લગ્ન માટે કેટલા ગુણ મળવા જોઈએ — આંકડાથી આગળની આખી વાત

સીધો જવાબ: પરંપરા મુજબ 36 માંથી ઓછામાં ઓછા 18 ગુણ મળે તો મેળ યોગ્ય ગણાય છે; 25 પાર થાય તો સારો અને 33 પાર થાય તો ઉત્તમ કહેવાય છે. પણ લગ્ન માટે કેટલા ગુણ મળવા જોઈએ, તેનો પૂરો જવાબ એકલો આંકડો નથી આપતો. જોવાનું એ છે કે કયા કૂટ ઓછા પડ્યા, નાડી અને ભકૂટ પર શાસ્ત્રનો પરિહાર લાગ્યો કે નહીં, અને બંનેની કુંડળીમાં મંગળ ક્યાં બેઠો છે.

સગપણની વાત શરૂ થાય કે ઘરમાં પહેલો સવાલ નક્કી જ હોય — "કુંડળી મળે છે? કેટલા ગુણ મળ્યા?" ઘણા પરિવારો તો છોકરો-છોકરી મળે તે પહેલાં જ ગોરમહારાજ પાસે બંનેની કુંડળી લઈ જાય છે, અને આગળનું બધું એક આંકડા પર ટકી જાય છે. 17 સાંભળતાં જ વાત ઠંડી પડી જાય; 31 સાંભળ્યા પછી બીજો કોઈ સવાલ પુછાતો જ નથી. ગૂગલ પર પણ લોકો 'shadi ke liye kitne gun milne chahiye' કે '36 me se kitne gun milne chahiye' લખીને એક પાકો આંકડો શોધે છે. કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ આ લેખમાં એ જ આંકડાને ખોલીને બતાવે છે: 36 ગુણ કેવી રીતે બને છે, પ્રચલિત પટ્ટીઓનો સાચો અર્થ શું છે, એક જ આંકડો બે જોડીમાં જુદી વાત કેમ કહે છે, અને ગુણ ઓછા આવે તો આગળ શું કરવું. શરૂઆતમાં જ એક વાત સ્પષ્ટ — ઓછા ગુણ આવ્યા એટલે લગ્ન અટકાવવાની જરૂર નથી.

36 ગુણ ક્યાંથી આવે છે — આઠ કૂટ, આઠ જુદાં વજન

અષ્ટકૂટ (આઠ કસોટીવાળું મિલન) પદ્ધતિમાં દરેક કૂટને તેના મહત્વ પ્રમાણે ગુણ મળ્યા છે. સૌથી હળવા વર્ણને 1, સૌથી ભારે નાડીને 8. આ આઠનો સરવાળો 36 થાય છે, અને કુંડળી મિલનમાં ગુણ એટલે આ જ અંક — જેને લોકો '36 gun milan' કહીને શોધે છે. બધા કૂટ વર અને કન્યાના જન્મ સમયના ચંદ્ર પરથી ગણાય છે. જ્યોતિષમાં ચંદ્ર પરથી મન જોવાય છે, અને લગ્નજીવન એટલે રોજ બે મનનું સાથે ચાલવું.

'gun milan gujarati' શોધનારાઓ માટે પહેલી વાત — ગુણ મિલન કરતી વખતે કયો અંક શેનો છે, તે પહેલાં સમજી લેવું:

આ કોષ્ટકમાંથી બે વાત તરત દેખાય છે.

પહેલી — 15 ગુણ રાશિ પરથી, 21 નક્ષત્ર પરથી. વર્ણ, વશ્ય, ગ્રહમૈત્રી અને ભકૂટ ચંદ્ર-રાશિ પર આધારિત, કુલ 15 ગુણ. તારા, યોનિ, ગણ અને નાડી જન્મ-નક્ષત્ર પર, કુલ 21 ગુણ. નક્ષત્ર આકાશનો ફક્ત 13 અંશ 20 કળાનો ટુકડો છે, તેથી જન્મની વિગતમાં નાની ભૂલ પણ આંકડાને ઘણો હલાવી દે છે. મધરાત પછી જન્મ થયો હોય અને જૂની કુંડળીમાં આગલા દિવસની તારીખ લખાઈ ગઈ હોય — એટલામાં નક્ષત્ર જ બદલાઈ શકે.

બીજી — ત્રણ કૂટ મળીને અડધાથી વધારે. નાડી, ભકૂટ અને ગણ મળીને 21 ગુણ ધરાવે છે. બાકીના પાંચ કૂટ મળીને 15. જે જોડીમાં આ ત્રણ ભારે કૂટ પૂરા છે, તેના હાથમાં શરૂઆતથી જ 21 ગુણ છે; અને જેમાં આમાંથી એક પણ શૂન્ય પર છે, તેનો કુલ આંકડો આપમેળે નીચે સરકે છે.

