लग्नाचा मुहूर्त कसा काढावा — विवाह मुहूर्ताचे नऊ टप्पे

लग्नाचा मुहूर्त कसा काढावा, याचे थोडक्यात उत्तर असे: आधी दोन्ही घरांना सोयीचे आठवडे ठरवा. त्यांतून असे दिवस निवडा ज्या दिवशी गुरू आणि शुक्र उदित आहेत, लग्नाचे शुभ नक्षत्र आहे, तिथी आणि वार योग्य आहेत आणि भद्रा नाही. मग वधू आणि वर दोघांचे ताराबळ आणि चंद्रबळ तपासा, आणि शेवटी अक्षता पडण्याच्या क्षणाचे शुद्ध लग्न निवडा.

अनेक जण गुगलवर 'lagnacha muhurat kasa kadhava' किंवा 'lagna muhurat marathi' असे लिहितात, आणि त्यांना तारखांच्या लांबलचक याद्या मिळतात. यादी सांगते की दिवस सर्वसाधारणपणे चांगला आहे; तो दिवस तुम्हा दोघांसाठी चांगला आहे की नाही, हे ती सांगत नाही. कुंडली मिलन ज्योतिषची टीम हा लेख त्याच अर्धवट भागासाठी घेऊन आली आहे — इथे तारखा नाहीत, पद्धत आहे, म्हणजे गुरुजींना योग्य प्रश्न विचारता येतील आणि त्यांचे उत्तरही समजेल.

काही जण 'लग्नाचा मुहूर्त कसा करावा' किंवा 'lagnacha muhurat kasa karava' असेही विचारतात — उत्तर तेच, खालील पायऱ्या.

विवाह मुहूर्ताचे तीन थर — काळ, व्यक्ती आणि क्षण

लग्नाची वेळ ठरवण्यासाठी सर्वात जास्त वापरला जाणारा ग्रंथ म्हणजे मुहूर्त चिंतामणी. काशीच्या रामदैवज्ञांनी तो सुमारे चारशे वर्षांपूर्वी लिहिला. त्याचे विवाह प्रकरण आजही बहुतेक गुरुजींच्या कामाचा आधार आहे. त्याचे नियम सोप्या भाषेत तीन थरांत समजतात.

दिनदर्शिकेतील यादी फक्त पहिला थर पूर्ण करते. दुसऱ्यासाठी दोघांची जन्मपत्रिका लागते, आणि तिसऱ्यासाठी लग्नाचे शहर आणि वेळ. खालचे नऊ टप्पे हेच थर क्रमाने उलगडतात — आधी जाड चाळणी, मग बारीक.

पहिला टप्पा — दोन्ही घरांच्या अडचणी आधी कागदावर लिहा

मुहूर्त आकाशातून निघतो, पण लग्न जमिनीवर होते. म्हणून आधी असा कालखंड लिहा ज्यात लग्न खरोखर होऊ शकते:

• दोन्ही घरच्या वडीलधाऱ्यांची तब्येत आणि प्रवासाची सोय;
• वधू-वराची रजा, परीक्षा, परदेशातून येणाऱ्या नातेवाइकांचा वेळ;
• कार्यालय आणि खर्च — लग्नसराईत मंगल कार्यालये लवकर भरतात;
• हवामान — पावसाळा, कडक उन्हाळा;
• कुलाचार — उदाहरणार्थ, अनेक घराण्यांत ज्येष्ठ अपत्याचे लग्न ज्येष्ठ महिन्यात करत नाहीत, किंवा एका घरात थोड्या अंतराने दोन लग्ने ठेवत नाहीत.

हा कालखंड दोन-तीन महिन्यांचा असेल तर उत्तम. एकाच आठवड्याच्या खिडकीत पूर्ण शुद्ध मुहूर्त न मिळणे शक्य आहे — तरी घाबरण्याचे कारण नाही; अशा वेळी परंपरा कोणता मार्ग देते, ते पुढे दिले आहे.

दुसरा टप्पा — परंपरा कोणते महिने टाळते

लग्नसराई दरवर्षी साधारण त्याच आठवड्यांत का येते? कारण तिच्यावर दोन घड्याळे एकाच वेळी चालतात — सूर्याचे आणि चंद्राचे.

