आजचे चौघडिया — दिवस आणि रात्रीचे चौघडिया

आजचे चौघडिया दिवसाला सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत आठ समान भागांत, आणि रात्रीला सूर्यास्तापासून पुढच्या सूर्योदयापर्यंत आठ भागांत विभागून तयार होते. प्रत्येक भागाचा एक स्वामी ग्रह असतो, आणि त्यावरून तो भाग शुभ, सामान्य किंवा टाळण्याजोगा मानला जातो. खालील सारणी तुम्ही निवडलेल्या शहराच्या आजच्या सूर्योदय-सूर्यास्तावरून मोजली आहे, आणि जे चौघडिया आत्ता चालू आहे ते सर्वांत वरच्या चौकटीत आणि सारणीत ठळक दिसते.

सारणीच्या वर शहराचे नाव लिहा — पुणे, मुंबई, नागपूर, नाशिक, कोल्हापूर किंवा दुसरे कोणतेही — आणि "पाहा" दाबा. फोनवर "माझ्या जवळचे शहर" हे बटण सर्वांत जवळचे शहर आपोआप निवडते; तुमचे ठिकाण फोनमध्येच राहते, आमच्याकडे फक्त शहराचे नाव येते, अगदी तुम्ही स्वतः लिहिल्यासारखे. "पुढचा दिवस" दाबल्यावर उद्याचे चौघडिया उघडते, आणि "मागचा दिवस" दाबल्यावर कालचे. गूगलवर 'aajche choghadiya' किंवा 'choghadiya marathi' असे शोधणाऱ्यांसाठी, आणि हिंदीत 'aaj ka choghadiya' शोधणाऱ्यांसाठीही, हेच पान रोज आपोआप नवे होते.

चौघडिया म्हणजे काय — नावाचा अर्थ

"चौघडिया" हा शब्द दोन भागांनी बनला आहे — चौ म्हणजे चार, आणि घडी म्हणजे घटका. जुन्या कालमापनात एक घटका 24 मिनिटांची असते, म्हणून चार घटका म्हणजे साधारण 96 मिनिटे. हेच चौघडियाचे ढोबळ माप. पण ही केवळ सरासरी आहे. प्रत्यक्षात दिवसाचे प्रत्येक चौघडिया दिवसाच्या लांबीचा आठवा भाग असते, आणि रात्रीचे प्रत्येक चौघडिया रात्रीच्या लांबीचा. हिवाळ्यात दिवस लहान असतात, म्हणून दिवसाचे चौघडिया लहान आणि रात्रीचे मोठे होतात; उन्हाळ्यात उलट.

आमच्या गणनेतून एक उदाहरण. दिल्लीत डिसेंबरमधील सर्वांत लहान दिवसाच्या आसपास दिवसाचे एक चौघडिया साधारण 77 मिनिटांचे असते आणि रात्रीचे साधारण 103 मिनिटांचे. जूनमधील सर्वांत मोठ्या दिवसाच्या आसपास दिवसाचे चौघडिया साधारण 104 मिनिटांचे होते आणि रात्रीचे साधारण 76 मिनिटांचे. चेन्नईसारख्या दक्षिणेकडील शहरांत हा फरक कमी असतो, कारण तिथे वर्षभर दिवस-रात्रीची लांबी कमी बदलते.

चौघडियाची पद्धत मुख्यतः लोकपरंपरा आणि पंचांगांतून आली आहे. गुजरात, राजस्थान, मारवाड आणि माळव्यातील व्यापारी कुटुंबांत तिचा वापर सर्वांत जास्त आहे — दुकान उघडणे, नवी वही सुरू करणे, व्यवहार करणे, प्रवासाला निघणे अशा रोजच्या कामांसाठी लोक चौघडिया पाहतात. महाराष्ट्रातही "आज कोणते चौघडिया आहे" हा प्रश्न अनेक घरांत विचारला जातो. विवाहासारख्या मोठ्या संस्कारांचा मुहूर्त मात्र वेगळ्या नियमांनी काढला जातो (तिथी, नक्षत्र, लग्न आणि दोघांची कुंडली) — त्याची चर्चा पुढे आहे.