36 માંથી કેટલા ગુણ — પ્રચલિત પટ્ટીઓ અને દરેકમાં પહેલાં શું તપાસવું

પંચાંગ, ગોર-જોષી અને વેબસાઇટો મોટે ભાગે ગુણને — જેને અંગ્રેજીમાં 'guna milan score' કહે છે — ચાર પટ્ટીમાં વાંચે છે; સીમા ક્યાંક એકાદ ગુણ આઘીપાછી થાય છે:

'kitne gun milne chahiye ladka ladki ke' પૂછનારાઓ માટે બીજી એક કામની વાત — હકીકતમાં કેટલી જોડીઓ કઈ પટ્ટીમાં આવે છે. અમારી ટીમે પોતાના જ મિલન-એન્જિન પર એક સીધી ગણતરી કરી. દરેક નક્ષત્રના ચાર ભાગ હોય છે, જેને પદ કહે છે; આમ કુલ 108 પદ બને છે, અને ચંદ્ર દરેક પદમાં લગભગ સરખો સમય રહે છે. વરના દરેક પદને કન્યાના દરેક પદ સાથે મેળવ્યું — કુલ 11,664 જોડીઓ, પરિહાર તપાસીને. પરિણામ આ રહ્યું:

એટલે વચ્ચેનો આંકડો 25 ની આસપાસ છે. 18 થી ઓછા ગુણ આવવા કોઈ નવાઈની વાત નથી — લગભગ દર પાંચ-છ જોડીમાંથી એકને આવું થાય છે. 33 કે તેથી વધુ ગુણ આશરે અગિયારમાંથી એક જોડીને મળે છે. આ ગણતરી બસ એટલું બતાવે છે કે એકલો આંકડો કેટલું ઓછું કહે છે.

18 નો નિયમ ક્યાંથી આવ્યો — શાસ્ત્ર અને પછીની પરિપાટી

કૂટ-મિલનના નિયમો મુહૂર્તના ગ્રંથોમાં છે. મુહૂર્ત ચિંતામણિના વિવાહ-પ્રકરણમાં કૂટ, તેની ગણતરી અને દોષોના અપવાદ આપેલા છે. ગ્રહમૈત્રી જે નૈસર્ગિક (સ્વાભાવિક) મિત્રતાના કોષ્ટક પર ચાલે છે, તે બૃહત્પારાશર હોરાશાસ્ત્રમાં છે. પણ આ ગ્રંથો ગુણની પટ્ટીઓ નથી દોરતા. તેમનો ભાર એ વાત પર છે કે કયો દોષ બન્યો અને તેનો પરિહાર (શાસ્ત્રમાં લખેલો અપવાદ) છે કે નહીં.

18 એટલે 36 નો બરાબર અડધો ભાગ. "અડધાથી વધુ મળવું જોઈએ" — આ સાદી સમજથી આ રેખા પરંપરામાં બેસી ગઈ. 18 થી 24, 25 થી 32, 33 થી 36 વાળી પટ્ટીઓ પછીની પ્રચલિત પરિપાટી છે, કોઈ શ્લોકનો આદેશ નથી. દક્ષિણ ભારતમાં દસ કસોટીવાળું મિલન વધુ ચાલે છે; ત્યાં ગુણનો સરવાળો કરવાને બદલે કેટલી કસોટીઓ મળી તે ગણાય છે, અને રજ્જુ જેવી કસોટી અલગથી તોળાય છે. તેથી "કેટલા ગુણ મળવા જોઈએ" નો પ્રામાણિક જવાબ આ છે: 18 એક ઉપયોગી ઇશારો છે, નિર્ણય નથી. '18 gun milan' કે 'minimum kitne gun milne chahiye' લખીને શોધનારા માટે પણ આ જ જવાબ છે.

એક જ આંકડો, જુદી વાર્તા — કયો કૂટ ઓછો પડ્યો, એ જ સાચો સવાલ

અમારા એન્જિનની ત્રણ સાચી ગણતરીઓ જુઓ — ત્રણેય પરિહાર તપાસીને કાઢેલી.

• જોડી ક: વર મેષ રાશિ, ભરણી નક્ષત્ર; કન્યા ધન રાશિ, પૂર્વાષાઢા નક્ષત્ર (બીજું પદ).
• જોડી ખ: વર તુલા રાશિ, સ્વાતિ નક્ષત્ર; કન્યાનો ચંદ્ર કન્યા રાશિમાં, હસ્ત નક્ષત્ર.
• જોડી ગ: વર વૃશ્ચિક રાશિ, અનુરાધા નક્ષત્ર; કન્યા મિથુન રાશિ, આર્દ્રા નક્ષત્ર.