सूर्याचे घड्याळ (सौर मास) — सूर्य धनू किंवा मीन राशीत असतो तो काळ उत्तर भारतात खरमास म्हणून कडक पाळला जातो. दोन्ही राशींचा स्वामी गुरू आहे, आणि परंपरेची समजूत अशी की सूर्य तिथे असताना लग्नाला गुरूचे पूर्ण शुभ बळ मिळत नाही. महाराष्ट्रात धनुर्मासाबाबत (धुंधुरमास) घराण्यांच्या प्रथा वेगवेगळ्या आहेत, म्हणून हा भाग आपल्या गुरुजींकडून पक्का करा. हा काळ सूर्याच्या राशीवर चालतो, त्यामुळे इंग्रजी कॅलेंडरमध्ये तो जवळजवळ त्याच तारखांना येतो.

चंद्राचे घड्याळ (चांद्र मास) — चातुर्मास देवशयनी (आषाढी) एकादशीला सुरू होतो आणि प्रबोधिनी (कार्तिकी) एकादशीला संपतो. तो चांद्र मासावर चालतो, त्यामुळे दरवर्षी काही दिवस पुढे-मागे सरकतो. आपल्याकडे तुळशीच्या लग्नानंतर लग्नसराईचा नारळ फुटतो, ते यामुळेच. अधिक मास (साधारण दर तिसऱ्या वर्षी येणारा) सुद्धा लग्नासाठी वगळला जातो.

हे दोन्ही वगळल्यावर जो काळ उरतो, तीच लग्नसराई. ग्रंथांत माघ, फाल्गुन, वैशाख आणि ज्येष्ठ हे लग्नाचे चांगले महिने सांगितले आहेत, आणि अनेक प्रदेशांत मार्गशीर्षही.

हे नियम सगळीकडे सारखे नाहीत. दक्षिण भारताच्या परंपरा आपले महिने मानतात, आणि प्रत्येक घराणे आपल्या गुरुजींची रीत पाळते. घरची रीत आणि ग्रंथ वेगळे सांगत असतील तर गुरुजींशी बोला.

तिसरा टप्पा — गुरू-शुक्र अस्त तर नाहीत ना?

ज्योतिषात गुरू आणि शुक्र हे विवाहाचे कारक आहेत — गुरू आशीर्वाद, धर्म आणि (स्त्रीच्या पत्रिकेत) पतीचा; शुक्र प्रेम, सुख आणि संसाराचा. एखादा ग्रह आकाशात सूर्यापासून काही अंशांवर आला की सूर्याच्या तेजात लपतो, दिसत नाही. याला अस्त म्हणतात, आणि पंचांगात "गुरू अस्त" किंवा "शुक्र अस्त" असे लिहिलेले असते. मुहूर्त चिंतामणी आणि धर्मसिंधू दोन्ही ग्रंथ या काळात लग्न ठेवू नये असे सांगतात; मुहूर्ताच्या नियमांत हा सर्वात पक्का नियम मानला जातो.

हा काळ किती दिवसांचा असतो? आम्ही आधुनिक खगोल-गणिताने तपासले (गुरूसाठी सूर्यापासून 11 अंश, शुक्रासाठी 10 अंश अंतर धरून):

• गुरू साधारण दर तेरा महिन्यांनी एकदा, सुमारे चार आठवडे अस्त असतो.
• शुक्र साधारण एकोणीस-वीस महिन्यांच्या चक्रात दोनदा अस्त होतो — एकदा मोठा, सुमारे अडीच महिने, आणि एकदा छोटा, सुमारे दहा दिवस ते दोन आठवडे.

वेगवेगळी पंचांगे यात काही दिवसांचा फरक दाखवू शकतात. उदयानंतरचे काही दिवस (बाल्यत्व) आणि अस्ताच्या आधीचे काही दिवस (वृद्धत्व) सुद्धा परंपरा टाळते; किती दिवस, याबाबत प्रदेशानुसार मते वेगळी आहेत, म्हणून ते पंचांगातून किंवा गुरुजींकडून पक्के करा.