सात चौघडिया आणि त्यांचे स्वामी ग्रह

चौघडिया सात आहेत, आणि प्रत्येकाचा एक स्वामी ग्रह आहे. ग्रहाच्या स्वभावावरूनच चौघडियाचा स्वभाव ठरतो — शुभ ग्रहांचे (चंद्र, गुरू, बुध) चौघडिया शुभ, शुक्राचे सामान्य, आणि सूर्य, मंगळ, शनीचे चौघडिया नव्या शुभ कामासाठी टाळण्याजोगे.

शुभ चौघडिया म्हटले की बहुतेक जण अमृत, शुभ आणि लाभ ही तीन मोजतात. 'shubh choghadiya marathi' शोधणाऱ्यांना हेच जाणायचे असते की आजचे शुभ चौघडिया कधी आहेत; वरच्या सारणीत त्यांना हिरवी कड दिसते. चर "सामान्य" मानले जाते — प्रवासासाठी ते चांगले समजले जाते, कारण "चर" याचा अर्थच आहे चालणारे.

एक गोष्ट स्पष्ट असावी — "टाळा" याचा अर्थ भीती नव्हे. उद्वेग, रोग किंवा काळ यांत काहीही अघटित घडत नाही. परंपरा एवढेच सांगते की जे काम तुम्ही सोयीने पुढे-मागे करू शकता, त्याची सुरुवात शुभ चौघडियात करा. औषध घेणे, कुणाला मदत करणे, कामावर वेळेवर पोहोचणे — आवश्यक कामे चौघडिया पाहून थांबवली जात नाहीत.

दिवसाचे चौघडिया कसे तयार होते

दिवसाचे चौघडिया तीन पायऱ्यांत तयार होते.

1. शहराचा सूर्योदय आणि सूर्यास्त काढा. तो प्रत्येक शहरात आणि प्रत्येक दिवशी वेगळा असतो — घड्याळातील 6 वाजल्यापासून मोजत नाहीत.
2. दिवसाच्या लांबीला आठाने भागा. समजा एखाद्या दिवशी जयपूरला सूर्योदय 06:24 आणि सूर्यास्त 18:04 आहे, तर दिवस 11 तास 40 मिनिटांचा, म्हणजे 700 मिनिटांचा. 700 ला 8 ने भागल्यास एक चौघडिया साडेसत्त्याऐंशी मिनिटांचे होते.
3. वारानुसार पहिले चौघडिया ठेवा, मग ठरलेल्या क्रमाने पुढे जा.

दिवसाचे पहिले चौघडिया त्या वाराच्या स्वामी ग्रहाचे असते — रविवारी सूर्याचे उद्वेग, सोमवारी चंद्राचे अमृत, मंगळवारी मंगळाचे रोग, बुधवारी बुधाचे लाभ, गुरुवारी गुरूचे शुभ, शुक्रवारी शुक्राचे चर आणि शनिवारी शनीचे काळ. त्यानंतर क्रम नेहमी हाच राहतो:

उद्वेग → चर → लाभ → अमृत → काळ → शुभ → रोग → पुन्हा उद्वेग

आठवे चौघडिया पुन्हा पहिल्यासारखेच असते, कारण सातानंतर क्रम परत फिरतो. अशा रीतीने सातही वारांचे दिवसाचे चौघडिया असे बनतात:

रात्रीचे चौघडिया कसे तयार होते

रात्रीचे चौघडिया सूर्यास्तापासून पुढच्या दिवसाच्या सूर्योदयापर्यंतच्या काळाला आठ समान भागांत विभागून तयार होते. इथे एक बारकावा आहे — रात्रीची लांबी काढण्यासाठी पुढच्या दिवसाचा, त्याच शहराचा सूर्योदय लागतो. आमची सारणी नेमके हेच करते, म्हणून रात्रीचे शेवटचे चौघडिया बरोबर पुढच्या सूर्योदयाला संपते.