જોડી ક — 27 ગુણ, પણ નાડી શૂન્ય. બંને નક્ષત્ર મધ્ય નાડીના છે, અને રાશિ તથા નક્ષત્ર બંને જુદાં હોવાથી કોઈ પરિહાર લાગતો નથી. મેષ અને ધન વચ્ચે 5-9 નું અંતર હોવાથી ભકૂટ દોષ બનતો હતો, પણ બંને રાશિના સ્વામી મંગળ અને ગુરુ પરસ્પર મિત્ર હોવાથી તે કપાઈ ગયો. આંકડો "સારો મેળ" કહે છે, છતાં ધ્યાન આપવાની સૌથી મોટી વાત — નાડી — આ જ જોડીમાં છે.

જોડી ખ — 33.5 ગુણ, કમી હળવા કૂટમાં. વરની રાશિનો વર્ણ કન્યાથી નીચો ગણાયો, એટલે વર્ણમાં શૂન્ય; તારાના અડધા ગુણ કપાયા. આ બંને રોજિંદા સ્વભાવની વાતો છે, જેના માટે અલગ વિધિની સામાન્ય રીતે જરૂર નથી ગણાતી. અહીં પણ 2-12 નો ભકૂટ દોષ બનતો હતો, જે શુક્ર-બુધની મિત્રતાથી કપાઈ ગયો.

જોડી ગ — 17 ગુણ, પણ નાડી અને ગણ પૂરા. કમી ભકૂટમાં (6-8 નું અંતર, પરિહાર વગર), યોનિમાં (હરણ અને શ્વાનનું સ્વાભાવિક વેર) અને ગ્રહમૈત્રીમાં છે. આંકડો "ઓછો" કહે છે, પણ સૌથી ભારે કૂટ — નાડી — પૂરી મળી છે.

હવે ક અને ગ ને બાજુબાજુમાં મૂકીને જુઓ. એકના 27, બીજીના 17, અને બંનેમાં એક-એક ભારે કૂટ શૂન્ય પર — એકમાં નાડી, બીજીમાં ભકૂટ. બંનેના ઉપાય જુદા, બંનેની આખી કુંડળી જોવી જરૂરી; અને દસ ગુણનો ફરક કાગળ પર દેખાય છે તેટલો હકીકતમાં મોટો નથી.

અમારો અહેવાલ આ ત્રણેયને કેવી રીતે વાંચે છે, તે પણ જુઓ. જોડી ક માં નાડી પરિહાર વગર શૂન્ય છે, તેથી 27 ગુણ હોવા છતાં તેનો સાર "મધ્યમ મેળ" થી ઉપર નથી જતો. જોડી ગ માં ભકૂટ પરિહાર વગર શૂન્ય છે, તેથી તે પણ "મધ્યમ મેળ" થી ઉપર નથી જતી. જોડી ખ પર કૂટને કારણે એવી કોઈ મર્યાદા નથી; તેનો સાર બાકીની ગણતરીઓ — સાતમો ભાવ, નવાંશ, મંગળ મિલન — પરથી નક્કી થાય છે. એટલે 27 અને 17 જેવા બે જુદા આંકડા અહેવાલમાં એક જ પગથિયે આવી શકે છે.

ઓછો આંકડો લગભગ હંમેશાં એક જ ઇશારો કરે છે

એ જ 11,664 જોડીઓમાં અમે એ પણ જોયું કે 18 થી ઓછા ગુણ કેમ આવે છે. જવાબ એકદમ સ્પષ્ટ નીકળ્યો: 18 થી ઓછા ગુણવાળી સોમાંથી આશરે 99 જોડીમાં નાડી કે ભકૂટ પરિહાર વગર શૂન્ય પર હતાં. અને જ્યાં નાડી અને ભકૂટ બંને પૂરાં હતાં, ત્યાં આંકડો 18 થી નીચે હજારમાં માંડ બે વાર ગયો, જ્યારે લગભગ સાતમાંથી છ જોડીઓ 25 પાર કરી ગઈ.

ઊલટી વાત પણ સાચી છે. 25 કે તેથી વધુ ગુણવાળી જોડીઓમાં પણ આશરે પંદરમાંથી એકની નાડી શૂન્ય હતી. એટલે ઊંચો આંકડો પણ નાડી દોષ છુપાવી શકે છે.