गुरू-शुक्र अस्त असताना लग्नाचा विधी नको, असे परंपरा स्पष्ट सांगते. पण हा काळ वाया जात नाही — पत्रिका जुळवणे, बोलणी, खरेदीचे नियोजन आणि उपायांची सुरुवात शांतपणे करता येते. काही प्रदेशांत गुरू सिंह राशीत असताना (सिंहस्थ) सुद्धा लग्ने टाळण्याची प्रथा आहे; ती सगळीकडे पाळली जात नाही, आणि अनेक गुरुजी तिला सवलतही सांगतात.

चौथा टप्पा — लग्नासाठी शुभ नक्षत्र

मुहूर्त चिंतामणी लग्नासाठी अकरा नक्षत्रे सांगतो. नक्षत्र म्हणजे त्या क्षणी चंद्र ज्या तारकासमूहाजवळ आहे तो. मुहूर्तात नक्षत्र हे पंचांगाचे सर्वात वजनदार अंग मानले जाते. खालच्या तक्त्यात त्या नक्षत्रात चंद्र कोणत्या राशीत असतो हेही दिले आहे — सातव्या टप्प्यात तेच उपयोगी पडेल.

एक गोष्ट अनेकदा सुटते: नक्षत्र दिवसभर एकच राहत नाही. चंद्र साधारण एका दिवसात एक नक्षत्र ओलांडतो, म्हणून पंचांगात "रोहिणी 16:40 पर्यंत, नंतर मृग" असे लिहिलेले असते. अक्षता पडण्याची वेळ ज्या नक्षत्रात येते, तेच मोजले जाते — तारखेसमोर छापलेले नव्हे.

पाचवा टप्पा — तिथी आणि वार

तिथी चंद्र आणि सूर्य यांच्यातील अंतरावरून ठरते. लग्नासाठी चतुर्थी, नवमी आणि चतुर्दशी — ज्यांना रिक्ता म्हणजे "रिकाम्या" तिथी म्हणतात — आणि अमावास्या घेत नाहीत; हा नियम शुद्ध आणि वद्य दोन्ही पक्षांना लागू आहे. अनेक जण 'lagna tithi' असेही शोधतात; त्याची तीन बारीक उत्तरे अशी:

1. रोजच्या व्यवहारात सूर्योदयाची तिथी मानतात, पण मुहूर्तात विधीच्या क्षणी कोणती तिथी चालू आहे ते पाहतात. सकाळी द्वितीया आणि दुपारपासून तृतीया असेल, तर दुपारचा मुहूर्त तृतीयेत मोजला जातो.
2. उत्तर भारत शुद्ध पक्ष (वाढता चंद्र) पसंत करतो; अनेक प्रदेशांत नक्षत्र आणि लग्न उत्तम असल्यास वद्य पक्षाचे सुरुवातीचे दिवसही घेतात.
3. काही घराणी अष्टमीही टाळतात, आणि एकादशीचा उपवास करणारी घरे जेवणावळीमुळे तो दिवस टाळतात. ही घरची रीत आहे, दोष नाही.

वार — सोमवार, बुधवार, गुरुवार आणि शुक्रवार हे बहुतेक परंपरांत लग्नाचे आवडते वार आहेत. मंगळवार आणि शनिवार बहुधा वगळतात, आणि रविवारबद्दल प्रदेशानुसार मते वेगळी आहेत. वाराचे वजन नक्षत्र आणि लग्नापेक्षा कमी आहे; नक्षत्र चांगले आणि लग्न शुद्ध असल्यास अनेक गुरुजी वारात थोडी सवलत देतात.

परदेशात लग्न असेल तर ही गोष्ट विशेष महत्त्वाची ठरते, कारण तिथे सभागृहे शनिवार-रविवारीच सहज मिळतात. बाकी सर्व स्वच्छ असेल तर अनेक गुरुजी सुट्टीचा दिवस मान्य करतात; हा निर्णय घरच्यांनी गुरुजींशी बोलूनच घ्यावा.

सहावा टप्पा — योग, करण आणि भद्रेची वेळ

पंचांगातील योग सूर्य आणि चंद्र यांचे अंश बेरीज करून निघतो; करण म्हणजे तिथीचा अर्धा भाग. सत्तावीस योगांपैकी व्यतीपात आणि वैधृती हे दोन जितका वेळ चालतात, तितका वेळ लग्नासाठी पूर्ण वगळतात.

करणांपैकी सर्वात जास्त लक्ष विष्टी करणावर असते — बोलीभाषेतील भद्रा. भद्रा दिवसभर नसते; ती दहा ते तेरा तास चालते, आणि कोणत्याही घटकेला सुरू होऊन कोणत्याही घटकेला संपू शकते. म्हणून "त्या दिवशी भद्रा आहे" एवढ्यावरून पूर्ण दिवस बाद करू नका. पंचांगात असे लिहिलेले असते: "भद्रा 09:15 ते 21:40". मुहूर्त 22:30 नंतर असेल, तर भद्रा संपलेली असते. भद्रेच्या शेवटच्या भागात ("पुच्छ") गरजेच्या वेळी शुभ काम चालते, असेही परंपरा सांगते — पण तो निर्णय गुरुजींवर सोपवा.

योगही दिवसात बदलतो. सकाळी कठीण योग असेल आणि संध्याकाळपर्यंत शुभ योग आला असेल, तर संध्याकाळचा विधी शुभ योगात मोजतात.

सातवा टप्पा — वधू आणि वर दोघांचे ताराबळ आणि चंद्रबळ

इथून मुहूर्त "सगळ्यांचा" न राहता "तुमचा" होतो. यासाठी वधू आणि वर दोघांचे जन्मनक्षत्र आणि जन्मरास (जन्माच्या वेळी चंद्र ज्या राशीत होता ती) लागते.

ताराबळ — नक्षत्रांची मोजणी

जन्मनक्षत्राला 1 धरून लग्नाच्या क्षणाच्या नक्षत्रापर्यंत मोजा. जी संख्या येईल तिला 9 ने भागा. बाकी जी उरेल, त्यावरून तारेचे नाव मिळते:

आमची साइट मुहूर्त चिंतामणीचा हाच नियम मानते: नऊपैकी फक्त तारा 3, 5 आणि 7 कमकुवत. त्यांची जुनी नावे कठोर वाटतात, पण अर्थ एवढाच की तो दिवस त्या व्यक्तीला कमी आधार देतो — म्हणून गुरुजी दुसरा दिवस निवडणे पसंत करतात. गुणमिलनातील तारा कूटही याच मोजणीवर चालतो; फरक एवढाच की तिथे वधू-वर एकमेकांच्या नक्षत्रापासून मोजतात.

चंद्रबळ — राशींची मोजणी

आता जन्मराशीला 1 धरून मोजा की त्या क्षणी चंद्र कोणत्या राशीत आहे. पहिले, तिसरे, सहावे, सातवे, दहावे आणि अकरावे स्थान चांगले. चौथे, आठवे आणि बारावे टाळतात. दुसरे, पाचवे आणि नववे स्थान शुद्ध पक्षात अनेक गुरुजी चालवून घेतात. चंद्र साधारण सव्वादोन दिवसांनी रास बदलतो, म्हणून हेही मुहूर्ताच्या वेळेवरून पाहा.

तारा किंवा चंद्र यांपैकी एक बळ मजबूत असेल तर दिवस चालतो, असे अनेक गुरुजी मानतात; दोन्ही स्वच्छ असतील तर उत्तम.

त्रिबळ — वधूसाठी गुरू, वरासाठी सूर्य

उत्तर भारतीय परंपरा याशिवाय गुरू आणि सूर्याचे गोचर (या वेळी ग्रह आकाशात कुठे आहे) सुद्धा जन्मराशीपासून मोजून पाहते. महाराष्ट्रातही अनेक गुरुजी हा हिशोब करतात:

गुरू एका राशीत साधारण एक वर्ष राहतो, म्हणून ही एका दिवसाची नव्हे, तर पूर्ण वर्षाची गोष्ट आहे. गुरू किंवा सूर्य "पूजेने शुभ" स्थानात असेल तर परंपरा त्या ग्रहाची पूजा आणि दान करून लग्न लावते; अशुभ स्थानात असेल तर शांती-पूजा सुचवते. याचा अर्थ लग्न थांबवणे नव्हे — आधार जोडणे.

आठवा टप्पा — विवाह लग्न: अक्षतांचा नेमका क्षण

लग्न म्हणजे त्या क्षणी पूर्व क्षितिजावर उगवणारी रास. ती साधारण दर दोन तासांनी बदलते, म्हणून एकाच शुभ दिवशीही काही तास उत्तम आणि काही वापरण्याजोगे नसतात. गुरुजी त्या क्षणाची पत्रिका मांडून पाहतात:

• सातवे स्थान (विवाहाचे घर) रिकामे असावे;
• आठवे स्थान सुद्धा रिकामे — विशेषतः आठव्यात मंगळ नसावा (परंपरेत "कुज-अष्टम");
• चंद्र लग्नापासून सहाव्या, आठव्या किंवा बाराव्या स्थानात नसावा;
• शुक्र लग्नापासून सहाव्या स्थानात नसावा ("भृगु-षट्क");
• लग्नाच्या दोन्ही बाजूंना (दुसऱ्या आणि बाराव्या स्थानात) कठोर ग्रह नसावेत, नाहीतर लग्न "कात्रीत" सापडते — याला कर्तरी दोष म्हणतात;
• विवाहाचे लग्न वधू किंवा वराच्या जन्मराशीपासून किंवा जन्मलग्नापासून आठवी रास नसावे.

एक लग्न दीड ते अडीच तासांचे असते. त्याच्या आत नवांश (राशीचा नववा भाग) अजून लहान — सुमारे दहा ते पंधरा मिनिटांचा. म्हणूनच लग्नपत्रिकेवर "दुपारी 12 वा. 56 मि." असा मिनिटापर्यंतचा मुहूर्त छापतात: मंगलाष्टके संपून अंतरपाट दूर होतो आणि अक्षता पडतात, तो क्षण याच नवांशात यावा, हे उद्दिष्ट असते.

गोरज मुहूर्त — संध्याकाळचा आधार

सूर्यास्ताच्या आसपास, गाई धूळ उडवत घरी परतत, त्या वेळेला गोरज (उत्तरेत गोधूली) म्हणतात. ज्या दिवशी शुद्ध लग्न मिळत नाही, त्या दिवशी परंपरेत हाच काळ आधार ठरतो. एक गंमतीची गोष्ट: सूर्यास्ताच्या वेळी सूर्य नेहमी त्या क्षणाच्या लग्नापासून सातव्या स्थानात असतो — म्हणजे सामान्य नियमाने सातवे स्थान कधीच रिकामे नसते. तरीही परंपरा गोरज मुहूर्त स्वतंत्र नियमाने मानते. म्हणून ज्येष्ठ गुरुजी त्याला पहिली पसंती नव्हे, तर चांगला पर्याय म्हणतात. काही गुरुजी गरजेच्या वेळी दुपारचा अभिजित मुहूर्तही (दिवसाच्या पंधरा भागांपैकी आठवा) विचारात घेतात, पण लग्नासारख्या संस्काराला शक्यतो पूर्ण लग्नशुद्धी पाहूनच वेळ ठरवतात.

नववा टप्पा — आपल्या शहराचे पंचांग आणि गुरुजींची अन्तिम तपासणी

तिथी आणि नक्षत्र संपूर्ण पृथ्वीवर एकाच क्षणी बदलतात, पण सूर्योदय, सूर्यास्त आणि उगवणारे लग्न प्रत्येक शहराचे वेगळे असते. म्हणून मुहूर्त ज्या शहरात लग्न आहे तिथल्यासाठीच काढून घ्या — गावच्या घरासाठी नव्हे; परदेशात लग्न असेल तर तिथल्या स्थानिक वेळेनुसार.

गुरुजींकडे जाताना हे सोबत न्या:

1. वधू आणि वर दोघांची जन्मतारीख, जन्मवेळ आणि जन्मठिकाण;
2. दोघांचे जन्मनक्षत्र, त्याचा चरण आणि जन्मरास (पत्रिका जुळवण्याच्या अहवालात ही लिहिलेली असतात);
3. लग्नाचे शहर आणि कार्यालय;
4. पहिल्या टप्प्यातील कालखंड;
5. घरची पसंती — दुपारचा मुहूर्त, गोरज मुहूर्त की रात्रीचा;
6. घराण्याची एखादी खास रीत.

दिनदर्शिकेतील मुहूर्त कसा वाचावा

भिंतीवरच्या दिनदर्शिकेत किंवा पंचांगात "विवाह मुहूर्त" म्हणून काही तारखा छापलेल्या असतात. त्या वाचताना तीन गोष्टी लक्षात ठेवा. पहिली — ती यादी बहुधा एका ठरावीक शहराच्या वेळेवर बनलेली असते; तुमचे शहर वेगळे असेल तर तासांचा फरक पडतो. दुसरी — छापलेला दिवस पूर्ण दिवसासाठी शुद्ध असेलच असे नाही; अनेकदा फक्त काही तासच चालतात, आणि ते तास पंचांगात वेगळे दिलेले असतात. तिसरी — यादीत तुमच्या दोघांचे ताराबळ-चंद्रबळ गृहीत धरलेले नसते. म्हणून यादीतील दोन-तीन तारखा निवडा आणि त्या गुरुजींकडे घेऊन जा; त्यांतली कोणती तुमच्यासाठी स्वच्छ आहे, ते तेच सांगतील.

साखरपुडा, हळद आणि इतर विधी

लग्नाआधीच्या विधींसाठी — साखरपुडा, हळद, देवक — अनेक घरे वेगळा छोटा मुहूर्त घेतात. त्यात सामान्यतः शुभ नक्षत्र, तिथी, वार आणि भद्रा पाहतात; अक्षतांच्या क्षणाइतकी बारीक लग्नशुद्धी तिथे लागत नाही. एकाच आठवड्यात सगळे विधी असतील तर गुरुजी सहसा एकाच वेळी सगळ्यांचे मुहूर्त काढून देतात — म्हणून जाताना पूर्ण कार्यक्रमाची यादीच सोबत न्या.

एक उदाहरण — एका काल्पनिक जोडप्याची तारीख कशी ठरली

समजा वधूचे जन्मनक्षत्र हस्त (रास कन्या) आणि वराचे पूर्वाषाढा (रास धनू). घरच्यांची खिडकी एका चांगल्या महिन्याच्या शुद्ध पक्षात आहे — खरमास नाही, चातुर्मास नाही, अधिक मास नाही; पंचांगानुसार गुरू आणि शुक्र दोन्ही उदित, बाल्य-वृद्ध दिवसही नाहीत. ही नावे आणि दिवस फक्त पद्धत समजावण्यासाठी आहेत, कोणत्याही खऱ्या तारखेचे नाहीत.

त्या आठवड्याचे पाच दिवस असे होते:

बुधवार का गेला? रोहिणी हे सर्वात प्रसिद्ध लग्न-नक्षत्र, पण वराच्या पूर्वाषाढापासून मोजा — पूर्वाषाढा 1, उत्तराषाढा 2, श्रवण 3 … रोहिणी 12. बाराला नवाने भागल्यावर बाकी 3 — विपत् तारा. म्हणून या जोडप्यासाठी तो दिवस गेला.

गुरुवार कसा निवडला? वधूच्या हस्तापासून मृगापर्यंत मोजणी 20 — बाकी 2, संपत् तारा. वराच्या पूर्वाषाढापासून 13 — बाकी 4, क्षेम तारा. दोन्ही शुभ. त्या दुपारी चंद्र वृषभ राशीत होता — वरासाठी सहावा (चांगला), वधूसाठी नववा, जो शुद्ध पक्षात चालतो. (संध्याकाळी साडेपाचनंतर चंद्र मिथुनेत गेला, तेव्हा दोघांसाठी अजून स्वच्छ — दहावा आणि सातवा.) त्रिबळात गुरू तूळ राशीत होता — वधूच्या कन्येपासून दुसरा, शुभ. सूर्य मेषेत होता — वराच्या धनूपासून पाचवा, म्हणजे "पूजेने शुभ"; म्हणून गुरुजींनी वराला लग्नाआधी 43 दिवस सूर्याला अर्घ्य आणि सूर्याचा मंत्र सांगितला.

