सरळ उत्तर: परंपरेनुसार 36 पैकी किमान 18 गुण जुळले तर मिलन योग्य मानले जाते; 25 च्या पुढे चांगले आणि 33 च्या पुढे उत्तम. पण लग्नासाठी किती गुण जुळावे लागतात, याचे पूर्ण उत्तर एकटा आकडा देत नाही. कोणते कूट कमी पडले, नाडी आणि भकूट यांना शास्त्राचा परिहार लागला का, आणि दोघांच्या पत्रिकेत मंगळ कुठे आहे — हे पाहणे जास्त महत्त्वाचे.
स्थळ आले की घरात पहिला प्रश्न ठरलेला — "पत्रिका जुळते का? किती गुण जुळले?" अनेक घरांत तर कांदेपोह्यांचा कार्यक्रम ठरण्याआधीच गुरुजींकडे दोन्ही पत्रिका नेल्या जातात, आणि पुढचे सगळे त्या एका आकड्यावर अवलंबून राहते. 17 ऐकले की चेहरे उतरतात; 31 ऐकले की पुढे काही विचारलेच जात नाही. गुगलवरही लोक 'lagnasathi kiti gun pahije' किंवा 'kiti gun julave lagtat lagnasathi' असे टाइप करून एक पक्का आकडा शोधतात. आम्ही — कुंडली मिलन ज्योतिषची टीम — हा लेख त्याच आकड्याची उकल करण्यासाठी लिहिला आहे: 36 गुण कसे तयार होतात, प्रचलित टप्प्यांचा खरा अर्थ काय, एकच आकडा दोन जोड्यांत वेगळी गोष्ट का सांगतो, आणि गुण कमी आले तर पुढे काय करायचे. सुरुवातीलाच एक गोष्ट स्पष्ट — कमी गुण आले म्हणून लग्न थांबवायची गरज नसते.
बरेच जण गूगलवर 'kiti gun julale pahije' किंवा 'kiti gun julale pahije in marathi' असे लिहून हेच विचारतात, आणि काही जण गुण मिलन कोष्टक मराठी मध्ये शोधतात — त्या सगळ्यांचे सरळ उत्तर या लेखात आहे.
36 गुण येतात कुठून — आठ कूट, आठ वेगवेगळी वजने
अष्टकूट (आठ कसोट्यांचे मिलन) पद्धतीत प्रत्येक कूटाला त्याच्या महत्त्वानुसार गुण दिले आहेत. सर्वांत हलक्या वर्णाला 1, सर्वांत जड नाडीला 8. या आठांची बेरीज 36 होते, आणि "गुण" म्हणजे हेच अंक. सगळे कूट वधू-वरांच्या जन्मक्षणीच्या चंद्रावरून मोजले जातात. ज्योतिषात चंद्रावरून मन पाहिले जाते, आणि संसार म्हणजे रोज दोन मनांनी एकत्र चालणे.
'kundali gun milan marathi' असे शोधणाऱ्यांसाठी पहिली गोष्ट — गुण मिलन करताना कोणता अंक कशाचा आहे, ते आधी समजून घ्यावे:
| कूट | गुण | कशावरून मोजतात | इथे गुण कमी पडले तर साधा अर्थ |
|---|---|---|---|
| वर्ण | 1 | चंद्र-राशी | जबाबदारी उचलण्याच्या पद्धतीत फरक |
| वश्य | 2 | चंद्र-राशी | एकमेकांचे सहज ऐकण्यात ओढ कमी |
| तारा | 3 | जन्मनक्षत्र | परस्परांसाठी शुभता कमी — आमच्या गणनेत दीडपेक्षा खाली जात नाही |
| योनी | 4 | जन्मनक्षत्र | जवळीक आणि शरीराच्या लयीत कमी सहजता |
| ग्रहमैत्री | 5 | राशी-स्वामी ग्रह | विचार करण्याच्या आणि निर्णय घेण्याच्या पद्धतीत अंतर |
| गण | 6 | जन्मनक्षत्र | राग आणि प्रतिक्रिया देण्याची पद्धत वेगळी |
| भकूट | 7 | दोन्ही राशींमधले अंतर | परस्पर ओढ आणि कुटुंबाची वाढ |
| नाडी | 8 | जन्मनक्षत्र | दोघांची शरीर-प्रकृती सारखी |
| एकूण | 36 |
या तक्त्यातून दोन गोष्टी लगेच दिसतात.
पहिली — 15 गुण राशीवरून, 21 नक्षत्रावरून. वर्ण, वश्य, ग्रहमैत्री आणि भकूट चंद्र-राशीवर अवलंबून, एकूण 15 गुण. तारा, योनी, गण आणि नाडी जन्मनक्षत्रावर, एकूण 21 गुण. नक्षत्र आकाशाचा फक्त 13 अंश 20 कलांचा तुकडा असतो, म्हणून जन्मतपशिलातली छोटी चूकही आकडा खूप हलवते. मध्यरात्रीनंतर जन्म झाला आणि जुन्या पत्रिकेत आदल्या दिवसाची तारीख लिहिली गेली — एवढ्याने नक्षत्रच बदलू शकते.