તેથી "કેટલા ગુણ" કરતાં વધુ કામનો સવાલ છે — કયા ગુણ કપાયા? વર્ણ, વશ્ય, તારા કે યોનિમાં કમી હોય તો તે સમજણ અને થોડી લવચીકતાથી નભી જાય છે. નાડી, ભકૂટ કે ગણમાં શૂન્ય હોય, તો પહેલાં તેનો પરિહાર જોવાય, પછી ઉપાય.

દોષ-પરિહાર — જ્યારે શાસ્ત્ર પોતે શૂન્યને કાપી નાખે

પરિહાર એટલે દોષનો શાસ્ત્રમાં લખેલો અપવાદ. જે ગ્રંથો દોષ બતાવે છે, તે જ એ પણ કહે છે કે કઈ પરિસ્થિતિમાં તે લાગુ પડતો નથી કે હળવો થાય છે. ગુણની ગણતરી પર તેની સીધી અસર પડે છે — ભકૂટ અને ગણના પરિહાર મળીને એક જ જોડીના 13 ગુણ સુધી પાછા આવી શકે છે.

ભકૂટનો પરિહાર

બંને ચંદ્ર-રાશિ એકબીજાથી બીજી-બારમી, છઠ્ઠી-આઠમી કે પાંચમી-નવમી હોય, તો ભકૂટ દોષ બને છે. બારમાંથી છ અંતર આમાં આવે છે, એટલે અડધી રાશિ-જોડીઓ. આમાંથી કોઈ પણ એક વાત મળી જાય, તો ભકૂટના સાતેય ગુણ પાછા મળે છે:

• બંને જન્મ-નક્ષત્રનો સ્વામી ગ્રહ એક જ હોય.
• બંને રાશિનો માલિક એક જ ગ્રહ હોય — જેમ કે મેષ અને વૃશ્ચિક, બંને મંગળની.
• બંને રાશિ-સ્વામી ગ્રહો વચ્ચે મિત્રતા હોય.

અમારી ગણતરી આ મિત્રતા બંને બાજુથી તોળે છે — બંને ગ્રહ એકબીજાને મિત્ર માને, અથવા એક મિત્ર માને અને બીજો સમ (ન મિત્ર, ન શત્રુ) રહે. કોઈ એક બાજુથી શત્રુતા હોય તો પરિહાર નહીં. એટલે જ મેષ-ધન (મંગળ-ગુરુ) નો દોષ કપાય છે, પણ વૃશ્ચિક-મિથુનનો નહીં, કારણ કે મંગળની નજરે બુધ શત્રુ છે. અમારી ગણતરીમાં ભકૂટ દોષવાળી દસમાંથી આશરે સાત જોડીને કોઈ ને કોઈ પરિહાર લાગી જાય છે.

નાડીનો પરિહાર

બંને નક્ષત્ર એક જ નાડીનાં (આદ્ય, મધ્ય કે અંત્ય) હોય તો નાડી દોષ બને છે — આશરે દર ત્રણ જોડીમાંથી એકમાં. ઇન્ટરનેટ પર 'nadi dosh' શોધનારાઓની સૌથી મોટી ચિંતા આ જ હોય છે, પણ તેનો પરિહાર પણ શાસ્ત્રમાં જ લખેલો છે. ત્રણ પરિસ્થિતિમાં શાસ્ત્ર તેને હળવો માને છે. એક — બંનેનો ચંદ્ર એક જ રાશિમાં, ભલે નક્ષત્ર જુદાં હોય. બે — નક્ષત્ર એક, પણ તે બે રાશિમાં ફેલાયેલું હોય અને બંનેના ચંદ્ર જુદી રાશિમાં પડે. ત્રણ — નક્ષત્ર એક જ, પણ પદ જુદાં. દાખલો: વૃષભ રાશિમાં એકનું કૃત્તિકા અને બીજાનું રોહિણી નક્ષત્ર હોય, તો બંને અંત્ય નાડીનાં છે, પણ રાશિ એક જ છે.

આ ત્રણેયમાં દોષ ભૂંસાતો નથી, તેની ધાર ઓછી થાય છે. તેથી અમારી ગણતરી અહીં પૂરા 8 નહીં, અડધા એટલે 4 ગુણ આપે છે. નક્ષત્ર અને પદ બંને એક જ હોય તો પરિહાર નહીં — પછી બાકીના બધા કૂટ પૂરા હોય અને કુલ 28 થાય, તોય નાડી શૂન્ય જ રહે છે.