लग्न (रास) कसे निवडले? पुण्यात त्या ऋतूत सकाळी मिथुन, मग कर्क, मग सिंह, मग कन्या लग्न उगवणार होते. मिथुन लग्नात चंद्र बाराव्या स्थानात येत होता. कर्क रास वराच्या धनू राशीपासून आठवी — म्हणून बाद. कन्या लग्नात सूर्य आठव्या स्थानात. उरले दुपारी साधारण पावणेएक ते पावणेतीनचे सिंह लग्न: चंद्र दहाव्या स्थानात, सूर्य नवव्यात, सातवे (कुंभ) आणि आठवे (मीन) रिकामे, शुक्र सहाव्यात नाही, लग्नाच्या दोन्ही बाजूंना कठोर ग्रह नाही, आणि सिंह ही रास दोघांपैकी कोणाच्याही जन्मराशीपासून आठवी नाही. तृतीया रात्री उशिरापर्यंत होती, भद्रा त्या दिवशी नव्हतीच. सिंह लग्न इथे दोन तासांहून थोडे जास्त होते, म्हणून त्याचा एक शुभ नवांश सुमारे चौदा मिनिटांचा मिळाला — तोच अक्षतांसाठी दिला. संध्याकाळचा गोरज मुहूर्त राखीव पर्याय म्हणून होता.

धडा असा: दिनदर्शिकेत यांपैकी दोन दिवस "शुभ" छापलेले असू शकत होते, पण या जोडप्यासाठी एकच दिवस, आणि त्यातही एकच छोटा काळ, पूर्ण स्वच्छ निघाला.

नावावरून लग्नाची तारीख कशी काढावी?

अनेक घरांत जन्मवेळ नसते, म्हणून "नावावरून लग्नाची तारीख कशी काढावी?" असे विचारले जाते. प्रामाणिक उत्तर: नावावरून फक्त अंदाज मिळतो.

परंपरेत प्रत्येक नक्षत्राच्या प्रत्येक चरणाला एक अक्षर ठरलेले आहे — या तक्त्याला अवकहडा चक्र म्हणतात. नावाचे पहिले अक्षर पाहून नक्षत्र आणि राशीचा अंदाज येतो, आणि त्यावरून ताराबळ-चंद्रबळ मोजता येते. मुहूर्त ग्रंथही सांगतात की जन्मनक्षत्र माहीत नसेल तर प्रसिद्ध नावाचे नक्षत्र घ्यावे. पण याला तीन मर्यादा आहेत:

• आजकाल बहुतेक नावे नक्षत्राच्या अक्षरावरून ठेवली जात नाहीत, म्हणून अंदाज चुकू शकतो;
• एखादे अक्षर दोन नक्षत्रांत येते;
• जन्मलग्नापासून आठवे लग्न टाळण्याचा नियम नावावरून निघत नाही.

म्हणून जन्मतारीख माहीत असेल — वेळ नसली तरी — तर नक्षत्र त्यावरूनच काढून घ्या. नाव हा शेवटचा आधार, पहिला नव्हे.

उपाय — एखादे बळ कमी असेल किंवा वेळ कमी असेल तर

कधी खिडकी लहान असते आणि प्रत्येक गोष्ट स्वच्छ मिळत नाही. अशा वेळी परंपरा लग्न थांबवायला सांगत नाही; आधार जोडायला सांगते. हे उपाय सोपे आणि निरुपद्रवी आहेत:

• जवळजवळ प्रत्येक हिंदू लग्न गणपतीपूजनाने सुरू होते. तयारीच्या दिवसांत रोज गणपतीचा मंत्र:

'ॐ गं गणपतये नमः'

• वधूसाठी गुरू "पूजेने शुभ" किंवा अशुभ स्थानात असेल, तर गुरुवारी पिवळ्या वस्तूंचे (हरभरा डाळ, हळद, पिवळे वस्त्र) दान आणि गुरूचा मंत्र:

'ॐ ग्रां ग्रीं ग्रौं सः गुरवे नमः'

• वरासाठी सूर्य तसा असेल, तर सकाळी सूर्याला अर्घ्य आणि सूर्याचा मंत्र:

'ॐ ह्रां ह्रीं ह्रौं सः सूर्याय नमः'

• दोघांच्या संसारसुखासाठी शुक्राचा मंत्र:

'ॐ द्रां द्रीं द्रौं सः शुक्राय नमः'

प्रत्येक मंत्र रोज एक माळ (108 वेळा), आणि 43 दिवस एकही दिवस न चुकवता — म्हणून जप लग्नाआधी सुमारे दीड महिना सुरू करा. उपवास फक्त तब्येत साथ देत असेल तरच. कोणताही उपाय निकालाची हमी देत नाही; नियमाने आणि श्रद्धेने केलेला उपाय मनाला आधार देतो. शुभ मुहूर्त चांगली सुरुवात देतो; संसार रोजच्या आदराने आणि बोलण्याने घडतो.

तारखेआधी पत्रिका जुळवणे — आमचा अहवाल काय करतो आणि काय नाही

क्रम असा ठेवा — आधी पत्रिका जुळवणे, मग मुहूर्त. मुहूर्त एक दिवस आणि एक क्षण निवडतो; मिलन दोघांच्या संपूर्ण सहजीवनाची पारख करते. आणि सातव्या-आठव्या टप्प्यासाठी दोघांचे जन्मनक्षत्र, चरण, जन्मरास आणि जन्मलग्न लागते — हे सगळे मिलनाच्या अहवालात आधीच लिहिलेले मिळते.

कुंडली मिलनमध्ये तुम्ही दोघांची जन्मतारीख, जन्मवेळ आणि जन्मठिकाण भरता. अहवाल दोघांची पूर्ण पत्रिका मांडून या गोष्टी तोलतो: अष्टकूटाचे 36 गुण, मंगळ दोष, नाडी आणि भकूट दोष आणि त्यांची शास्त्रीय सवलत (परिहार), संततीची बाजू, आणि विवाहकाळ — दोघांच्या दशेच्या खिडक्या, त्यांची सामायिक खिडकी आणि गुरू-शनीचे गोचर. निर्णय फक्त 36 गुणांवरून होत नाही; 38 गणना आपल्या शास्त्रीय वजनाने तोलल्या जातात. अहवाल कधीही लग्नाला नकार देत नाही — कमतरता दिसली तर तिचा उपाय आणि जाणकाराचा सल्ला सांगतो. पेमेंटनंतर मिलनाचा संपूर्ण निकाल लगेच पडद्यावर उघडतो; सविस्तर अहवाल PDF मध्ये, उपायांच्या पूर्ण विधीसह आणि "तुमचे प्रश्न — सरळ उत्तरे" या भागासह.

हे स्पष्ट सांगायला हवे: आमचा अहवाल लग्नाची तारीख निवडत नाही. विवाहकाळ सांगतो की कोणता कालखंड दोघांच्या पत्रिकेत आधार देतो; त्या कालखंडातील तारीख आणि क्षण वरील नऊ टप्प्यांनी, तुमच्या शहराच्या पंचांगाने आणि अनुभवी गुरुजींकडून ठरवून घ्या. मिलनात एखादा उपाय निघाला, तर तो लग्नाआधी सुरू करणे सर्वात चांगले.

लग्नाच्या तयारीत घरच्यांमध्ये ताण येणेही सामान्य आहे — तारीख, खर्च, पाहुण्यांची यादी यावरून. अशा वेळेसाठी गृहशांती मिलन आहे. यात घरातील कोणतेही दोन जण — जसे आई आणि लग्न होणारी मुलगी, किंवा वडील आणि मुलगा — आपला जन्मतपशील देतात. अहवाल दोघांच्या स्वभावाचा मेळ, मनाचा कारक चंद्र, घराच्या शांतीचे चौथे स्थान आणि वाणी पाहतो; सोबत पितृदोष (परंपरेचा विषय) आणि कालसर्प (जो प्राचीन ग्रंथांत नाही, नंतरची परंपरा आहे), दोघांची चालू दशा आणि शनीचे गोचरही. मग दोघांसाठी वेगवेगळे उपाय सांगतो.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न