दुसरी — तीन कूट मिळून निम्म्यापेक्षा जास्त. नाडी, भकूट आणि गण मिळून 21 गुण. उरलेले पाच कूट मिळून 15. ज्या जोडीत हे तीन जड कूट पूर्ण आहेत, तिच्या हातात सुरुवातीलाच 21 गुण असतात; आणि यांपैकी एक जरी शून्यावर आला, तरी एकूण आकडा आपोआप खाली घसरतो.
36 पैकी किती गुण — प्रचलित टप्पे आणि प्रत्येकात आधी काय तपासायचे
पंचांग, गुरुजी आणि वेबसाइट्स बहुतेक वेळा गुणांचे चार टप्पे सांगतात; सीमा कुठे एखाद्या गुणाने पुढे-मागे होते:
| गुण | साधारणपणे काय म्हटले जाते | या टप्प्यात पहिली तपासणी |
|---|---|---|
| 18 पेक्षा कमी | कमी मेळ | नाडी किंवा भकूट शून्य आहे का, आणि त्यावर परिहार लागला का |
| 18 ते 24 | बरा, निभावता येण्याजोगा | कापले गेलेले गुण जड कूटांचे की हलक्या कूटांचे |
| 25 ते 32 | चांगला मेळ | नाडी वेगळी आहे ना, मंगळाची स्थिती काय |
| 33 ते 36 | उत्तम | मंगळ दोष, सप्तम स्थान आणि दशा — जे गुणांत मोजलेच जात नाहीत |
'36 paiki kiti gun julave' हा प्रश्न विचारणाऱ्यांसाठी आणखी एक उपयोगी गोष्ट — प्रत्यक्षात किती जोड्या कोणत्या टप्प्यात येतात. आमच्या टीमने स्वतःच्या मिलन-इंजिनवर एक सरळ मोजणी केली. प्रत्येक नक्षत्राचे चार भाग असतात, त्यांना पद म्हणतात; असे एकूण 108 पद, आणि चंद्र प्रत्येक पदात साधारण सारखाच वेळ घालवतो. वराचे प्रत्येक पद वधूच्या प्रत्येक पदाशी जुळवले — एकूण 11,664 जोड्या, परिहार तपासून. निकाल असा:
| टप्पा | शंभर जोड्यांमध्ये साधारण किती |
|---|---|
| 18 पेक्षा कमी | 18 |
| 18 ते 24 | 26 ते 27 |
| 25 ते 32 | 46 |
| 33 ते 36 | 9 |
म्हणजे मधला आकडा 25 च्या आसपास आहे. 18 पेक्षा कमी गुण येणे ही काही दुर्मिळ गोष्ट नाही — साधारण दर पाच-सहा जोड्यांपैकी एकीला असे होते. 33 किंवा त्याहून जास्त गुण साधारण अकरापैकी एका जोडीला मिळतात. या मोजणीवरून एवढेच दिसते की एकटा आकडा किती कमी सांगतो.
18 चा नियम आला कुठून — शास्त्र आणि नंतरची प्रथा
कूट-मिलनाचे नियम मुहूर्त-ग्रंथांत आहेत. मुहूर्त चिंतामणीच्या विवाह-प्रकरणात कूट, त्यांची मोजणी आणि दोषांचे अपवाद सांगितले आहेत. ग्रहमैत्री ज्या नैसर्गिक (स्वाभाविक) मैत्रीच्या तक्त्यावर चालते, तो बृहत्पाराशर होराशास्त्रात आहे. पण हे ग्रंथ गुणांचे टप्पे आखत नाहीत. त्यांचा भर यावर असतो की कोणता दोष तयार झाला आणि त्याचा परिहार (शास्त्रात लिहिलेला अपवाद) आहे का.
18 म्हणजे 36 चा बरोबर निम्मा. "निम्म्यापेक्षा जास्त जुळावे" — या सोप्या समजुतीतून ही रेषा परंपरेत रुजली. 18 ते 24, 25 ते 32, 33 ते 36 हे टप्पे नंतरची प्रचलित प्रथा आहेत, कोणत्याही श्लोकाचा आदेश नव्हे. दक्षिण भारतात दहा कसोट्यांचे मिलन जास्त चालते; तिथे गुणांची बेरीज न करता किती कसोट्या जुळल्या ते मोजतात, आणि रज्जूसारखी कसोटी स्वतंत्रपणे तोलतात. म्हणून "लग्नासाठी किती गुण जुळले पाहिजे" याचे प्रामाणिक उत्तर असे: 18 हा उपयोगी इशारा आहे, निर्णय नव्हे.
एकच आकडा, वेगळी गोष्ट — कोणता कूट कमी पडला, हाच खरा प्रश्न
आमच्या इंजिनमधल्या तीन खऱ्या गणना पाहा — तिन्ही परिहार तपासूनच काढलेल्या.
- जोडी अ: वर मेष राशी, भरणी नक्षत्र; वधू धनु राशी, पूर्वाषाढा नक्षत्र (दुसरे पद).
- जोडी ब: वर तूळ राशी, स्वाती नक्षत्र; वधू कन्या राशी, हस्त नक्षत्र.
- जोडी क: वर वृश्चिक राशी, अनुराधा नक्षत्र; वधू मिथुन राशी, आर्द्रा नक्षत्र.
| कूट | जोडी अ | जोडी ब | जोडी क |
|---|---|---|---|
| वर्ण (1) | 1 | 0 | 1 |
| वश्य (2) | 2 | 2 | 0 |
| तारा (3) | 3 | 1.5 | 1.5 |
| योनी (4) | 3 | 4 | 0 |
| ग्रहमैत्री (5) | 5 | 5 | 0.5 |
| गण (6) | 6 | 6 | 6 |
| भकूट (7) | 7 (परिहाराने) | 7 (परिहाराने) | 0 |
| नाडी (8) | 0 | 8 | 8 |
| एकूण | 27 | 33.5 | 17 |
जोडी अ — 27 गुण, पण नाडी शून्य. दोन्ही नक्षत्रे मध्य नाडीची आहेत, आणि राशी व नक्षत्र दोन्ही वेगळे असल्याने कोणताही परिहार लागत नाही. मेष आणि धनु यांचे अंतर 5-9 असल्याने भकूट दोष तयार होत होता, पण दोन्ही राशींचे स्वामी मंगळ आणि गुरू परस्पर मित्र असल्याने तो कापला गेला. आकडा "चांगला मेळ" म्हणतो, तरी लक्ष देण्यासारखी सर्वांत मोठी गोष्ट — नाडी — याच जोडीत आहे.
जोडी ब — 33.5 गुण, कमतरता हलक्या कूटांत. वराच्या राशीचा वर्ण वधूपेक्षा खालचा मोजला गेला, म्हणून वर्णात शून्य; ताऱ्याचे निम्मे गुण गेले. या दोन्ही रोजच्या स्वभावाच्या गोष्टी आहेत, ज्यांसाठी वेगळा विधी सहसा लागत नाही. इथेही 2-12 चा भकूट दोष तयार होत होता, जो शुक्र-बुधाच्या मैत्रीने कापला गेला.
जोडी क — 17 गुण, पण नाडी आणि गण पूर्ण. कमतरता भकूटात (6-8 अंतर, परिहार नाही), योनीत (हरीण आणि श्वान यांचे स्वाभाविक वैर) आणि ग्रहमैत्रीत आहे. आकडा "कमी" म्हणतो, पण सर्वांत जड कूट — नाडी — पूर्ण जुळली आहे.
आता अ आणि क शेजारी ठेवून पाहा. एकीचे 27, दुसरीचे 17, आणि दोघींमध्ये एक-एक जड कूट शून्यावर — एकीत नाडी, दुसरीत भकूट. दोघींचे उपाय वेगळे, दोघींची पूर्ण पत्रिका पाहणे गरजेचे; आणि दहा गुणांचा फरक कागदावर दिसतो तेवढा प्रत्यक्षात मोठा नसतो.
आमचा अहवाल या तिघींना कसा वाचतो, तेही पाहा. जोडी अ मध्ये नाडी परिहाराशिवाय शून्य आहे, म्हणून 27 गुण असूनही तिचे सार "मध्यम मेळ" च्या वर जात नाही. जोडी क मध्ये भकूट परिहाराशिवाय शून्य आहे, म्हणून तीही "मध्यम मेळ" च्या वर जात नाही. जोडी ब वर कूटांमुळे अशी कोणतीही मर्यादा नाही; तिचे सार उरलेल्या गणनांवर — सप्तम स्थान, नवांश, मंगळ मिलन — ठरते. म्हणजे 27 आणि 17 हे दोन वेगळे आकडे अहवालात एकाच पायरीवर येऊ शकतात, आणि 33.5 गुणांची जोडीही उरलेल्या पत्रिकेनुसार वर किंवा खाली सरकू शकते.
कमी आकडा जवळजवळ नेहमी एकच इशारा देतो
त्याच 11,664 जोड्यांमध्ये आम्ही हेही पाहिले की 18 पेक्षा कमी गुण का येतात. उत्तर अगदी स्पष्ट निघाले: 18 पेक्षा कमी गुणांच्या शंभरपैकी साधारण 99 जोड्यांत नाडी किंवा भकूट परिहाराशिवाय शून्यावर होते. आणि जिथे नाडी व भकूट दोन्ही पूर्ण होते, तिथे आकडा 18 च्या खाली हजारात जेमतेम दोनदा गेला, तर साधारण सातपैकी सहा जोड्यांनी 25 ओलांडले.
उलटी बाजूही खरी आहे. 25 किंवा जास्त गुण असलेल्या जोड्यांपैकीही साधारण पंधरात एकीची नाडी शून्य होती. म्हणजे चांगला आकडाही नाडी दोष लपवू शकतो.
म्हणून "किती गुण जुळावे" यापेक्षा उपयोगी प्रश्न आहे — कोणते गुण कापले गेले? वर्ण, वश्य, तारा किंवा योनीत कमी असेल तर ते समजुतीने निभते. नाडी, भकूट किंवा गणात शून्य असेल, तर आधी त्याचा परिहार पाहायचा, मग उपाय.
दोष-परिहार — जेव्हा शास्त्रच शून्य कापून टाकते
परिहार म्हणजे दोषाला शास्त्रात लिहिलेला अपवाद. जे ग्रंथ दोष सांगतात, तेच हेही सांगतात की कोणत्या परिस्थितीत तो लागू होत नाही किंवा सौम्य होतो. याचा थेट परिणाम गुणांवर होतो — भकूट आणि गण यांचे परिहार मिळून एकाच जोडीचे 13 गुणांपर्यंत परत येऊ शकतात.
भकूटाचा परिहार
दोन्ही चंद्र-राशी एकमेकींपासून दुसऱ्या-बाराव्या, सहाव्या-आठव्या किंवा पाचव्या-नवव्या असतील, तर भकूट दोष तयार होतो. बारापैकी सहा अंतरे यात येतात, म्हणजे निम्म्या राशी-जोड्या. यांपैकी कोणतीही एक गोष्ट जुळली, तर भकूटाचे सातही गुण परत मिळतात:
- दोन्ही जन्मनक्षत्रांचा स्वामी ग्रह एकच असणे.
- दोन्ही राशींचा मालक एकच ग्रह असणे — उदा. मेष आणि वृश्चिक, दोन्ही मंगळाच्या.
- दोन्ही राशी-स्वामी ग्रहांमध्ये मैत्री असणे.
आमची गणना ही मैत्री दोन्ही बाजूंनी तोलते — दोन्ही ग्रह एकमेकांना मित्र मानत असतील, किंवा एक मित्र मानतो आणि दुसरा सम (मित्रही नाही, शत्रूही नाही) असेल. कोणत्याही एका बाजूने शत्रुत्व असेल तर परिहार नाही. म्हणूनच मेष-धनु (मंगळ-गुरू) चा दोष कापला जातो, पण वृश्चिक-मिथुनचा नाही, कारण मंगळ बुधाला शत्रू मानतो. आमच्या मोजणीत भकूट दोष असलेल्या दहापैकी साधारण सात जोड्यांना कोणता ना कोणता परिहार लागतो.
नाडीचा परिहार
दोन्ही नक्षत्रे एकाच नाडीची (आद्य, मध्य किंवा अंत्य) असली की नाडी दोष तयार होतो — साधारण दर तीन जोड्यांपैकी एकीत. तीन परिस्थितींत शास्त्र तो सौम्य मानते. एक — दोघांचा चंद्र एकाच राशीत, नक्षत्रे वेगळी असली तरी. दोन — नक्षत्र एकच, पण ते दोन राशींत पसरलेले असून दोघांचे चंद्र वेगवेगळ्या राशींत. तीन — नक्षत्र एकच, पण पद वेगवेगळे. उदाहरण: वृषभ राशीत एकाचे कृत्तिका आणि दुसऱ्याचे रोहिणी नक्षत्र असेल, तर दोघे अंत्य नाडीचे, पण राशी एकच.
या तिन्हींत दोष पुसला जात नाही, त्याची धार कमी होते. म्हणून आमची गणना इथे पूर्ण 8 न देता निम्मे, म्हणजे 4 गुण देते. नक्षत्र आणि पद दोन्ही एकच असतील तर परिहार नाही — मग बाकी सगळे कूट पूर्ण असले आणि एकूण 28 झाले, तरी नाडी शून्यच राहते.
गणाचा परिहार
राक्षस गणाचा मेळ मनुष्य गणाशी असेल तर 0, देव गणाशी असेल तर 1 गुण मिळतो. राक्षस हे नाव ऐकून घाबरू नका — या गणाची माणसे बहुधा ठाम असतात आणि मनातले स्पष्ट बोलतात. इथेही भकूटाचे तेच तीन परिहार लागतात, आणि आणखी एक: दोघांचा चंद्र एकाच राशीत असणे. परिहार लागला की पूर्ण 6. देव आणि मनुष्य यांचा मेळ 5 किंवा 6 देतो — तो दोष नाही, साधा मेळ आहे.
मंगळ दोष — 36 गुणांत मोजत नाहीत, पण निर्णयात जड
36 गुण मिलनात मंगळ दोषाला एकही गुण नाही. तो कूटांपासून वेगळा, मंगळ कुठे बसला आहे यावरून पाहिला जातो — लग्न, चंद्र आणि शुक्र यांपासून मोजून 1, 2, 4, 7, 8 किंवा 12 व्या स्थानात मंगळ असेल तर. याचा अर्थ, 30 गुणांच्या जोडीतही एकाच्या पत्रिकेत परिहार नसलेला मंगळ दोष उरलेला असू शकतो, आणि 19 गुणांच्या जोडीत दोघेही मांगलिक असल्याने दोष आपसात कापला गेलेला असू शकतो.
आमच्या अहवालात मंगळ मिलनाला 1.2 चे वजन आहे — छत्तीस गुणांच्या संपूर्ण मोजणीपेक्षाही (1.0) जास्त. दोघेही मांगलिक असतील, किंवा दोष स्वतःच्याच पत्रिकेत कापला गेला असेल (उदा. मंगळ स्वराशी मेष-वृश्चिकेत, किंवा उच्च राशी मकरेत), तर हे मत अनुकूल पडते. दोष एका बाजूला उरला असेल तर त्याचे उपाय दिले जातात. इथे कोणा एकाकडे बोट दाखवायचे नसते; ही दोघांची मिळून सांभाळायची गोष्ट आहे.
पूर्ण 36 गुण — हाच सर्वोत्तम मेळ का?
36 पैकी 36 गुण अत्यंत दुर्मिळ आहेत. आमच्या 11,664 जोड्यांपैकी असे 72 वेळा झाले — हजारात साधारण सहा. आणि हे सगळे फक्त पाच नक्षत्र-जोड्यांतून आले:
- वृषभ राशीत वराचे मृगशीर्ष, वधूचे रोहिणी.
- सिंह राशीत मघा आणि पूर्वा फाल्गुनी — कोणत्याही क्रमाने.
- वृश्चिक राशीत अनुराधा आणि ज्येष्ठा — कोणत्याही क्रमाने.
पाचही जोड्यांत दोघांचा चंद्र एकाच राशीत, शेजारच्या नक्षत्रांत असतो, आणि दोन्ही नक्षत्रांची योनी (प्राणी-प्रतीक) एकच असते. आणखी एक गंमत: यांपैकी चार जोड्यांत राक्षस गणामुळे गण दोष तयार होत होता, जो "एकच राशी" या परिहाराने कापला जाऊन पूर्ण 6 झाला. म्हणजे पूर्ण 36 सुद्धा बऱ्याचदा परिहारानंतरच तयार होतात. आणि क्रम उलटला — वर रोहिणी, वधू मृगशीर्ष — तर आकडा 35 वर येतो.
36 गुण म्हणजे चंद्रावरून दिसणारा मनाचा मेळ पूर्ण. पण मंगळाची स्थिती, सप्तम स्थान, शुक्र-गुरू आणि दशा यात येतच नाहीत. आणखी एक मुद्दा: दोघांची चंद्र-राशी एक असेल, तर शनीची साडेसाती दोघांवर एकाच वेळी चालते. ही भीतीची नव्हे, माहितीची गोष्ट आहे — आधी माहीत असेल तर त्या काळात एकमेकांना आधार देणे सोपे जाते. म्हणून 36 जुळले तरी पूर्ण मिलन वाचणे तितकेच गरजेचे.
मुलगा-मुलगी क्रम — त्याच दोन पत्रिका, वेगळे गुण
अष्टकूटात वधू-वरांची जागा बदलली की गुण बदलू शकतात, हे फार थोड्यांना माहीत असते. तीन कूट क्रम पाहतात:
- वर्ण — वराच्या राशीचा वर्ण वधूपेक्षा खालचा नसेल, तरच हा 1 गुण. वरच्या जोडी ब मध्ये याच नियमाने शून्य आले; जागा बदलली तर तिथेच 1 येतो.
- वश्य — याचा तक्ता दोन्ही बाजूंनी सारखा नाही. वर वृश्चिक आणि वधू मेष असेल तर 2, वर मेष आणि वधू वृश्चिक असेल तर 1.
- गण — देव गणाचा मुलगा आणि मनुष्य गणाची मुलगी असेल तर पूर्ण 6; मुलगा मनुष्य आणि मुलगी देव असेल तर 5.
तारा दोन्ही बाजूंनी मोजतात, म्हणून तिच्यावर क्रमाचा परिणाम होत नाही. एकूण, क्रम बदलल्याने एक-दोन गुणांचा फरक पडू शकतो. म्हणून फॉर्ममध्ये वर आणि वधू यांचे रकाने नीट भरा, आणि दोन ठिकाणी मिलन केले असेल तर दोन्हीकडे क्रम एकच होता का, ते तपासा.
कमी गुण जुळले तर लग्न — घाबरण्याऐवजी हा क्रम
'lagnasathi kiti gun milale pahije' असे विचारत इथवर आलेल्या कुटुंबांसाठी सर्वांत उपयोगी गोष्ट अशी: कमी गुण जुळले तर लग्नाची बोलणी थांबत नाहीत, फक्त अभ्यास खोलवर जातो. हा क्रम पाळा:
- जन्मतपशील पक्का करा. तारीख, वेळ आणि ठिकाण पुन्हा तपासा. नक्षत्र बदलले तर 21 गुणांपर्यंत हलू शकतात.
- कमतरता कुठे आहे ते पाहा. जड कूट (नाडी, भकूट, गण) की हलके कूट (वर्ण, वश्य, तारा, योनी).
- परिहार तपासा. जड कूटाच्या शून्यावर वर सांगितलेला एखादा परिहार लागला का.
- दोन्ही बाजूंचा मंगळ पाहा, आणि त्याचा परिहारही.
- पूर्ण पत्रिका पाहून घ्या — सप्तम स्थान (जोडीदार), शुक्र-गुरू (विवाहाचे कारक), नवांश (प्रत्येक राशीचे नऊ भाग करून बनणारी विवाहाची कुंडली) आणि दशा (कोणाचा कोणता काळ चालू आहे). गुण कमी असले तरी हे चौघे स्वतःची वेगळी गोष्ट सांगतात.
- उरलेल्या गोष्टीचा उपाय ठरवा — आणि मोठा निर्णय असेल तर एखाद्या अनुभवी ज्योतिषांसमोर दोघांच्या पत्रिका एकत्र ठेवा.
ज्या कूटात कमतरता, त्याचा उपाय
नाडी शून्य असेल तर — परंपरा शिवोपासना सांगते. दर सोमवारी शिवलिंगावर जल अर्पण करा, आपल्या ऐपतीनुसार धान्यदान करा, आणि हा मंत्र जपा:
"ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय माऽमृतात्॥"
परंपरा नाडीला आरोग्य आणि संततीशी जोडते. म्हणून स्पष्ट सांगतो: हे मंत्र आणि दान डॉक्टरांच्या सल्ल्यासोबत चालावेत, त्याऐवजी नव्हे. लग्नापूर्वी दोघांनी साधी वैद्यकीय तपासणी करून घेतली तर मनही निश्चिंत राहते.
भकूट परिहाराशिवाय शून्य असेल तर — दोन्ही राशी-स्वामी ग्रहांचे बीज मंत्र, आणि शिव-पार्वतींची एकत्र उपासना, ज्यांना संसाराची आदर्श जोडी मानले जाते. सोमवारी संध्याकाळी होणाऱ्या पती-पत्नींनी एकत्र बसून दिवा लावावा आणि जपावे:
"ॐ उमामहेश्वराभ्यां नमः"
गणात कमी असेल तर — बुधवारी गणपतीची पूजा आणि हा मंत्र:
"ॐ गं गणपतये नमः"
घरात एक छोटा नियमही: वाद तापला की दोघांपैकी कोणीही म्हणावे — "आत्ता नको, संध्याकाळी बोलू." ही माघार नाही, नात्याची काळजी आहे.
ग्रहमैत्री कमी असेल तर — दोन्ही राशी-स्वामींचे मंत्र. जसे वरच्या जोडी क मध्ये मंगळ आणि बुध:
"ॐ क्रां क्रीं क्रौं सः भौमाय नमः"
"ॐ ब्रां ब्रीं ब्रौं सः बुधाय नमः"
एकाच्या पत्रिकेत मंगळ दोष उरला असेल तर — मंगळवारी हनुमान चालीसा वाचा, आणि सोबत वर दिलेला भौम-मंत्र.
उपाय कसे करावेत
- प्रत्येक मंत्राची एक माळ, म्हणजे 108 वेळा, रोज; किमान 43 दिवस, मध्ये खंड न पाडता.
- उपवास तेव्हाच, जेव्हा तब्येत साथ देते.
- रत्नाचा विषय आला तर आधी अनुभवी ज्योतिषांना पूर्ण पत्रिका दाखवा — ज्या ग्रहाला शांत करायचे, त्याचेच रत्न घातल्याने उलट परिणाम होऊ शकतो.
- कोणताही उपाय निकालाची हमी देत नाही. नियमाने आणि मनापासून केलेला उपाय आधार देतो; नाते मात्र परस्पर आदर आणि संवादावरच चालते.
आमचा अहवाल गुणांना किती वजन देतो — आणि निर्णय कसा ठरतो
आमच्या कुंडली मिलनात छत्तीस गुण हे अनेक आवाजांपैकी फक्त एक आवाज आहेत. निर्णय 38 गणनांना त्यांच्या शास्त्रीय वजनाने तोलून ठरतो. छत्तीस गुणांच्या मोजणीचे वजन 1.0 आहे, तर सर्वांचे मिळून वजन साधारण 30 — म्हणजे एकटी गुण-मोजणी संपूर्ण निर्णयाचा साधारण साडेतीन टक्के भाग. नाडीचे स्वतंत्र मतही आहे (वजन 1.3, सर्वांत जड), मंगळ मिलनाचे 1.2, भकूट आणि दाम्पत्य-स्थैर्याचे 1.1, नवांशाचे 1.0, गणाचे 0.9. उरलेल्यांत संतती-पक्ष, शुक्र-गुरूचे बल, दशेवरून काळ, रज्जू-वेध यांसारख्या गणना आहेत.
सगळे तोलल्यानंतर सार चार शब्दांपैकी एकावर येते — उत्तम मेळ, शुभ मेळ, मध्यम मेळ, किंवा लक्ष देण्याजोगा. पण काही नियम सरासरीत विरघळत नाहीत:
- नाडी परिहाराशिवाय शून्य असेल, तर सार "मध्यम मेळ" वरच थांबते.
- सोबत भकूटही शून्य असेल, किंवा मंगळ दोष एका बाजूला उरला असेल, तर सार सर्वांत खालच्या टप्प्यात येते.
- भकूट एकटा परिहाराशिवाय शून्य असेल, तरी सार "मध्यम मेळ" वर थांबते.
- गण शून्य असेल तर "शुभ मेळ" पर्यंतच; एका बाजूला तीव्र मंगळ दोष असेल तर "मध्यम" पर्यंतच.
यांपैकी कोणत्याही शब्दाचा अर्थ "लग्न करू नका" असा नाही. सर्वांत खालचा टप्पाही एवढेच सांगतो की काही गोष्टींवर उपाय आणि अनुभवी ज्योतिषांचा सल्ला हवा, आणि तिथेच स्पष्ट लिहिलेले असते की अंतिम निर्णय वधू, वर आणि दोन्ही कुटुंबांचा आहे.
आकडा आणि उरलेल्या गणना वेगळे बोलतात तेव्हा
अहवाल गुणांची मोजणी उरलेल्या गणनांपासून वेगळी तोलूनही पाहतो. दोन्हींत मोठे अंतर असेल तर एक वेगळे वाक्य छापले जाते — कमी गुणांवर, की फक्त गुण पाहून या मेळाला कमी लेखणे योग्य होणार नाही; आणि जास्त गुणांवर, की मोठा आकडा या गोष्टी झाकत नाही — त्या गोष्टींच्या नावांसह. सोबत हेही मोजले जाते की सगळ्या गणनांपैकी किती बाजूने गेल्या, किती मधे राहिल्या आणि किती लक्ष मागतात.
हा नियम एका खऱ्या अनुभवातून आला. साठ तयार केलेल्या जोड्यांवर तपासणी केली, तेव्हा चोवीस वेळा एकटा आकडा आणि पूर्ण तोलणी वेगवेगळे सांगत होते. एका जोडीचे फक्त 16.5 गुण होते — पण नाडी वेगळी, मंगळ दोष कापलेला आणि गण जुळलेले. फक्त आकडा पाहणाऱ्या कुटुंबाला ती जोडी "कमी" वाटली असती. प्रत्येक 16.5 ची जोडी अशीच असेल, असे वचन नाही; फक्त एवढेच की आकड्यामागची गोष्ट न वाचता घेतलेला निर्णय अपुरा असतो.
जन्मवेळ किती पक्की
अहवाल दोघांची जन्मवेळ अर्धा तास पुढे-मागे सरकवून पुन्हा मोजणी करतो. गुण तेच राहिले तर सार भरवशाचे; हलले तर आधी वेळ पक्की करायला सांगतो. वेळ माहीत नसेल तर तो दुपारी बाराची वेळ धरतो, आणि लग्न-भावांवर अवलंबून असलेल्या गणनांचे वजन कमी करून, लग्नावर न टेकलेल्या गणनांना — छत्तीस गुण, नाडी, भकूट, गण — पुढे ठेवतो. पण याही गणना चंद्राच्या नक्षत्रावर टेकलेल्या असतात, आणि चंद्र साधारण एका दिवसात एक नक्षत्र ओलांडतो. म्हणून सार हेही सांगते की त्या दिवशी चंद्र एकाच नक्षत्रात राहिला की बदलला; बदलला असेल तर वेळ मिळताच पुन्हा मिलन करून घ्यायला सांगते.
लग्न झाले असेल तर
कधी कधी गुणांचा विषय लग्नानंतर निघतो — एखादा नातेवाईक सहज म्हणतो, "तुमचे तर 15 च गुण होते." तेव्हा प्रश्न असा उरतो की मने कुठे घासतात आणि ते कसे सांभाळायचे. पती-पत्नी कुंडली मिलन यासाठीच आहे. ते दोघांचा चंद्र आणि स्वभाव-कूट, मंगळ, जोडीदाराचे सप्तम स्थान, विवाहाचे कारक शुक्र-गुरू, वाणीचे स्थान, आणि सध्याची दशा व शनीचे गोचर वाचते; मग दोघांसाठी उपाय आणि आठवड्याचा क्रम देते. दोष कोणा एकाच्या माथी मारला जात नाही.
सरळ गोष्ट अशी की दोन माणसांचा मेळ एका पत्रिकेतून दिसत नाही. कोणते शून्य शास्त्रच कापते, कशावर उपाय करायचा, आणि कोणती कमतरता रोजच्या समजुतीने आपोआप सांभाळली जाते — हे दोन्ही पत्रिका समोरासमोर ठेवल्यावरच कळते. लग्नापूर्वी विवाह कुंडली मिलन, आणि लग्नानंतर पती-पत्नी कुंडली मिलन करून घ्या. पेमेंटनंतर संपूर्ण निकाल साइटवर लगेच उघडतो; पूर्ण PDF मध्ये दोघांची स्वतःची कुंडली, प्रत्येक कूट आणि दोषाचा परिहार, विवाह-काळ आणि उपायांचा पूर्ण विधी असतो.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
लग्नासाठी किती गुण जुळावे लागतात?
परंपरेनुसार 36 पैकी 18 किंवा जास्त गुण योग्य मानले जातात; 25 च्या पुढे चांगले आणि 33 च्या पुढे उत्तम. पण हे टप्पे नंतरची प्रथा आहेत, ग्रंथाचा आदेश नव्हे. जास्त महत्त्वाचे म्हणजे नाडी आणि भकूट पूर्ण आहेत की त्यांना परिहार लागला आहे, आणि दोघांच्या पत्रिकेत मंगळाची स्थिती काय आहे.
18 गुण जुळले तर लग्न करावे का?
18 गुणांवर लग्नाची बोलणी पुढे नेता येतात — हा आकडा प्रचलित मर्यादेच्या आत आहे. तरी कापलेले गुण कोणत्या कूटाचे आहेत ते पाहा. नाडी किंवा भकूट परिहाराशिवाय शून्य असेल, तर त्याचा उपाय आणि पूर्ण पत्रिकेचे वाचन सोबत चालावे. हलक्या कूटांत कमतरता असेल, तर ती समजुतीने आणि थोड्या लवचीकपणाने निभते.
कमी गुण जुळले तर लग्न होऊ शकते का?
हो. कमी गुण म्हणजे अडथळा नव्हे, लक्षपूर्वक वाचण्याचा इशारा. आधी जन्मतपशील पक्के करा, मग नाडी, भकूट किंवा गणात शून्य आहे का आणि त्यावर शास्त्राचा परिहार लागला का ते पाहा. जो दोष उरतो, त्याचा उपायही शास्त्र सांगते. आमचा अहवाल कोणत्याही आकड्यावर लग्नाला नकार देत नाही; तो फक्त कोणत्या गोष्टीवर लक्ष हवे ते सांगतो.
36 पैकी 36 गुण जुळणे सर्वोत्तम आहे का?
पूर्ण 36 म्हणजे चंद्रावरून दिसणारा मनाचा मेळ पूर्ण. हे अत्यंत दुर्मिळ आहे — आमच्या मोजणीत हजार जोड्यांमध्ये साधारण सहा. पण मंगळ दोष, सप्तम स्थान आणि दशा गुणांत येत नाहीत, म्हणून 36 असले तरी पूर्ण मिलन वाचणे गरजेचे. आमच्या गणनेत अशा प्रत्येक जोडीची चंद्र-राशी एक निघाली, म्हणून साडेसातीही दोघांवर एकत्र येते.
गुण 28 आहेत पण नाडी दोष आहे, तर काय करावे?
आधी पाहा की नाडीवर परिहार लागला का — दोघांचा चंद्र एका राशीत, किंवा नक्षत्र एक असून राशी किंवा पद वेगळे. परिहार नसेल तर सोमवारची शिवोपासना, धान्यदान आणि महामृत्युंजय मंत्र परंपरेत सांगितले आहेत. जास्त गुण नाडी दोष झाकत नाहीत, म्हणून आमचा अहवाल अशा वेळी सार "मध्यम मेळ" वरच थांबवतो.
लग्नानंतर कळले की गुण कमी होते, आता काय?
घाबरण्याचे कारण नाही. लग्नानंतर पाहायची गोष्ट म्हणजे आज दोघांची मने कुठे खटकतात आणि कोणाचा काळ जड चालू आहे. पती-पत्नी कुंडली मिलन दोघांचा स्वभाव, मंगळ, सप्तम स्थान, मन आणि सध्याची दशा व शनीचे गोचर वाचून उपाय आणि आठवड्याचा क्रम देते — दोष कोणा एकावर न टाकता. लग्नापूर्वीचे गुण आता बदलत नाहीत, पण आजच्या काळाचा अभ्यास नक्की उपयोगी पडतो.
वधू-वरांची जागा बदलली तर गुण बदलतात का?
हो, एक-दोन गुणांनी. वर्णात पाहतात की वराचा वर्ण वधूपेक्षा खालचा नाही ना; वश्याचा तक्ता दोन्ही बाजूंनी सारखा नाही; आणि गणात देव मुलगा व मनुष्य मुलगी असेल तर 6, उलट असेल तर 5 गुण मिळतात. म्हणून फॉर्ममध्ये वर आणि वधू यांचे रकाने काळजीपूर्वक भरा, आणि दोन ठिकाणांचे आकडे जुळवताना क्रमही तपासा.