ગણનો પરિહાર

રાક્ષસ ગણનો મેળ મનુષ્ય ગણ સાથે હોય તો 0, દેવ ગણ સાથે હોય તો 1 ગુણ મળે છે. રાક્ષસ નામ સાંભળીને ગભરાશો નહીં — આ ગણના લોકો ઘણી વાર મક્કમ હોય છે અને મનની વાત ખુલ્લેઆમ કહે છે. અહીં પણ ભકૂટવાળા એ જ ત્રણ પરિહાર લાગે છે, અને એક વધારાનો: બંનેનો ચંદ્ર એક જ રાશિમાં હોય. પરિહાર લાગે તો પૂરા 6. દેવ અને મનુષ્યનો મેળ 5 કે 6 આપે છે — તે દોષ નથી, સામાન્ય મેળ છે.

મંગળ દોષ — 36 ગુણમાં નથી ગણાતો, પણ નિર્ણયમાં ભારે

36 ગુણ મિલનમાં મંગળ દોષનો એક પણ ગુણ નથી. તે કૂટથી અલગ, મંગળ ક્યાં બેઠો છે તેના પરથી જોવાય છે — લગ્ન, ચંદ્ર અને શુક્રથી ગણતાં 1, 2, 4, 7, 8 કે 12 મા ભાવમાં મંગળ હોય તો. એનો અર્થ એ કે 30 ગુણવાળી જોડીમાં પણ કોઈ એકની કુંડળીમાં પરિહાર વગરનો મંગળ દોષ બાકી હોઈ શકે, અને 19 ગુણવાળી જોડીમાં બંને માંગલિક હોવાથી દોષ અંદરોઅંદર કપાઈ ગયો હોઈ શકે.

અમારા અહેવાલમાં મંગળ મિલનને 1.2 નું વજન છે — છત્રીસ ગુણની આખી ગણતરી (1.0) કરતાં પણ વધારે. બંને માંગલિક હોય, કે દોષ પોતાની જ કુંડળીમાં કપાઈ ગયો હોય (જેમ કે મંગળ પોતાની રાશિ મેષ-વૃશ્ચિકમાં, કે ઉચ્ચ રાશિ મકરમાં), તો આ મત અનુકૂળ પડે છે. દોષ એક બાજુ બાકી હોય તો તેના ઉપાય લખાય છે. અહીં કોઈ એક તરફ આંગળી ચીંધવાની વાત નથી; આ બંનેએ મળીને સંભાળવાની જવાબદારી છે.

પૂરા 36 ગુણ — શું આ જ સૌથી સારો મેળ છે?

36 માંથી 36 ગુણ બહુ જ વિરલ છે. અમારી 11,664 જોડીઓમાં આવું 72 વાર થયું — હજારમાં આશરે છ. અને આ બધું ફક્ત પાંચ નક્ષત્ર-જોડીમાંથી આવ્યું:

• વૃષભ રાશિમાં વરનું મૃગશિર્ષ, કન્યાનું રોહિણી.
• સિંહ રાશિમાં મઘા અને પૂર્વા ફાલ્ગુની — કોઈ પણ ક્રમમાં.
• વૃશ્ચિક રાશિમાં અનુરાધા અને જ્યેષ્ઠા — કોઈ પણ ક્રમમાં.

પાંચેયમાં બંનેનો ચંદ્ર એક જ રાશિમાં, પડોશી નક્ષત્રોમાં છે, અને બંને નક્ષત્રની યોનિ (પશુ-પ્રતીક) એક જ છે. બીજી એક રસપ્રદ વાત: આમાંથી ચાર જોડીમાં રાક્ષસ ગણને કારણે ગણ દોષ બનતો હતો, જે "એક જ રાશિ" વાળા પરિહારથી કપાઈને પૂરા 6 થયો. એટલે પૂરા 36 પણ ઘણી વાર પરિહાર પછી જ બને છે. અને ક્રમ ઊલટાવો — વર રોહિણી, કન્યા મૃગશિર્ષ — તો આંકડો 35 રહી જાય છે.

36 ગુણનો અર્થ એ કે ચંદ્ર પરથી દેખાતો મનનો મેળ પૂરો છે. પણ મંગળની સ્થિતિ, સાતમો ભાવ, શુક્ર-ગુરુ અને દશા આમાં આવતાં જ નથી. એક બીજી વાત: બંનેની ચંદ્ર-રાશિ એક હોય, તો શનિની સાડાસાતી બંને પર એકસાથે ચાલે છે. આ ડરની નહીં, જાણકારીની વાત છે — પહેલેથી ખબર હોય તો એ સમયમાં એકબીજાનો સહારો બનવું સહેલું પડે છે. તેથી 36 મળે તોય આખું મિલન વાંચવું એટલું જ જરૂરી છે.

