नाडी, भकूट आणि गण दोष

अष्टकूटाच्या छत्तीस गुणांत नाडीचे आठ आणि भकूटाचे सात — सर्वात भारी दोन कूट हेच आहेत. आणि हेच दोन असे आहेत ज्यांचे शून्य गुणसंख्येने कापले जात नाही.

नाडी दोष

सत्तावीस नक्षत्रे तीन नाड्यांत विभागली आहेत — आदि, मध्य आणि अंत्य. वर आणि वधूची नाडी वेगळी असेल तर पूर्ण आठ गुण मिळतात; एकच असेल तर शून्य, आणि त्याला नाडी दोष म्हणतात. आयुर्वेदातील वात-पित्त-कफाची कल्पना यामागे आहे, म्हणूनच याला आरोग्य आणि संततिसुखाशी जोडले गेले आहे.

निवारण: दोघांची चंद्रराशी एक असेल आणि नक्षत्रे वेगळी असतील, तर शास्त्र याला आंशिक निरसन मानते — दोष क्षीण होतो, पूर्णपणे नाहीसा होत नाही. पूर्ण निरसनासाठी योग्य ज्योतिषाकडून तपासणी आणि नाडी-निवारण अपेक्षित आहे.

कोणते नक्षत्र कोणत्या नाडीत

सत्तावीस नक्षत्रे तीन नाड्यांत नऊ-नऊ विभागली आहेत. आयुर्वेदाची वात-पित्त-कफ ही कल्पना यामागे आहे, आणि म्हणूनच नाडीला आरोग्य व संततीशी जोडले गेले — तीच कारण आहे की तिला अष्टकूटातील सर्वात भारी कूट मानले आणि आठ गुण दिले.

भकूट दोष

दोघांच्या चंद्रराशींमधील अंतर पाहिले जाते. 6-8, 2-12 आणि 5-9 — ही तीन अंतरे दोष-प्रवण मानली गेली आहेत. पण तीन शास्त्रीय अपवादही आहेत, आणि त्यांपैकी एक लागू झाला तरी दोष निरस्त होतो:

गण दोष

मनुष्य-गण आणि राक्षस-गणाचा मेळ शून्य गुण देतो आणि गंभीर मानला जातो. भकूटाप्रमाणेच याचेही तेच तीन अपवाद लागू होतात — एकच चंद्रराशी, एक नक्षत्र-स्वामी, किंवा मित्र राशी-स्वामी.

पुढे वाचा