दीपावली कधी आहे 2026 — सर्व दिवसांच्या तारखा आणि वेळ

दीपावली एका दिवसाचा नव्हे, तर अनेक दिवसांचा उत्सव आहे — महाराष्ट्रात वसुबारसपासून भाऊबीजपर्यंत. प्रत्येक दिवसाची तारीख त्याच्या तिथीवरून आणि त्याच्या वेळ-नियमावरून ठरते, म्हणून कधी दोन सण एकाच दिवशी येतात, तर कधी मध्ये एक दिवस रिकामा राहतो. खालील सारणी तुम्ही निवडलेल्या शहरासाठी प्रत्येक सणाची तारीख आणि त्याची मुख्य वेळ मोजते.

सारणीच्या वर शहराचे नाव लिहा, किंवा फोनवर "माझ्या जवळचे शहर" दाबा. "पुढचे वर्ष" दाबल्यास पुढच्या वर्षांचा पूर्ण दीपोत्सव पाहता येतो. "दीपावली कधी आहे" विचारणाऱ्यांना बहुधा हे जाणायचे असते की वसुबारस, अभ्यंगस्नान, पाडवा आणि भाऊबीज कोणत्या दिवशी — हे सर्व याच एका सारणीत आहे.

या पानावरील सारणी कशी वाचावी

सारणीत तीन स्तंभ आहेत. पहिल्यात सणाचे नाव — महाराष्ट्रीय नावासोबत दुसरे प्रचलित नावही. दुसऱ्यात वार आणि तारीख. तिसऱ्यात त्या सणाची मुख्य वेळ: वसुबारसला प्रदोष, धनत्रयोदशीला पूजा मुहूर्त, नरक चतुर्दशीला अभ्यंगस्नान, लक्ष्मीपूजनाला मुहूर्त, पाडव्याला प्रातःकाळ किंवा सायंकाळ, आणि भाऊबीजेला अपराह्ण. एखाद्या वेळेपुढे "(दुसऱ्या दिवशी)" लिहिले असेल, तर ती वेळ मध्यरात्रीनंतरची आहे. शहर बदलले की संपूर्ण सारणी त्या शहराच्या वेळेनुसार नव्याने मोजली जाते, आणि "पुढचे वर्ष" दाबले की पुढच्या वर्षाचा दीपोत्सव दिसतो.

दिवस पाच-सहा, पण तारखा सात पर्यंत का

हिंदू सण तिथीवरून चालतात, आणि तिथीची लांबी 19 ते 26 तासांपर्यंत बदलत राहते. एखादी तिथी दोन सूर्योदयांपर्यंत पसरते, तर एखादी कोणत्याही सूर्योदयाला न शिवता निघून जाते. शिवाय प्रत्येक सणाचा वेळ-नियम वेगळा — कुठे प्रदोष, कुठे सूर्योदयापूर्वीची वेळ, कुठे दुपारनंतरची. त्याचा परिणाम:

• कधी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी — सकाळी चतुर्दशी आणि दुपारपासून अमावस्या, तर पहाटेचे अभ्यंगस्नान आणि संध्याकाळचे लक्ष्मीपूजन एकाच तारखेला.
• कधी लक्ष्मीपूजन आणि पाडवा यांच्यामध्ये एक दिवस — अमावस्या लांब असून दुसऱ्या सकाळपर्यंत चालली, तर मधला दिवस फक्त "दिवाळी स्नाना"चा राहतो.
• कधी वसुबारस आणि धनत्रयोदशी एकाच दिवशी.

म्हणून "लक्ष्मीपूजनानंतर पाडवा, त्यानंतर भाऊबीज" ही आठवण दर वर्षी बरोबर ठरत नाही. वरची सारणी प्रत्येक सण स्वतंत्रपणे मोजते.

वसुबारस — दीपोत्सवाचा पहिला दिवस

महाराष्ट्रात दीपोत्सव वसुबारसने सुरू होतो — गोवत्स द्वादशी, म्हणजे गाय आणि वासराची पूजा. संध्याकाळी गायीला ओवाळून तिला पुरणपोळी किंवा भाकरीचा नैवेद्य, आणि घरात दूध-दुभत्याचा मान, ही रीत. नियम: प्रदोषात द्वादशी. कधी कधी वसुबारस धनत्रयोदशीच्याच दिवशी येते, जेव्हा द्वादशी आणि त्रयोदशी दोन्ही त्याच दिवशी असतात. 'vasubaras' ची तारीख सारणीच्या पहिल्या ओळीत आहे.