છોકરો-છોકરીનો ક્રમ — એ જ બે કુંડળી, જુદા ગુણ

અષ્ટકૂટમાં વર અને કન્યાની જગ્યા બદલાય તો ગુણ બદલાઈ શકે, એ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. ત્રણ કૂટ ક્રમ જુએ છે:

1. વર્ણ — વરની રાશિનો વર્ણ કન્યાથી નીચો ન હોય, તો જ આ 1 ગુણ. ઉપરની જોડી ખ માં આ જ નિયમથી શૂન્ય આવ્યું; જગ્યા બદલો તો ત્યાં જ 1 આવે.
2. વશ્ય — તેનું કોષ્ટક બંને બાજુથી સરખું નથી. વર વૃશ્ચિક અને કન્યા મેષ હોય તો 2, વર મેષ અને કન્યા વૃશ્ચિક હોય તો 1.
3. ગણ — દેવ ગણનો છોકરો અને મનુષ્ય ગણની છોકરી હોય તો પૂરા 6; છોકરો મનુષ્ય અને છોકરી દેવ હોય તો 5.

તારા બંને દિશાથી ગણાય છે, તેથી તેના પર ક્રમની અસર નથી. કુલ મળીને ક્રમ બદલવાથી એક-બે ગુણનો ફરક પડી શકે. તેથી ફોર્મમાં વર અને કન્યાનાં ખાનાં બરાબર ભરો, અને બે જગ્યાએ મિલન કરાવ્યું હોય તો બંને જગ્યાએ ક્રમ એક જ હતો કે નહીં, તે તપાસી લો.

ઓછા ગુણ મળે તો લગ્ન — ગભરાવાને બદલે આ ક્રમ

'kitne gun milne chahiye kundli mein' પૂછતાં પૂછતાં અહીં સુધી આવેલા પરિવારો માટે સૌથી કામની વાત આ છે: ઓછા ગુણ મળે તો લગ્નની વાત અટકતી નથી, બસ વાંચન ઊંડું થાય છે. આ ક્રમ અપનાવો:

1. જન્મની વિગત પાકી કરો. તારીખ, સમય અને સ્થળ ફરી જુઓ. નક્ષત્ર બદલાય તો 21 ગુણ સુધી હલી શકે.
2. કમી ક્યાં છે તે જુઓ. ભારે કૂટ (નાડી, ભકૂટ, ગણ) કે હળવા કૂટ (વર્ણ, વશ્ય, તારા, યોનિ).
3. પરિહાર તપાસો. ભારે કૂટના શૂન્ય પર ઉપર લખેલો કોઈ પરિહાર લાગ્યો કે નહીં.
4. બંને બાજુનો મંગળ જુઓ, અને તેનો પરિહાર પણ.
5. આખી કુંડળી જોવડાવો — સાતમો ભાવ (જીવનસાથી), શુક્ર-ગુરુ (લગ્નના કારક), નવાંશ (દરેક રાશિના નવ ભાગ કરીને બનતી લગ્નની કુંડળી) અને દશા (કોનો કયો સમય ચાલે છે). ગુણ ઓછા હોય તોય આ ચારેય પોતાની જુદી વાત કહે છે.
6. બાકી રહે તેનો ઉપાય નક્કી કરો — અને મોટો નિર્ણય હોય તો કોઈ અનુભવી જ્યોતિષી સામે બંનેની કુંડળી સાથે મૂકો.

જે કૂટમાં કમી હોય, તેનો ઉપાય

નાડી શૂન્ય હોય તો — પરંપરા શિવની ઉપાસના કહે છે. દર સોમવારે શિવલિંગ પર જળ ચડાવો, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અનાજનું દાન કરો, અને આ મંત્ર જપો:

"ૐ ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્। ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય માઽમૃતાત્॥"

પરંપરા નાડીને સ્વાસ્થ્ય અને સંતાન સાથે જોડે છે. તેથી સ્પષ્ટ કહીએ: આ મંત્ર અને દાન ડૉક્ટરની સલાહ સાથે ચાલે, તેના બદલે નહીં. લગ્ન પહેલાં બંને સામાન્ય મેડિકલ તપાસ કરાવી લે, તો મન પણ હળવું રહે છે.

ભકૂટ પરિહાર વગર શૂન્ય હોય તો — બંને રાશિ-સ્વામી ગ્રહના બીજ મંત્ર, અને શિવ-પાર્વતીની સાથે ઉપાસના, જેમને ગૃહસ્થ જીવનની સૌથી સુંદર જોડી માનવામાં આવે છે. સોમવારે સાંજે ભાવિ પતિ-પત્ની સાથે બેસીને દીવો કરે અને જપે:

"ૐ ઉમામહેશ્વરાભ્યાં નમઃ"

ગણમાં કમી હોય તો — બુધવારે ગણપતિની પૂજા અને આ મંત્ર:

"ૐ ગં ગણપતયે નમઃ"

ઘરમાં એક નાનો નિયમ પણ: ચડભડ ગરમ થાય તો બેમાંથી કોઈ પણ કહી દે — "અત્યારે નહીં, સાંજે વાત કરીએ." આ પીછેહઠ નથી, સંબંધની સંભાળ છે.

