नेहमीचे प्रश्न

18 पेक्षा कमी मोजणी कमी मानली जाते, 18–24 मध्यम, 25–32 चांगला आणि 33–36 उत्तम मानला जातो. पण केवळ मोजणी पुरेशी नाही — नाडी, भकूट आणि गणाचे शून्य वेगळे पाहिले पाहिजे.

हा अंतिम निर्णय नाही. अनेकदा दोष शास्त्रीय नियमांनी निरस्त होतात आणि उपायांनी सामंजस्य वाढते. योग्य ज्योतिषाकडून संपूर्ण कुंडली-मिलन अवश्य करून घ्या.

फरक साधारणपणे तीन ठिकाणी पडतो. पहिलं, अयनांश — आम्ही लाहिरी (चित्रपक्ष) घेतो, जो भारत सरकारचा मानक आहे; रमण किंवा केपी घेतल्यास चंद्राचं नक्षत्र एक पुढे-मागे होऊ शकतं. दुसरं, वश्यात धनु आणि मकरसाठी चंद्राचा अंश पाहावा लागतो, जो बरेच गणक पाहत नाहीत. तिसरं, नाडी आणि भकूटाची निवारणं — कोणी पूर्ण गुण परत देतो, कोणी अर्धे. आम्ही प्रत्येक कूटाच्या पानावर स्पष्ट लिहिलं आहे की आम्ही कुठे आणि का वेगळे चालतो.

पूर्ण 36 गुण तेव्हाच मिळतात जेव्हा आठही कूट पूर्ण जुळतात — गण सारखा, भकूट शुभ अंतरावर, आणि नाडी वेगवेगळी (एकाच नाडीला नाडी कूटाचे 0 गुण मिळतात). असे फार थोड्या जोड्यांमध्ये घडते. 36 गुण चांगले आहेत, पण निर्णय फक्त आकड्यावरून होत नाही — मांगलिक, दोघांची संपूर्ण कुंडली आणि दशाही सोबत पाहिल्या जातात.

अष्टकूटाचे 36 गुण केवळ चंद्रराशी आणि जन्मनक्षत्रावर बनतात. संपूर्ण कुंडली (सप्तम भाव, नवांश, दशा, मंगळ स्थिती) वेगळी पाहिली जाते आणि तितकीच महत्त्वाची आहे.

हाच सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे, आणि शास्त्र त्याचं उत्तर देतं: गुण एकटा पुरावा नाही. आमचा अहवाल अडतीस गोष्टी वजनासह तोलतो, आणि छत्तीसही गुण मिळून त्यांतली एकच गोष्ट आहेत — पूर्ण निर्णयाच्या सुमारे साडेतीन टक्के. सप्तम भाव, नवांश, कारक ग्रहांचं बळ, दशा-काळ — हे सगळे मिळून बाकीचं ठरवतात. म्हणूनच कमी गुण पाहून हा अहवाल विवाहाला कधीही नकार देत नाही.

होय. आधी हे पाहिलं जातं की दोष खरोखर उभा आहे का. मंगळ स्वतःच्या राशीत असेल, उच्चीचा असेल, किंवा सप्तमात कर्क, सिंह, धनु किंवा मीनमध्ये बसला असेल — तर दोष रद्दच होतो. गुरूची दृष्टी असेल, राशी द्विस्वभाव असेल, किंवा चंद्र-शनि-बुधाची सोबत असेल — तर तीव्रता कमी होते. दोघेही मांगलिक असतील तर शास्त्र ते परस्पर निरस्त मानतं. आमची गणना हे सगळं आपोआप पाहते, आणि मांगलिकही अडतीस मतांतलं एकच मत आहे — एकट्याने तो विवाहाचा अडथळा नाही.

आम्ही उपाय विकत नाही, आणि भीती दाखवून काही करवून घेत नाही. शास्त्रात उपाय लिहिले आहेत, पण आमच्या अहवालाचं काम एवढंच आहे की तुम्हाला खरं सांगावं — दोष आहे की नाही, तो लग्न, चंद्र आणि शुक्र यांपैकी कशाकशातून बनतोय, आणि कोणतं निवारण आपोआप लागू होतंय. बऱ्याचदा निवारण आधीच लागलेलं असतं आणि करण्यासारखं काही उरतच नाही. पुढे काही करायचं की नाही, हा तुमचा आणि तुमच्या ज्योतिष्याचा निर्णय.

आधी पाहा की दोष पूर्ण उभा आहे की क्षीण. तीन शास्त्रीय सवलती आहेत — चंद्र-राशी एक व नक्षत्रं वेगळी, नक्षत्र एक व राशी वेगळ्या, किंवा नक्षत्र एक व पद वेगळे. यांपैकी एकही लागू झाली तर शास्त्र दोष क्षीण मानतं — आम्ही आठांपैकी चार गुण देतो, पूर्ण आठ नाही, आणि हे अहवालात स्पष्ट लिहिलेलं असतं. नाडी हा अष्टकूटातला सर्वात भारी कूट आहे, हे खरं, आणि निर्णयात त्याचं स्वतःचं वेगळं मतही आहे. पण तेही अडतीसांतलं एकच मत आहे. अहवाल तुम्हाला सांगतो की उरलेली सदतीस काय म्हणत आहेत — आणि निर्णय त्या पूर्ण चित्रावर व्हावा.

भकूट सात गुणांचा आहे — नाडीपेक्षा हलका, पण हलका म्हणता येणार नाही. शून्य तेव्हा येतो जेव्हा दोघांच्या चंद्र-राशींत 2-12, 6-8 किंवा 5-9 एवढं अंतर असतं. याची तीन निवारणं आहेत: दोघांची राशी एक असणे, नक्षत्र-स्वामी एक असणे, किंवा राशी-स्वामी परस्पर मित्र असणे. यांपैकी एकही लागू झाला तर पूर्ण सात गुण परत येतात. निवारण न लागल्यास आम्ही ते लपवत नाही — अठ्ठावीस गुण मिळाले तरी अहवालात वेगळं लिहिलं जातं.