धनत्रयोदशी — प्रदोषात त्रयोदशी

कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीला धनत्रयोदशी (धनतेरस). नियम: ज्या दिवशी प्रदोष काळात त्रयोदशी असेल. दोन्ही दिवशी असेल, तर दिवाळीसारखाच एक-घटका नियम; कोणत्याही प्रदोषाला न शिवली, तर ज्या दिवशी सूर्योदयाला त्रयोदशी.

• धन्वंतरी जयंती. परंपरेनुसार याच तिथीला समुद्रमंथनातून आयुर्वेदाचे देव धन्वंतरी अमृतकलश घेऊन प्रकट झाले. म्हणून हा दिवस आरोग्याचाही — धन म्हणजे इथे फक्त पैसा नव्हे, आरोग्यही.
• यमदीपदान. प्रदोषात घराबाहेर दक्षिणेकडे तोंड करून एक दिवा लावण्याची परंपरा — कुटुंबाच्या दीर्घायुष्याच्या भावनेने.
• खरेदी. भांडी, चांदी किंवा नवा धातू घेण्याची रीत लोकांत फार रूढ आहे. कुंडली मिलन ज्योतिषची टीम याला परंपरा म्हणूनच सांगते — कोणतीही खरेदी आपोआप धन वाढवत नाही, आणि ऐपतीबाहेर काही घेण्याची गरज नाही.

सारणीत धनत्रयोदशी पूजा मुहूर्त म्हणजे प्रदोष आणि स्थिर वृषभ लग्नाचा मेळ — अगदी दिवाळीसारखा.

यमदीपदान कसे करावे

धनत्रयोदशीच्या प्रदोषात मातीच्या पणतीत तेल घालून वात लावा, आणि ती घराच्या मुख्य दाराबाहेर अशी ठेवा की ज्योत दक्षिणेकडे राहील. काही घरांत चार वातींचा दिवा लावण्याची रीत आहे. दिवा लावताना मनात कुटुंबाच्या आरोग्याची आणि दीर्घायुष्याची प्रार्थना करा. यासाठी कोणतीही खास सामग्री लागत नाही — एक पणती, थोडे तेल आणि शांत मन पुरेसे. दिवा वाऱ्याने विझू नये आणि मुलांच्या हाताशी येऊ नये, एवढी काळजी घ्या.

नरक चतुर्दशी — अभ्यंगस्नानाचा दिवस

कार्तिक कृष्ण चतुर्दशी महाराष्ट्रात सर्वांत मोठ्या पहाटेचा दिवस आहे. सूर्योदयापूर्वी, चतुर्दशी चालू असताना, अंगाला तेल आणि उटणे लावून अभ्यंगस्नान. भागवताच्या कथेत श्रीकृष्ण आणि सत्यभामा यांनी नरकासुराचा अंत करून सोळा हजारांहून अधिक बंदिवान स्त्रियांना मुक्त केले, आणि परंपरा हा विजय याच तिथीशी जोडते. स्नानानंतर पायाखाली "कारीट" (कडू फळ) फोडण्याची रीत अनेक घरांत आहे — नरकासुरावरील विजयाचे प्रतीक म्हणून.

सारणीत नरक चतुर्दशी अभ्यंग स्नान मुहूर्त चंद्रोदयापासून सूर्योदयापर्यंतचा आहे, जेव्हा चतुर्दशी असते. ज्या वर्षी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी येतात, त्या वर्षी पहाटे अभ्यंगस्नान आणि संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन — एकाच तारखेला.

"छोटी दिवाली" म्हणजे कोणता दिवस

उत्तर भारतात नरक चतुर्दशीला "छोटी दिवाली" म्हणतात — त्या संध्याकाळी काही दिवे लावून मोठ्या दिवसाची तयारी. हिंदी बातम्या किंवा नातेवाइकांकडून हा शब्द ऐकलात, तर तो आपल्याच नरक चतुर्दशीचा दिवस आहे. ज्या वर्षी नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच दिवशी येतात, त्या वर्षी वेगळी "छोटी दिवाली" उरत नाही.

काळी चौदस — निशीथात चतुर्दशी

गुजरात आणि पश्चिम भारतात चतुर्दशीची रात्र काळी चौदस म्हणून पाळली जाते. नियम: ज्या रात्री निशीथ (मध्यरात्रीचा मुहूर्त) काळात चतुर्दशी असेल. या रात्री महाकाली आणि हनुमानाची पूजा — अनेक घरांत हनुमान चालीसेचे पठण. म्हणून काळी चौदस कधी नरक चतुर्दशीच्या एक दिवस आधी येते. महाराष्ट्रात ही रात्र वेगळ्या नावाने फारशी पाळली जात नाही; इथे लक्ष याच चतुर्दशीच्या पहाटेच्या अभ्यंगस्नानावर असते. पण गुजराती किंवा उत्तर भारतीय शेजारी असतील, तर त्यांच्या सणाची तारीखही याच सारणीत मिळते. या रात्रीच्या नावाने पसरलेल्या टोटक्यांचा सल्ला आम्ही देत नाही. पूजा, पठण आणि दिवा — एवढेच.

लक्ष्मीपूजन — प्रदोषात अमावस्या

दीपोत्सवाचा सर्वांत मोठा दिवस. नियम: ज्या दिवशी प्रदोषात अमावस्या; दोन्ही दिवशी असेल, तर दुसरा दिवस तेव्हाच जेव्हा त्या संध्याकाळी किमान एक घटका अमावस्या राहते. लक्ष्मीपूजनाचा पूर्ण मुहूर्त — प्रदोष, वृषभ लग्न, महानिशीथ, सिंह लग्न — आणि घरी सोपी पूजा आमच्या "दिवाळी कधी आहे — लक्ष्मीपूजन मुहूर्त" पानावर सविस्तर दिली आहे.

दिवाळी स्नान — अमावस्येचा दुसरा दिवस

काही वर्षी अमावस्या एवढी लांब असते की ती दुसऱ्या दिवशी सकाळपर्यंत, कधी दुपारपर्यंत चालते. अशा वेळी लक्ष्मीपूजन पहिल्या दिवशीच्या प्रदोषात होते, पण दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयालाही अमावस्याच असते. पंचांगे या दिवसाला "दिवाळी स्नान" किंवा "दिवाळी देवपूजा" म्हणतात — सकाळी स्नान, देवपूजा आणि दानाचा दिवस. या दिवशी पाडवा नसतो, कारण प्रतिपदा अजून सुरू झालेली नसते.

हाच तो "मधला दिवस" ज्यामुळे दीपोत्सवाच्या तारखा कधी सहा-सात दिवसांपर्यंत पसरतात. सारणीत हा दिवस वेगळ्या ओळीत येत नाही, पण लक्ष्मीपूजन आणि पाडवा यांच्या तारखांमध्ये एक दिवसाचे अंतर दिसले, तर ते याचमुळे.

बलिप्रतिपदा — दिवाळी पाडवा

कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा महाराष्ट्रात बलिप्रतिपदा, म्हणजे दिवाळी पाडवा. राजा बळीच्या स्मृतीचा आणि पती-पत्नीच्या प्रेमाचा दिवस — पत्नी पतीला ओवाळते, आणि साडेतीन मुहूर्तांपैकी हा अर्धा मुहूर्त मानला जातो. उत्तर भारतात याच तिथीला गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट — श्रीकृष्णाने गोवर्धन पर्वत उचलल्याच्या स्मृतीत.

या तिथीचा तारखेचा नियम सर्वांत बारीक आहे, आणि आम्ही तो Drik Panchang च्या दहा शहरांच्या कॅलेंडरशी जुळवून पक्का केला आहे:

• प्रतिपदा ज्या दिवशी सुरू होते, त्या दिवसाच्या आठव्या मुहूर्तापूर्वी (दिवसाचा साधारण अर्धा भाग जाण्याआधी) सुरू झाली, तर गोवर्धन पूजा त्याच दिवशी सायंकाळी.
• अन्यथा दुसऱ्या दिवशी प्रातःकाळी.

म्हणूनच काही वर्षी पश्चिमेकडील शहरांत — मुंबई, पुणे, अहमदाबाद — हा दिवस लक्ष्मीपूजनाच्या दुसऱ्याच दिवशी येतो, तर दिल्ली किंवा कोलकात्यात त्याच्या पुढच्या दिवशी. सारणीत "सायंकाळ मुहूर्त" किंवा "प्रातःकाळ मुहूर्त" यावरूनच लिहिलेले येते. "पाडवा कधी आहे" याचे उत्तर शहर पाहूनच द्यावे. गुजराती नववर्ष (बेसतुं वरस) मात्र ज्या दिवशी सूर्योदयाला प्रतिपदा असते त्या दिवशी — म्हणून कधी कधी ते पाडव्याच्या एक दिवस नंतर येते.

भाऊबीज — अपराह्णात द्वितीया

कार्तिक शुक्ल द्वितीया म्हणजे यमद्वितीया. परंपरेनुसार यमराज या दिवशी आपली बहीण यमुना हिच्या घरी गेले; यमुनेने त्यांना ओवाळून जेवू घातले, आणि यमाने वर दिला की या दिवशी जो भाऊ बहिणीच्या घरी जाऊन ओवाळून घेईल, त्याला भय राहणार नाही. यावरून भाऊबीज — उत्तर भारतात भाई दूज, गुजरातमध्ये भाईबीज, बंगालमध्ये भाई फोंटा.

नियम: ज्या दिवशी अपराह्ण (दिवसाच्या पाच भागांपैकी चौथा, दुपारनंतरचा) काळात द्वितीया असेल; दोन दिवशी असेल, तर ज्या दिवशी जास्त. सारणीत "अपराह्न (ओवाळणीची वेळ)" हीच आहे. "भाऊबीज कधी आहे" विचारणाऱ्यांनी ही वेळही पाहावी, कारण ओवाळणी अपराह्णात करण्याची परंपरा आहे. 'bhaubeej date' साठी सारणीची शेवटची ओळ पाहा.

भाऊ नसलेल्या बहिणी आणि बहीण नसलेले भाऊ

महाराष्ट्रात एक सुंदर रीत आहे — ज्या मुलीला भाऊ नाही, ती भाऊबीजेला चंद्राला भाऊ मानून ओवाळते. त्याचप्रमाणे बहीण नसलेले भाऊ चुलत-मावस बहिणीकडे, किंवा घरातील ज्येष्ठ स्त्रीकडून ओवाळून घेतात. सणाचा आत्मा नात्याची काळजी आहे, रक्ताचे नाते असलेच पाहिजे असे नाही. दूर राहणारे भाऊ-बहीण फोनवरच ओवाळणीचे शब्द बोलतात — परंपरा यात कोणताही दोष मानत नाही.

वेगवेगळ्या प्रदेशांत तेच सण

सर्व दिवसांची सोपी तयारी

प्रत्येक दिवसासाठी एक लहान, निरुपद्रवी गोष्ट — जेवढी सहज जमेल तेवढी करा.

दान हा या दिवसांचा सर्वांत सोपा उपाय — अन्न, पणत्या, कपडे, किंवा एखाद्या गरजू कुटुंबाच्या सणाला थोडी मदत. यात खर्चाची स्पर्धा नाही, आणि कोणतीही भीती नाही.

सर्व दिवसांचा ज्योतिषीय धागा

या दिवसांत सूर्य तूळ राशीत असतो आणि कमी कमी होत जाणारा चंद्र अमावस्येला अदृश्य होतो, मग प्रतिपदेपासून पुन्हा वाढू लागतो. म्हणजे हा उत्सव एका शेवटाला आणि एका सुरुवातीला जोडणारा पूल आहे — कृष्ण पक्षाचे शेवटचे टोक (द्वादशी, त्रयोदशी, चतुर्दशी, अमावस्या) आणि शुक्ल पक्षाचे पहिले टोक (प्रतिपदा, द्वितीया). म्हणूनच पहिले दिवस स्वच्छता, आरोग्य, दीपदान आणि अंधारावरील विजयाचे, आणि शेवटचे दोन दिवस नव्या वर्षाचे आणि नात्यांचे.

पाडवा आणि भाऊबीज हे दोन्ही नात्यांचे सण — एक पती-पत्नीचा, दुसरा भाऊ-बहिणीचा. उत्सवाचा शेवट कुटुंबावर होतो.

कुटुंबाचा मेळ — कुंडलीतून

दीपोत्सवाचा प्रत्येक दिवस कुटुंबासोबत जातो — सासू-सून मिळून फराळ करतात, भाऊ-बहीण ओवाळणी करतात, सगळे घर एकत्र पूजेला बसते. जिथे परस्पर ताळमेळ चांगला, तिथे सण हलका वाटतो; जिथे कुरबुरी, तिथे तेच दिवस जड होतात.

कुंडली मिलन ज्योतिषच्या टीमने घरातील नात्यांसाठी दोन मिलन बनवली आहेत. गृहशांती कुंडली मिलन घरातील कोणत्याही दोन सदस्यांची कुंडली एकत्र वाचून स्वभावाचा मेळ, चौथे स्थान, वाणी, चालू दशा आणि शनीचे गोचर पाहते. सासू-सून कुंडली मिलन चार कूटांवरून (गण, ग्रहमैत्री, भकूट, तारा — 21 गुण) दोघींच्या स्वभावाचा मेळ आणि घराचा भाव सांगते. दोन्ही अहवाल कोणालाही दोषी ठरवत नाहीत — जिथे लक्ष हवे, तिथे दोघींसाठी सोपे उपाय सांगतात.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न