ગ્રહમૈત્રી ઓછી હોય તો — બંને રાશિ-સ્વામીના મંત્ર. જેમ કે ઉપરની જોડી ગ માં મંગળ અને બુધ:

"ૐ ક્રાં ક્રીં ક્રૌં સઃ ભૌમાય નમઃ"

"ૐ બ્રાં બ્રીં બ્રૌં સઃ બુધાય નમઃ"

કોઈ એકની કુંડળીમાં મંગળ દોષ બાકી હોય તો — મંગળવારે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ, અને સાથે ઉપર લખેલો ભૌમ-મંત્ર.

ઉપાય કેવી રીતે કરવા

• દરેક મંત્રની એક માળા, એટલે 108 વાર, રોજ; ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ, વચ્ચે ખાડો પાડ્યા વગર.
• ઉપવાસ ત્યારે જ, જ્યારે તબિયત સાથ આપે.
• રત્નની વાત આવે તો પહેલાં કોઈ અનુભવીને આખી કુંડળી બતાવો — જે ગ્રહને શાંત કરવાનો છે, તેનું જ રત્ન પહેરી લેવાથી ઊલટી અસર થઈ શકે.
• કોઈ પણ ઉપાય પરિણામની ગેરંટી નથી આપતો. નિયમથી અને મન લગાવીને કરેલો ઉપાય સહારો બને છે; સંબંધ તો પરસ્પર આદર અને વાતચીતથી જ ચાલે છે.

અમારો અહેવાલ ગુણને કેટલું વજન આપે છે — અને નિર્ણય કેવી રીતે બને છે

અમારા કુંડળી મિલનમાં છત્રીસ ગુણ ઘણા અવાજોમાંનો ફક્ત એક અવાજ છે. એટલે 'how many gunas should match for marriage' કે 'guna milan for marriage' જેવા સવાલનો અમારો જવાબ એક આંકડો નહીં, આખું તોળેલું ચિત્ર છે. નિર્ણય 38 ગણતરીઓને તેમના શાસ્ત્રીય વજનથી તોળીને બને છે. છત્રીસ ગુણની ગણતરીનું વજન 1.0 છે, જ્યારે બધાનું મળીને વજન આશરે 30 — એટલે એકલી ગુણ-ગણતરી આખા નિર્ણયનો આશરે સાડા ત્રણ ટકા ભાગ છે. નાડીનો પોતાનો અલગ મત પણ છે (વજન 1.3, સૌથી ભારે), મંગળ મિલનનો 1.2, ભકૂટ અને દાંપત્ય-સ્થિરતાનો 1.1, નવાંશનો 1.0, ગણનો 0.9. બાકીમાં સંતાન-પક્ષ, શુક્ર-ગુરુનું બળ, દશા પરથી સમય, રજ્જુ-વેધ જેવી ગણતરીઓ છે.

બધું તોળ્યા પછી સાર ચાર શબ્દોમાંથી એક પર આવે છે — ઉત્તમ મેળ, શુભ મેળ, મધ્યમ મેળ, કે ધ્યાન આપવા જેવો. પણ કેટલાક નિયમો સરેરાશમાં ઓગળતા નથી:

• નાડી પરિહાર વગર શૂન્ય હોય, તો સાર "મધ્યમ મેળ" પર જ અટકે છે.
• સાથે ભકૂટ પણ શૂન્ય હોય, કે મંગળ દોષ એક બાજુ બાકી હોય, તો સાર સૌથી નીચી પટ્ટીમાં આવે છે.
• ભકૂટ એકલો પરિહાર વગર શૂન્ય હોય, તોય સાર "મધ્યમ મેળ" પર અટકે છે.
• ગણ શૂન્ય હોય તો "શુભ મેળ" સુધી જ; એક બાજુ તીવ્ર મંગળ દોષ હોય તો "મધ્યમ" સુધી જ.

આમાંથી કોઈ પણ શબ્દનો અર્થ "લગ્ન ન કરશો" નથી. સૌથી નીચી પટ્ટી પણ બસ એટલું કહે છે કે કેટલીક વાતો પર ઉપાય અને અનુભવી જ્યોતિષીની સલાહ જોઈએ, અને ત્યાં જ સ્પષ્ટ લખેલું હોય છે કે છેલ્લો નિર્ણય વર, કન્યા અને બંને પરિવારોનો છે.