रात्रीचा क्रम दिवसापेक्षा वेगळा आहे:

शुभ → अमृत → चर → रोग → काळ → लाभ → उद्वेग → पुन्हा शुभ

आणि रात्रीचे पहिले चौघडिया वारानुसार असे असते:

रात्रीचे चौघडिया पाहणारे बहुधा उशिराचा प्रवास, रात्री निघणारी वरात किंवा रात्रीच्या पूजेची वेळ पाहत असतात. वरच्या सारणीचा दुसरा भाग तोच आहे.

वार वेळा, काळ वेळा आणि काळ रात्री

अनेक पंचांगे — विशेषतः गुजराती पंचांगे — चौघडियासोबत आणखी तीन खुणा देतात. आमची सारणीही त्या छोट्या खुणांच्या रूपात दाखवते:

• काळ वेळा — दिवसाचे प्रत्येक "काळ" चौघडिया. शनिवारी ते दिवसाचे पहिले आणि आठवे, दोन्ही असते.
• काळ रात्री — रात्रीचे प्रत्येक "लाभ" चौघडिया. रात्रीचे लाभ नावाने शुभ वाटते, पण परंपरा या भागाला काळ रात्री मानून नवी शुभ सुरुवात टाळते.
• वार वेळा — दिवसाचा एक ठरलेला भाग: रविवारी चौथा, सोमवारी सातवा, मंगळवारी दुसरा, बुधवारी पाचवा, गुरुवारी आठवा, शुक्रवारी तिसरा आणि शनिवारी सहावा.

याचा एक परिणाम लक्षात ठेवण्याजोगा आहे. शुक्रवारी दिवसाचे तिसरे चौघडिया अमृत आहे, पण तेच वार वेळाही आहे; रविवारी चौथे अमृतही वार वेळेत येते. अशा वेळी अनेक कुटुंबे ते अमृत सोडून पुढचे शुभ चौघडिया निवडतात. ही परंपरेची गोष्ट आहे — कोणतेही आवश्यक काम यामुळे थांबवण्याची गरज नाही.

आत्ता कोणते चौघडिया चालू आहे — आणि सूर्योदयापूर्वीचा नियम

ज्योतिषात वार मध्यरात्रीला नव्हे, सूर्योदयाला बदलतो. म्हणून रात्री बारानंतर, सकाळी सूर्योदयापर्यंत, आदल्या वाराचे रात्रीचे चौघडियाच चालू असते. उदाहरणार्थ, शनिवारी पहाटे 4 वाजता जे चौघडिया चालू आहे, ते शुक्रवारच्या रात्रीचे आहे — शनिवारचे नव्हे.

अनेक ठिकाणी हीच चूक होते — घड्याळात तारीख बदलताच पुढच्या दिवसाचे चौघडिया वाचले जाते. आमची सारणी हे लक्षात ठेवते. सूर्योदयापूर्वी उघडल्यास ती आदल्या दिवसाचे पूर्ण चौघडिया दाखवते आणि चालू रात्रीचा भाग ठळक करते. सूर्योदय होताच "आत्ता चालू आहे" ही चौकट नव्या दिवसावर येते; पान उघडे राहिले असेल, तर ते आपोआप एकदा ताजे होते.

"आत्ता चालू आहे" ही चौकट तुमच्या फोनच्या वेळ-क्षेत्रावरून नव्हे, तर प्रत्यक्ष क्षणावरून जुळवली जाते. त्यामुळे परदेशात बसून भारतातील एखाद्या शहराचे चौघडिया पाहिले, तरी ते योग्य भागच ठळक करेल — फक्त तुमच्या फोनचे घड्याळ बरोबर हवे. उलटही खरे: भारतातील कुटुंब लंडन किंवा टोरोंटोत राहणाऱ्या मुलाचे-मुलीचे चौघडिया त्या शहराच्या स्थानिक वेळेनुसार पाहू शकते.

आपल्याच शहराचे चौघडिया का

संपूर्ण भारताचे घड्याळ एकच आहे (भारतीय प्रमाण वेळ), पण सूर्य प्रत्येक शहरात वेगळ्या वेळी उगवतो. ऑक्टोबरच्या मध्यातील एका दिवसाची आमची गणना पाहा:

गुवाहाटी आणि जोधपूरच्या सूर्योदयात पूर्ण सव्वा तासाचे अंतर आहे. जोधपूरमध्ये बसून कोलकात्याचे चौघडिया वाचले, तर सकाळचे पहिलेच चौघडिया साधारण एक तास पुढे-मागे होईल. म्हणून 'choghadiya today marathi' पाहताना शहर नेहमी आपलेच निवडा. गावात किंवा लहान शहरात असाल, तर सर्वांत जवळचे शहर निवडा — 20-30 किलोमीटरच्या अंतराने सूर्योदय सहसा एक-दोन मिनिटेच बदलतो.

पंचांगांत एक-दोन मिनिटांचा फरक का दिसतो

दोन पंचांगांतील चौघडिया जुळवले, तर कधी कधी सीमेवर एक-दोन मिनिटांचा फरक दिसतो. याचे मुख्य कारण सूर्योदयाची व्याख्या. आमची गणना सूर्याची वरची कड क्षितिजावर दिसते तो क्षण सूर्योदय मानते, आणि हवेत प्रकाश वाकण्याचा (वक्रीभवनाचा) प्रमाणित हिशेब जोडते — खगोल वेधशाळाही हीच व्याख्या वापरतात, कारण डोळ्यांना सूर्य याच क्षणी दिसतो. काही पंचांगे सूर्यबिंबाचा मध्य घेतात; सूर्याला आपल्या अर्ध्या व्यासाएवढे वर येण्यास साधारण एक मिनिट लागतो, म्हणून त्यांच्याशी एवढा फरक राहतो. जुनी सिद्धांत-पद्धत वक्रीभवनाशिवाय मध्य घेते, त्यामुळे साधारण चार मिनिटांचा फरक येतो. सूर्योदयातील हा फरक प्रत्येक चौघडियाच्या सीमेपर्यंत पोहोचतो. आणखी एक लहान कारण म्हणजे शहराचा कोणता बिंदू घेतला. एक फरक आमच्या स्वतःच्या काळजीमुळेही येतो: जिथे शुभ किंवा चर भाग अशुभाला मिळतो, तिथे आम्ही सीमा अशुभाच्या बाजूने पूर्ण मिनिटापर्यंत ठेवतो, म्हणजे शुभाची दाखवलेली वेळ अशुभाचा एकही क्षण स्पर्शत नाही. त्यामुळे काही सीमा इतर पंचांगांपेक्षा एका मिनिटाने वेगळ्या दिसतात — आणि तो फरक नेहमी काळजीच्या बाजूने असतो.

याचा सरळ व्यावहारिक नियम — कोणत्याही चौघडियाच्या सुरुवातीला किंवा शेवटी अगदी एक-दोन मिनिटांवर काम ठेवू नका. मधली वेळ निवडा. चौघडिया साधारण दीड तासाचे असते, त्यामुळे हे अवघड नाही.

चौघडिया, राहुकाळ आणि मुहूर्त — कशाचे काय काम

या तीन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत, आणि त्या अनेकदा एकमेकांत मिसळल्या जातात.

• चौघडिया रोजच्या लहान कामांसाठी आहे — दुकान उघडणे, व्यवहार करणे, प्रवासाला निघणे, एखादी वस्तू घेणे. ते फक्त सूर्योदय-सूर्यास्त आणि वारावरून बनते.
• राहुकाळ हा दिवसाचा वेगळा भाग आहे, ज्याची परंपरा दक्षिण भारतात अधिक मजबूत आहे. कधी कधी राहुकाळ एखाद्या शुभ चौघडियात येतो; अशा वेळी अनेक कुटुंबे तेवढा वेळही सोडतात. आमच्या पंचांगाच्या पानावर आजचा राहुकाळ, यमगंड आणि गुलिक काळ दिला आहे.
• मुहूर्त मोठ्या संस्कारांसाठी आहे — विवाह, गृहप्रवेश, जावळ, बारसे. यात तिथी, नक्षत्र, योग, लग्न आणि ज्याचे काम आहे त्याची कुंडली पाहिली जाते. फक्त चौघडिया पाहून लग्नाची तारीख ठरत नाही.

'choghadiya tomorrow' किंवा उद्याचे चौघडिया पाहून तुम्ही प्रवासाची किंवा खरेदीची वेळ ठरवत असाल, तर ती अगदी योग्य पद्धत आहे. पण विवाह किंवा गृहप्रवेशासाठी पूर्ण मुहूर्त काढून घ्या.

चौघडिया पाहताना होणाऱ्या सामान्य चुका

1. दुसऱ्या शहराचे चौघडिया वाचणे. वरच्या तक्त्याने दाखवले की शहरांत एक तासापेक्षा जास्त अंतर असू शकते.
2. घड्याळातील 6 वाजल्यापासून दीड-दीड तास मोजणे. सूर्योदय कधीच नेमका 6 वाजता होत नाही, आणि चौघडियाची लांबीही रोज बदलते.
3. मध्यरात्रीनंतर नव्या दिवसाचे चौघडिया वाचणे. सूर्योदयापर्यंत आदल्या वाराची रात्र चालू असते.
4. प्रत्येक लहान काम थांबवणे. चौघडिया ही सोय आहे, बंधन नव्हे. जे काम पुढे-मागे करता येते, त्याची सुरुवात शुभ वेळेत ठेवा; बाकीची कामे वेळेवर करा.
5. मोठा संस्कार चौघडियावरून ठरवणे. विवाहासारखे निर्णय दोघांच्या कुंडलीवरून होतात, वेळेच्या एका पट्टीवरून नव्हे.

चौघडिया आणि विवाह — दोघांची कुंडली ही वेगळी गोष्ट का

चौघडिया सांगते की आजचा कोणता दीड तास कोणत्या कामासाठी चांगला मानला गेला आहे. ते सर्वांसाठी सारखेच आहे — एका शहरात राहणाऱ्या प्रत्येकाचे आजचे चौघडिया एकच आहे. पण विवाह, कुटुंबातील मेळ आणि घराची शांती हे प्रत्येकाच्या स्वतःच्या कुंडलीशी जोडलेले विषय आहेत. दोघांचा स्वभाव किती जुळतो, मांगलिक किंवा नाडी दोष आहे का, दोघांच्या आयुष्यात सध्या कोणती दशा चालू आहे — हे कोणतीही सार्वजनिक सारणी सांगू शकत नाही.

म्हणूनच कुंडली मिलन ज्योतिषची टीम चौघडिया आणि पंचांग रोजच्या कामांसाठी ठेवते, आणि नात्यांसाठी स्वतंत्र कुंडली मिलन बनवले आहेत. स्थळाची बोलणी चालू असतील, तर विवाह कुंडली मिलन दोघांची जन्मतारीख, वेळ आणि ठिकाण यांवरून 36 गुण, मांगलिक, नाडी-भकूट, त्यांचे शास्त्रीय परिहार, दोघांची संपूर्ण कुंडली आणि विवाहाचा काळ सांगते. घरात कुरबुरी होत असतील, तर गृहशांती मिलन घरातील कोणत्याही दोन सदस्यांची कुंडली एकत्र वाचून उपाय सांगते. अहवाल कधीही नाते तोडण्याचा सल्ला देत नाही — जिथे लक्ष हवे, तिथे उपाय सांगतो.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न