एकच राशी असणं साधारणपणे चांगलं मानलं गेलं आहे — भकूट पूर्ण सात देतो, आणि नाडी दोष असेल तर तोही क्षीण करतो. एकच नक्षत्र असल्यास प्रश्न नक्षत्राच्या पादावर येतो: पाद वेगवेगळे असतील तर शास्त्र ते स्वीकारतं. आमची गणना नक्षत्र-पाद वेगळे वाचते, म्हणून हा फरक अहवालात दिसतो, दबत नाही.

होऊ शकते. वेळ न भरल्यास आम्ही दुपारी 12:00 चे लग्न मानतो, आणि ही गोष्ट अहवालाच्या प्रत्येक अशा खंडावर लिहिली जाते जो लग्न, भाव, नवांश किंवा दशेवरून बनतो — मांगलिकाचा लग्न-फ्रेम तेव्हा पाहिलाच जात नाही, फक्त चंद्र आणि शुक्रावरून. निर्णयातही त्या गणनांचा भार कमी केला जातो; ज्या गणना वेळेने बदलत नाहीत — छत्तीस गुण, नाडी, भकूट, गण — त्याच तेव्हा भारी राहतात. तरीही अचूकता कमी राहते, कारण चंद्र तासाभरात सुमारे अर्धा अंश चालतो आणि नक्षत्र बदलले तर 36 पैकी 21 गुण बदलतात.

हे चंद्र संधीपासून किती दूर आहे यावर अवलंबून आहे. चंद्र दिवसभरात जवळपास तेरा अंश चालतो, म्हणजे एक नक्षत्र ओलांडायला सुमारे चोवीस तास — त्यामुळे वीस-पंचवीस मिनिटांच्या चुकीने नक्षत्र सहसा बदलत नाही. पण चंद्र संधीच्या जवळ असेल तर काही मिनिटंही बदलू शकतात. म्हणूनच आमचा अहवाल हे वेगळं सांगतो — दोघांचा चंद्र संधीपासून किती दूर आहे, आणि ते अंतर मिनिटांत किती होतं.

नाही, त्याने मिलन चुकीचं होईल. जन्मस्थळावरून लग्न आणि भाव बनतात, आणि लग्न दर दोन तासांनी राशी बदलतं — काहीशे किलोमीटरचा फरकही ते बदलू शकतो. जन्माचं खरं शहरच टाका. ते यादीत नसेल तर सर्वात जवळचं मोठं शहर घ्या; पन्नास-शंभर किलोमीटरचं अंतर साधारणपणे चालून जातं.

होय, होईल. यादीत आता आखात, अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा, युरोप, ऑस्ट्रेलिया-न्यूझीलंड, सिंगापूर-मलेशिया, पूर्व आफ्रिका, दक्षिण आफ्रिका, मॉरिशस, फिजी आणि कॅरिबियन देशांतली शहरंही आहेत. प्रत्येक शहरासोबत त्याचं स्वतःचं वेळ-क्षेत्र जोडलेलं आहे, आणि फरक जन्माच्या तारखेवरच काढला जातो — हे आवश्यक आहे, कारण अनेक देशांत उन्हाळ्याची वेळ वेगळी असते. न्यूयॉर्क जुलैत −4 असतो आणि जानेवारीत −5; कोलंबो एका काळात +6 सुद्धा होता. जुने नियमही यात येतात, म्हणून दशकांपूर्वीचा जन्मही बरोबर बसतो.

लाहिरी (चित्रपक्ष) अयनांश — भारत सरकारचा मानक आणि सर्वाधिक वापरला जाणारा. ग्रहांची स्थिती स्विस एफेमेरिसमधून येते, म्हणजे तेच गणित जे व्यावसायिक ज्योतिष्याच्या सॉफ्टवेअरमध्ये चालतं. दुसरा अयनांश घेणाऱ्या गणकाकडे नक्षत्र कधीकधी एक पुढे-मागे बसू शकतं — गुण तेव्हाच वेगळे येतात.

“आवश्यक” हा शब्द आम्ही वापरणार नाही. मिलन ही माहिती आहे, परवानगी-पत्र नाही. तुम्ही दोघांनी ठरवलं असेल, तर मिलनाचं काम एवढंच की स्वभाव कुठे जुळतात आणि कुठे थोडं लक्ष द्यावं लागेल हे आधीच कळावं. आमचा अहवाल कोणालाही विवाहाला नकार देत नाही — ना कमी गुणांवर, ना कोणत्या दोषावर.

गणना तीच राहते — दोघांचं जन्मविवरण, आणि अष्टकूट व बाकी सगळं तसंच बनतं. अहवालात सप्तम भाव, दार-पद आणि कलत्र-कारक वेगळे वाचले जातात, जे या स्थितीत आणखी उपयोगी आहेत. वय किंवा आधीच्या विवाहाची माहिती आम्ही मागत नाही आणि ती गणनेत जातही नाही.

मिलनाचा अहवाल जवळपास अठ्ठावीस पानांचा असतो — छत्तीस गुण, आठही कूट वेगवेगळे, मांगलिक मिलन, पाप साम्य, नाडी-भकूट-गण दोष आणि त्यांची निवारणं, विवाह-काळ, आणि जन्मवेळ किती चूक सहन करू शकते. पूर्ण अहवाल घेतल्यास दोघांची स्वतःची कुंडलीही सोबत येते आणि तो सुमारे चाळीस पानांवर पोहोचतो.