જ્યારે આંકડો અને બાકીની ગણતરીઓ જુદું બોલે

અહેવાલ ગુણની ગણતરીને બાકીની ગણતરીઓથી અલગ તોળીને પણ જુએ છે. બંનેમાં મોટું અંતર હોય તો એક અલગ વાક્ય છપાય છે — ઓછા ગુણ પર, કે ફક્ત ગુણ જોઈને આ મેળને ઓછો આંકવો યોગ્ય નહીં થાય; અને ઊંચા ગુણ પર, કે મોટો આંકડો આ વાતોને ઢાંકી દેતો નથી — તે વાતોનાં નામ સાથે. સાથે એ પણ ગણાય છે કે બધી ગણતરીઓમાંથી કેટલી તરફેણમાં ગઈ, કેટલી વચ્ચે રહી અને કેટલી ધ્યાન માગે છે.

આ નિયમ એક સાચા અનુભવમાંથી આવ્યો. સાઠ બનાવેલી જોડીઓ પર તપાસ કરી, ત્યારે ચોવીસ વાર એકલો આંકડો અને આખી તોલણી જુદું જુદું કહેતાં હતાં. એક જોડીના ફક્ત 16.5 ગુણ હતા — પણ નાડી જુદી, મંગળ દોષ કપાયેલો અને ગણ મળેલા. ફક્ત આંકડો જોનારા પરિવારને તે જોડી "ઓછી" લાગી હોત. દરેક 16.5 વાળી જોડી આવી જ હશે, એવું વચન નથી; બસ એટલું કે આંકડા પાછળની વાત વાંચ્યા વગર લીધેલો નિર્ણય અધૂરો રહે છે.

જન્મ સમય કેટલો પાકો

અહેવાલ બંનેનો જન્મ સમય અડધો કલાક આગળ-પાછળ ખસેડીને ફરી ગણે છે. ગુણ એ જ રહે તો સાર ભરોસાપાત્ર; હલે તો પહેલાં સમય પાકો કરવા કહે છે. સમય ખબર ન હોય તો તે બપોરે બારનો સમય ધારે છે, અને લગ્ન-ભાવ પર ટકેલી ગણતરીઓનું વજન ઘટાડીને લગ્ન પર ન ટકતી ગણતરીઓને — છત્રીસ ગુણ, નાડી, ભકૂટ, ગણ — આગળ રાખે છે. પણ આ ગણતરીઓ પણ ચંદ્રના નક્ષત્ર પર ટકેલી છે, અને ચંદ્ર આશરે એક દિવસમાં એક નક્ષત્ર પાર કરે છે. તેથી સાર એ પણ કહે છે કે એ દિવસે ચંદ્ર એક જ નક્ષત્રમાં રહ્યો કે બદલાયો; બદલાયો હોય તો સમય મળતાં જ ફરી મિલન કરાવવા કહે છે.

લગ્ન થઈ ગયાં હોય તો

ક્યારેક ગુણની વાત લગ્ન પછી નીકળે છે — કોઈ સગા સહજ કહી દે, "તમારા તો 15 જ ગુણ હતા." ત્યારે સવાલ એ રહે છે કે મન ક્યાં ઘસાય છે અને તે કેવી રીતે સંભાળવું. પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન આ માટે જ છે. તે બંનેનો ચંદ્ર અને સ્વભાવ-કૂટ, મંગળ, જીવનસાથીનો સાતમો ભાવ, લગ્નના કારક શુક્ર-ગુરુ, વાણીનો ભાવ, અને હાલ ચાલતી દશા તથા શનિનું ગોચર વાંચે છે; પછી બંને માટે ઉપાય અને અઠવાડિયાનો ક્રમ આપે છે. દોષ કોઈ એકના માથે નાખવામાં આવતો નથી.

સીધી વાત એ છે કે બે વ્યક્તિનો મેળ એક કુંડળીમાંથી દેખાતો નથી. કયું શૂન્ય શાસ્ત્ર પોતે કાપે છે, કોના પર ઉપાય કરવો, અને કઈ કમી રોજની સમજણથી આપમેળે સચવાઈ જાય છે — તે બંને કુંડળી સામસામે મૂકીએ ત્યારે જ સમજાય છે. લગ્ન પહેલાં વિવાહ કુંડળી મિલન, અને લગ્ન પછી પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન કરાવો. ચુકવણી પછી પૂરું પરિણામ સાઇટ પર તરત ખૂલે છે; આખી PDF માં બંનેની પોતાની કુંડળી, દરેક કૂટ અને દોષનો પરિહાર, લગ્ન-કાળ અને ઉપાયોનો પૂરો વિધિ છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો