જન્મ સમય વગર કુંડળી મિલન — અંદાજથી નહીં, ગણીને સમજો

હા, જન્મ સમય વગર કુંડળી મિલન થઈ શકે છે, અને તેનો મોટો ભાગ ભરોસાપાત્ર પણ રહે છે. 36 ગુણ ચંદ્રની રાશિ અને નક્ષત્ર પરથી ગણાય છે, જન્મલગ્ન પરથી નહીં. પણ જન્મલગ્ન, ભાવ, નવમાંશ અને દશા સમય વગર અનુમાન જ રહે છે. અને એક વાત બહુ ઓછા લોકો કહે છે: ચંદ્ર લગભગ દરરોજ કોઈ ને કોઈ ઘડીએ નક્ષત્ર બદલે છે, એટલે મોટો-મોટો સમય પણ ખૂબ કામ આવે છે.

ઘણાં ઘરોમાં જૂના જન્માક્ષર ખોવાઈ ગયા હોય છે. ક્યારેક બાને બસ એટલું યાદ હોય છે કે "વહેલી સવારે થયો હતો". ત્યારે લોકો ગૂગલ પર 'kundli milan without birth time' કે 'janm samay se kundli milan' લખીને જવાબ શોધે છે. કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમે આ લેખ આ જ મૂંઝવણ માટે લખ્યો છે. સમય ન હોય તો કઈ વાત પાકી રહે છે અને કઈ હલે છે, જે દિવસે ચંદ્ર નક્ષત્ર બદલે તે દિવસે શું કરવું, અને ખોવાયેલો સમય ફરી કેવી રીતે શોધવો — આ બધું તેમાં ગણીને સમજાવ્યું છે.

જન્મ સમય શું શું નક્કી કરે છે — કુંડળીની ત્રણ ઘડિયાળ

'janam kundli without birth time' બને કે નહીં, તે સમજવા જન્મ કુંડળીને ત્રણ ઘડિયાળની જેમ સમજો. ત્રણેય અલગ-અલગ ઝડપે ચાલે છે.

• ધીમી ઘડિયાળ — બાકીના ગ્રહોની રાશિ. સૂર્ય એક રાશિમાં લગભગ એક મહિનો રહે છે. ગુરુ લગભગ એક વર્ષ અને શનિ લગભગ અઢી વર્ષ. મંગળ અને શુક્ર પણ અઠવાડિયાં સુધી એક રાશિમાં ટકે છે. એટલે જન્મનો દિવસ ખબર હોય તો તેમની રાશિ લગભગ પાકી હોય છે.
• વચ્ચેની ઘડિયાળ — ચંદ્ર. ચંદ્ર સૌથી ઝડપથી ચાલતો ગ્રહ છે. અમારી ગણતરીમાં તે એક દિવસમાં 11.8 થી 15.3 અંશ સુધી ચાલતો જોવા મળ્યો, સરેરાશ લગભગ 13 અંશ. એક નક્ષત્ર (આકાશના 27 સરખા ભાગમાંનો એક) 13 અંશ 20 કળાનું હોય છે. એટલે ચંદ્ર એક નક્ષત્રમાં લગભગ 21 થી 27 કલાક રહે છે, અને એક રાશિમાં લગભગ સવા બે દિવસ.
• ઝડપી ઘડિયાળ — જન્મલગ્ન. જન્મલગ્ન (જન્મની ક્ષણે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર ઊગતી રાશિ) બારેય રાશિનું ચક્કર એક દિવસમાં પૂરું કરે છે. દિલ્હીના અક્ષાંશ પર એક લગ્નરાશિ લગભગ 1 કલાક 25 મિનિટથી 2 કલાક 20 મિનિટ સુધી રહે છે. નવમાંશ લગ્ન (રાશિનો નવમો ભાગ, જે વિવાહ માટે ખાસ જોવાય છે) તો 9 થી 16 મિનિટમાં બદલાઈ જાય છે.

સમય વગર ધીમી ઘડિયાળ વાંચી શકાય છે. વચ્ચેની ઘડિયાળ મોટા ભાગે વાંચી શકાય છે. ઝડપી ઘડિયાળ તો વાંચી જ શકાતી નથી. આખો લેખ આ એક વાતનો વિસ્તાર છે.

એક નજરે — કુંડળીનો કયો ભાગ કેટલી ઝડપથી બદલાય છે

36 ગુણ ચંદ્ર પર ટકેલા છે — એટલે સમય વગર પણ મિલન થાય છે

અષ્ટકૂટ (આઠ કસોટીવાળી મિલન-પદ્ધતિ)ના આઠેય કૂટ વર અને કન્યાના ચંદ્ર પરથી ગણાય છે. જન્મલગ્ન તેમાં ક્યાંય આવતું નથી. આ જ કારણે જન્મ તારીખ પરથી કુંડળી મિલન શક્ય છે — 'date of birth se kundli milan' કે હિન્દીમાં 'janam tithi se kundli milan' શોધનારા ખરેખર આ જ જાણવા માગે છે. અહીં એક નાની સાવધાની: પંચાંગની "તિથિ" એટલે ચાંદ્ર દિવસ, અંગ્રેજી તારીખ નહીં. ઘરનાને ફક્ત ગુજરાતી મહિનો અને તિથિ યાદ હોય (જેમ કે "ભાદરવા સુદ આઠમ") અને વર્ષ પાકું હોય, તો જૂના પંચાંગ પરથી અંગ્રેજી તારીખ કાઢી શકાય છે. મિલનના ફોર્મમાં એ જ અંગ્રેજી તારીખ ભરવાની હોય છે.

સરવાળો કરો તો 15 ગુણ રાશિ પરથી આવે છે અને 21 નક્ષત્ર પરથી. રાશિ સવા બે દિવસ ટકે છે, એટલે 15 ગુણવાળો ભાગ તારીખ પરથી લગભગ નક્કી થઈ જાય છે. ખરો પ્રશ્ન 21 ગુણવાળા નક્ષત્ર-ભાગનો છે.

બીજી બે ઝીણી વાત પણ જાણવા જેવી છે. પહેલી — ધન અને મકર રાશિમાં વશ્યનો વર્ગ રાશિની બરાબર વચ્ચે (15 અંશે) બદલાય છે. ત્યાં અડધા દિવસના ફેરથી પણ વશ્યના ગુણ બદલાઈ શકે. બીજી — નાડી દોષની એક શાસ્ત્રીય છૂટ (મુહૂર્ત ચિંતામણિમાં બતાવેલી) એવી છે કે બંનેનું નક્ષત્ર એક હોય પણ ચરણ જુદાં હોય. ચરણ 5 થી 7 કલાકમાં બદલાય છે. એટલે જે જોડીમાં બંનેનું નક્ષત્ર એક છે, ત્યાં સમયનું મહત્ત્વ વધી જાય છે.

સાચી વાત: ચંદ્ર લગભગ દરરોજ નક્ષત્ર બદલે છે

ઘણી જગ્યાએ વાંચવા મળે છે કે "મોટા ભાગના દિવસે ચંદ્ર એક જ નક્ષત્રમાં રહે છે, એટલે તારીખ પૂરતી છે". ગણિત આવું કહેતું નથી. જન્મ સમય વગર કુંડળી મિલનની સૌથી મોટી બારીકી અહીં જ છે. અમે ખગોળ-સારણી (એફેમેરિસ) અને લાહિરી અયનાંશથી કેટલાંક સામાન્ય વર્ષોનો દરેક દિવસ તપાસ્યો — ભારતીય સમય પ્રમાણે રાતના 12 થી બીજી રાતના 12 સુધી. પરિણામ આ આવ્યું:

• વર્ષના 365 દિવસમાંથી લગભગ 350 દિવસ ચંદ્ર કોઈ ને કોઈ ઘડીએ નક્ષત્ર બદલે છે. એટલે લગભગ 96 ટકા દિવસ.
• ચંદ્રની રાશિ લગભગ 160 દિવસ બદલાય છે. એટલે દર 10 માંથી 4 દિવસથી થોડું વધારે.

કારણ સીધું છે. ચંદ્ર એક દિવસમાં લગભગ એક નક્ષત્રના માપ જેટલું જ ચાલે છે. એટલે 24 કલાકમાં ક્યાંક ને ક્યાંક એક સીમા આવી જ જાય છે. આમાં ગભરાવા જેવું કંઈ નથી. બસ એટલું સમજવાનું છે: એકલી તારીખ નક્ષત્ર પાકું કરતી નથી — સમયની મોટી-મોટી જાણકારી કરે છે.

મોટો-મોટો સમય પણ કેટલો કામનો

હવે આ જ ગણતરી બીજી બાજુથી જુઓ. માની લો કે ચોક્કસ સમય નથી, પણ કોઈ ગાળો યાદ છે. એ ગાળામાં નક્ષત્ર કે રાશિની સીમા આવવાની શક્યતા કેટલી? હજારો જુદા-જુદા દિવસો પર અમે આ જ ગણ્યું:

એટલે "ચાર વાગ્યાની આસપાસ" જેવી મોટી-મોટી યાદ પણ લગભગ 92 ટકા કિસ્સામાં નક્ષત્ર પાકું કરી દે છે. તેથી ઘરના વડીલોને પૂછવું ક્યારેય નકામું જતું નથી. એક નાનકડો સંકેત આખું ગુણ-મિલન સ્થિર કરી શકે છે.

નક્ષત્ર બદલાય તો ગુણ કેટલા હલે

અમારા એન્જિનના જ કૂટ-નિયમોથી અમે હજારો કાલ્પનિક જોડી ગણી. એકનું નક્ષત્ર પછીનું માનીએ, તો લગભગ 10 માંથી 9 જોડીમાં કુલ ગુણ બદલાઈ જાય છે. લગભગ અડધા કિસ્સામાં આ ફરક 5 કે તેથી વધુ ગુણનો હોય છે. ક્યારેક ગુણ વધે છે, ક્યારેક ઘટે છે. એટલે જે દિવસે નક્ષત્ર બદલાયું હોય, તે દિવસનો એક આંકડો પથ્થરની લકીર નથી. તે બે શક્યતામાંથી એક છે.

સમય ન હોય તો બપોરના 12 જ કેમ માનવામાં આવે છે

સમય બિલકુલ ન આપ્યો હોય, તો અમારું મિલન બપોરના 12:00 માનીને ગણતરી કરે છે. બપોર એટલે દિવસની વચ્ચે. સાચો સમય તેનાથી વધુમાં વધુ 12 કલાક દૂર હશે. સવારના 6 માન્યા હોત તો આ અંતર 18 કલાક સુધી જઈ શકત, અને મધરાત માની હોત તો પૂરા 24 કલાક. અમારી ગણતરીમાં, સાચો સમય દિવસમાં ગમે ત્યારે હોઈ શકે, તો બપોરનું નક્ષત્ર લગભગ 4 માંથી 3 વાર સાચું નીકળે છે, અને બપોરની રાશિ લગભગ 9 માંથી 8 વાર.

અંદાજિત સમય અને બિલકુલ અજાણ્યો સમય — બંનેની રીત જુદી

જન્મ સમય ખબર ન હોય તો દરેક ઘરની સ્થિતિ એકસરખી નથી હોતી. કોઈ પાસે 20 મિનિટ સુધી સાચો સમય હોય છે, કોઈ પાસે ફક્ત "સવાર". દરેક સ્થિતિની સાચી રીત અલગ છે.

સમય 15–20 મિનિટ સુધી પાકો હોય

હૉસ્પિટલની નોંધ કે જન્મનું પ્રમાણપત્ર હોય, તો એ જ સમય ભરો. ત્યારે આખું મિલન — જન્મલગ્ન, ભાવ, નવમાંશ, દશા — પોતાની જગ્યાએ બરાબર બેસે છે. અહેવાલનો "આ આંકડો કેટલો પાકો છે" વિભાગ બતાવે છે કે ચંદ્ર નક્ષત્રની સીમાથી કેટલી મિનિટ દૂર છે. તે જન્મ સમયને 30 મિનિટ આગળ-પાછળ કરીને પણ તપાસે છે કે ગુણ બદલાય છે કે નહીં.

"ચાર વાગ્યાની આસપાસ" જેવો મોટો-મોટો સમય હોય

ગાળાની વચ્ચેનો સમય ભરો, જેમ કે 16:00. પરિણામમાં "નક્ષત્ર-સંધિ સુધી" આગળ કેટલીક મિનિટ લખેલી આવે છે. એ આંકડો તમારી અનિશ્ચિતતા કરતાં સ્પષ્ટ મોટો હોય, તો 36 ગુણ આખા ગાળામાં એ જ રહેશે. જેમ કે તમારો અંદાજ એક કલાક આમતેમ હોઈ શકે અને ત્યાં 300 મિનિટ લખ્યું છે — તો ગુણની ચિંતા છોડી દો.

પણ એક વાત યાદ રાખો. સમય ભરતાં જ અહેવાલ તેને આપેલો સમય માને છે. જન્મલગ્ન, ભાવ અને નવમાંશની વાતો ત્યારે અનુમાનના નિશાન વગર છપાય છે — જ્યારે કે એક કલાકમાં જન્મલગ્ન બદલાઈ પણ શકે. એટલે તે ભાગોને એટલા જ પાકા માનો જેટલો તમારો સમય પાકો છે.

"સવાર" કે "રાત" જેવો અધૂરો સમય હોય

સૌથી સ્પષ્ટ રીત છે ગાળાની વચ્ચેનો સમય ભરવો — જેમ કે "સવાર" માટે 8:30 — અને પછી અહેવાલનો એ ભાગ જોવો જે કહે છે કે જન્મસમયમાં કેટલી ભૂલ ચાલી શકે, એટલે કે ચંદ્ર પોતાના નક્ષત્રની સીમાથી કેટલી મિનિટ દૂર છે. આખો ગાળો એ મર્યાદાની અંદર હોય, તો ગુણવાળો ભાગ એ આખા ગાળા માટે નક્કી છે. ન હોય, તો પણ એક કામની વાત જાણવા મળી: હવે ફક્ત એટલું પૂછવાનું છે કે જન્મ કોઈ ચોક્કસ ઘડી પહેલાં થયો કે પછી.

સમય બિલકુલ ખબર ન હોય

ત્યારે સમયનું ખાનું ખાલી છોડો. મનથી કોઈ અંદાજ ન ભરો. ખાલી છોડવાથી અહેવાલ પોતે દરેક અનુમાનવાળા ભાગ પર નિશાન કરે છે. મનથી ભરેલા "12:00" કે "6:00" અહેવાલને એ કહેવા જ દેતા નથી કે સમય માની લીધેલો છે. સમય વગર જન્માક્ષર મેળવવાનો સૌથી પ્રામાણિક જવાબ આ જ છે: કુંડળી બને છે, પણ અનુમાનને અનુમાન લખીને.

જે દિવસે ચંદ્ર નક્ષત્ર બદલે — અહેવાલ શું લખે, તમે શું કરો

સમય ખાલી રાખવાથી અમારું કુંડળી મિલન જન્મ-દિવસની શરૂઆતે (રાતના 12:05) અને અંતે (રાતના 11:55), બંને વખતે ચંદ્ર જુએ છે. પછી જેનો સમય આપ્યો નથી તે દરેક માટે એક સ્પષ્ટ વાક્ય લખે છે. વાક્ય બેમાંથી એક હોય છે:

• ચંદ્ર આખો દિવસ એક જ નક્ષત્ર અને રાશિમાં રહ્યો — ત્યારે અહેવાલ લખે છે કે 36 ગુણ સમયથી નહીં બદલાય, પણ જન્મલગ્ન, ભાવ, નવમાંશ અને દશા બદલાઈ શકે.
• ચંદ્ર એ દિવસે એક નક્ષત્રમાંથી બીજામાં ગયો — ત્યારે અહેવાલ બંને નક્ષત્રનાં નામ લખે છે (જેમ કે "ઉત્તરાષાઢાથી શ્રવણ"), કહે છે કે સાચો સમય મળતાં ગુણ બદલાઈ શકે, અને સમય મળતાં જ મિલન ફરી કરાવવા કહે છે.

પતિ-પત્ની મિલનની (અને અમારા સાસુ-વહુ તથા ગૃહશાંતિ મિલનની) PDF આનાથી એક ડગલું આગળ જાય છે. તેના સારમાં "ધ્યાન આપો" વાળી પંક્તિમાં બદલાવની ઘડી પણ લખેલી હોય છે — જન્મ સ્થળના સમય પ્રમાણે, જેમ કે "સાંજે 4:41 વાગ્યે". સાથે એ પણ કે જન્મ એ ઘડી પહેલાં કે પછી થયો હોય, તો કૂટના ગુણ એ જ રહેશે કે કેટલા થશે.

બદલાવની ઘડી ખબર પડે, પછી ફક્ત એક પ્રશ્ન બાકી રહે

હવે આખી ગૂંચ એક નાના પ્રશ્નમાં ફેરવાઈ જાય છે: જન્મ એ ઘડી પહેલાં થયો કે પછી? આ પ્રશ્ન ઘણી વાર ઘરમાં જ ઉકલી જાય છે. વડીલોને ઘડિયાળને બદલે દિનચર્યા સાથે જોડાયેલી વાતો પૂછો:

• સૂરજ ઊગ્યા પહેલાં થયો કે પછી?
• બપોરનું જમવાનું થઈ ગયું હતું કે નહીં?
• સાંજે દીવાબત્તી પહેલાં કે પછી?
• દવાખાને રાતે પહોંચ્યા હતા કે સવારે?
• એ દિવસે કોઈ તહેવાર, લગ્નપ્રસંગ, પરીક્ષા કે ટ્રેનની મુસાફરી હતી? તેનો સમય શું હતો?

એક ઉદાહરણ — એક ઘરમાં આ પ્રશ્ન કેવી રીતે ઉકેલાયો

માની લો કે વરની જન્મ તારીખ પાકી છે, પણ સમય કોઈને યાદ નથી. ફોર્મમાં સમય ખાલી રાખ્યો. કુંડળી મિલનના અહેવાલમાં લખાઈને આવ્યું કે એ દિવસે ચંદ્ર ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રમાંથી શ્રવણમાં ગયો, એટલે સાચો સમય મળતાં ગુણ બદલાઈ શકે. પતિ-પત્ની મિલન જેવા અહેવાલમાં આ જ વાત ઘડી સાથે દેખાય છે — જેમ કે નક્ષત્ર સાંજે 4:41 વાગ્યે બદલાયું.

બપોરના 12 વાગ્યે ચંદ્ર ઉત્તરાષાઢામાં હતો, એટલે અહેવાલના ગુણ ઉત્તરાષાઢા માનીને ગણાયેલા છે. હવે ઘરમાં પૂછપરછ શરૂ થઈ. બાને યાદ આવ્યું કે સમાચાર આવ્યા ત્યારે મંદિરમાં સંધ્યા-આરતી થઈ ચૂકી હતી. આરતી લગભગ સાડા છ-સાતની આસપાસ — એટલે 4:41 પછી. તેથી જન્મ શ્રવણ નક્ષત્રમાં હોવાની શક્યતા મોટી છે. આવા સમયે ફોર્મમાં સાંજના 7:00 ભરીને મિલન ફરી જુઓ, અને "નક્ષત્ર-સંધિ સુધી" આગળ કેટલી મિનિટ આવે છે તે પણ જુઓ. એ આંકડો તમારી અનિશ્ચિતતા કરતાં મોટો હોય, તો ગુણવાળો ભાગ નક્કી થયો. જન્મલગ્નના ભાગ જોકે હજુ અનુમાન જ છે, કારણ કે સમય પોતે અંદાજિત છે.

પંચાંગ પરથી જાતે તપાસવું

'janm samay se rashi kaise jane' નો ઘરગથ્થુ જવાબ પણ પંચાંગમાં છે. એ તારીખનું જૂનું પંચાંગ મળી જાય, તો તેમાં દરેક નક્ષત્રની સામે તે પૂરું થવાનો સમય છપાયેલો હોય છે. બે સાવધાની રાખો. પહેલી — પંચાંગનો દિવસ સૂર્યોદયથી બીજા સૂર્યોદય સુધી ચાલે છે, જ્યારે અંગ્રેજી તારીખ રાતના 12 વાગ્યે બદલાય છે. પરોઢિયે 3 વાગ્યાનો જન્મ અંગ્રેજી પ્રમાણે બીજા દિવસનો છે, પણ પંચાંગમાં તે આગલા દિવસના પાના પર મળશે. બીજી — જુદાં-જુદાં પંચાંગ થોડા જુદા અયનાંશ અને ગણિત માને છે, એટલે પૂરા થવાના સમયમાં થોડી મિનિટનો ફરક સામાન્ય છે. અમારી ગણતરી લાહિરી અયનાંશ પર છે. જન્મ એ ઘડીની બહુ નજીક થયો હોય, તો નિર્ણય પંચાંગથી નહીં, ખરી નોંધથી જ થશે.

માંગલિક, સપ્તમ ભાવ, નવમાંશ અને દશા — સમય વગર શું થાય

માંગલિક દોષ

માંગલિક દોષ (જેને મંગળ દોષ પણ કહે છે — મંગળ અમુક ખાસ ભાવમાં હોવો) શાસ્ત્રમાં ત્રણ જગ્યાએથી જોવાય છે — જન્મલગ્નથી, ચંદ્રથી અને શુક્રથી. ભાવ છે 1, 2, 4, 7, 8 અને 12. સમય ન હોય તો જન્મલગ્ન જ અનિશ્ચિત છે. એટલે અમારો અહેવાલ જન્મલગ્નવાળો આધાર છોડી દે છે અને સ્પષ્ટ લખે છે કે મંગળ જન્મલગ્નથી જોવાયો નથી, ફક્ત ચંદ્ર અને શુક્રથી. મંગળ અને શુક્ર ધીમા ચાલે છે, એટલે તેમની રાશિ તારીખ પરથી લગભગ પાકી હોય છે. હા, એ દિવસે ચંદ્રની રાશિ બદલાઈ હોય, તો ચંદ્રથી જોયેલો જવાબ પણ તેના પર જ આધાર રાખે છે.

આનો એક અર્થ એ પણ છે: સમય વગર "માંગલિક નથી" એટલે "ચંદ્ર અને શુક્રથી માંગલિક નથી". સમય મળતાં જન્મલગ્નથી પણ જોવાશે, અને ચિત્ર કોઈ પણ બાજુ બદલાઈ શકે. માંગલિક હોવું પોતે કોઈ અડચણ નથી. શાસ્ત્રમાં તેની ઘણી છૂટ (પરિહાર) છે, અને આખો અહેવાલ તે તપાસે છે.

સપ્તમ ભાવ, નવમાંશ અને તેમની સાથે જોડાયેલા વિભાગ

સપ્તમ ભાવ (કુંડળીનું સાતમું ઘર, જીવનસાથીનું), નવમાંશ, ઉપપદ, કલત્ર-બળ, ગુલિક, વિવાહ-કાળ — આ બધું જન્મલગ્ન કે ભાવ પર ટકેલું છે. બંનેનો સમય ન આપ્યો હોય, તો અમારો લગ્ન-મિલન અહેવાલ આવા લગભગ ત્રીસ વિભાગ પર એક જ વાત લખે છે: આ વિભાગ બપોરના 12:00ના અનુમાનિત જન્મલગ્ન પર ટકેલો છે, અને સાચો સમય મળતાં બદલાઈ શકે. ફક્ત એકનો સમય ન હોય, તો અહેવાલ નામ લઈને કહે છે કે વરનો સમય નથી આપ્યો કે કન્યાનો.

નિર્ણયમાં કોનું વજન કેટલું

અમારો નિર્ણય ફક્ત 36 ગુણથી બનતો નથી. 38 ગણતરીઓ પોતપોતાના શાસ્ત્રીય વજનથી તોલાય છે. સમય ન હોય તો જન્મલગ્ન પર ટકેલી ગણતરીઓનું વજન ઘટાડવામાં આવે છે — કાઢી નાખવામાં નથી આવતું, જેથી કોઈ સંકેત છુપાય નહીં. ત્યારે નિર્ણય એ ગણતરીઓ પર વધુ ટકે છે જે સમયથી હલતી નથી — 36 ગુણ, નાડી, ભકૂટ, ગણ. અહેવાલ આ વાત પણ પોતે લખે છે, જેથી વાંચનાર અનુમાનને હકીકત ન સમજે.

દશા

વિંશોત્તરી દશા (ગ્રહોના સમયગાળાનો 120 વર્ષનો ક્રમ) એ વાતથી શરૂ થાય છે કે જન્મની ક્ષણે ચંદ્રએ પોતાના નક્ષત્રનો કેટલો ભાગ પાર કર્યો હતો. 12 કલાકમાં ચંદ્ર લગભગ અડધું નક્ષત્ર ચાલી લે છે. એટલે દશાની તારીખો એ નક્ષત્ર-સ્વામીની લગભગ અડધી દશા જેટલી ખસી શકે. શુક્રની 20 વર્ષની દશા હોય, તો લગભગ 10 વર્ષ સુધી. આ કારણે જ પતિ-પત્ની મિલનની PDF સમય વગર દશાનો કોઠો છાપતી જ નથી; ત્યાં સ્પષ્ટ લખેલું આવે છે કે દશાની તારીખો પાકી નીકળતી નથી. કુંડળી મિલનમાં વિવાહ-કાળવાળો વિભાગ અનુમાનના નિશાન સાથે છપાય છે.

ખોટો જન્મ સમય — ઘરેઘરે થતી સામાન્ય ભૂલો

ક્યારેક સમય હોય છે, પણ ખોટો લખાયો કે ખોટો વંચાયો હોય છે. ખોટો જન્મ સમય લઈને કરેલું મિલન સમય વગરના મિલન જેટલું જ અધૂરું છે — અને વધુ ભ્રમમાં નાખે છે, કારણ કે તે પાકું દેખાય છે. આ ભૂલો સૌથી વધુ જોવા મળે છે:

• સવાર કે સાંજ? કાગળ પર "4:15" લખ્યું છે, પણ સવાર કે સાંજ એ નથી. આ સીધો 12 કલાકનો ફરક છે — નક્ષત્ર, જન્મલગ્ન, બધું બદલાઈ શકે.
• 24 કલાકની ઘડિયાળ. હૉસ્પિટલની નોંધમાં "16:30" હતું, ઘરની ડાયરીમાં ઉતારતાં "6:30" થઈ ગયું.
• રાતનો જન્મ, બીજી તારીખ. ઘરના કહે છે "14મીની રાતે અઢી વાગ્યે", પણ અંગ્રેજી તારીખ 15 છે. ફોર્મમાં 15 જ ભરવી.
• ગોળ આંકડા. "બરાબર 12 વાગ્યે", "બરાબર 6 વાગ્યે" જેવા સમય ઘણી વાર અંદાજ હોય છે. આવો સમય એક વાર બીજા સ્રોત સાથે મેળવી લો.
• ઇષ્ટકાળવાળા જન્માક્ષર. જૂના જન્માક્ષરમાં સમય ઘડિયાળમાં નહીં, ઇષ્ટકાળમાં લખેલો હોય છે — એટલે સૂર્યોદય પછી વીતેલી ઘડી અને પળ. 1 ઘડી = 24 મિનિટ, 1 પળ = 24 સેકન્ડ. જેમ કે "ઇષ્ટકાળ 15 ઘડી 30 પળ" એટલે સૂર્યોદય પછી 6 કલાક 12 મિનિટ. તેમાં એ જ દિવસનો અને એ જ સ્થળનો સૂર્યોદય ઉમેરવાનો હોય છે, આજનો નહીં.

જન્મ સમય કેવી રીતે જાણવો — પરિવારોએ અજમાવેલા રસ્તા

'janam samay kaise pata kare' કે 'birth time kaise pata kare' પૂછનારા માટે પહેલી સારી ખબર: મોટા ભાગે સમય ખોવાયો નથી હોતો, બસ કોઈ કબાટ કે કચેરીમાં દબાયેલો હોય છે. આ ક્રમમાં શોધો:

1. જન્મનું પ્રમાણપત્ર. મહાનગરપાલિકા, નગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતની જન્મ-નોંધમાં ઘણી વાર સમય પણ નોંધાયેલો હોય છે. જૂનું પ્રમાણપત્ર ન મળે, તો એ જ કચેરીમાંથી નોંધની નકલ માગી શકાય છે.
2. હૉસ્પિટલની નોંધ. ડિસ્ચાર્જ કાર્ડ, પ્રસૂતિગૃહનું રજિસ્ટર, માતાની તપાસની ફાઇલ. ઘણી હૉસ્પિટલો જૂની નોંધો સાચવી રાખે છે.
3. જન્મ વખતે બનાવેલા જન્માક્ષર. કુળના ગોરમહારાજે જન્મ પછી તરત જન્માક્ષર બનાવ્યા હોય, તો તેમાં સમય કે ઇષ્ટકાળ જરૂર હોય છે.
4. નામકરણનો સંકેત. નામ નક્ષત્રના અક્ષર પરથી પાડ્યું હોય, તો નામનો પહેલો અક્ષર બતાવે છે કે ગોરમહારાજને કયું નક્ષત્ર-ચરણ મળ્યું હતું. તેનાથી ઘડી ખબર પડતી નથી, પણ નક્ષત્ર બદલાવાના દિવસે જન્મ સીમાની કઈ બાજુ થયો તેનો ઇશારો મળી શકે.
5. વડીલોની યાદ. ઘડિયાળ પૂછવાને બદલે પ્રસંગો પૂછો — કયા પહોરે, કયું કામ ચાલતું હતું, ઘરે કોણ આવ્યું હતું.
6. જૂના કાગળ. માતાની ડાયરી, જૂના પત્રો, રસીકરણનું કાર્ડ, અભિનંદનના તાર — ક્યાંક ને ક્યાંક સમય લખેલો મળી જાય છે.

birth time rectification — જન્મ સમયનું શોધન

કોઈ નોંધ ન મળે, તો એક બીજો રસ્તો છે, જેને 'birth time rectification' કે જન્મ સમયનું શોધન કહે છે. તેમાં જાણકાર જ્યોતિષી જીવનના મોટા પ્રસંગોની તારીખો લે છે — ભણતર પૂરું થવું, નોકરી, ઘર બદલવું, વિવાહ, સંતાનનો જન્મ — અને તેમને દશા તથા ગોચર સાથે મેળવીને જુએ છે કે કયું જન્મલગ્ન આ પ્રસંગો સાથે સૌથી સારું બેસે છે. જન્મલગ્ન સાથે જોડાયેલા સ્વભાવ અને શરીરના લક્ષણ પણ જોવાય છે. આ સમસ્યા જૂની છે: વરાહમિહિરના બૃહજ્જાતકમાં "નષ્ટ જાતક" (ખોવાયેલી જન્મકુંડળી)નો અલગ અધ્યાય છે.

આ કુશળ હાથનું કામ છે, અને તેનું પરિણામ પણ અનુમાન જ હોય છે — ઘણી વાર એક ગાળાના રૂપમાં. બે જાણકાર જુદા ગાળા કહી શકે. અમારો અહેવાલ આ શોધન કરતો નથી. શોધનથી કોઈ ગાળો મળે, તો ઉપર બતાવેલી "બંને છેડા અજમાવો" વાળી રીત તેના પર પણ લગાવો.

સમય ન મળે ત્યાં સુધી — મન સ્થિર રાખવાના સરળ ઉપાય

કોઈ ઉપાય ખોવાયેલો સમય પાછો લાવતો નથી, અને ગુણ પણ બદલતો નથી. પણ સગપણની વાત ચાલતી હોય ત્યારે અનિશ્ચિતતા ઘરમાં બેચેની વધારે છે. જ્યોતિષમાં ચંદ્ર મનનો કારક છે, અને આ જ ચંદ્ર આખા ગુણ-મિલનનો આધાર પણ છે. એટલે મન સ્થિર રાખવા માટે ચંદ્રનો સરળ જપ સારો સહારો બને છે:

'ૐ શ્રાં શ્રીં શ્રૌં સઃ ચન્દ્રમસે નમઃ'

સોમવારથી શરૂ કરીને રોજ 108 વાર (એક માળા), ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ ખાડો પાડ્યા વગર. સોમવારે દૂધ, ચોખા કે સફેદ વસ્ત્રનું દાન પણ પરંપરામાં ચંદ્ર માટે બતાવ્યું છે. સગપણની વાત આગળ વધારતાં પહેલાં વિઘ્નહર્તા ગણેશનું સ્મરણ કરો:

'ૐ ગં ગણપતયે નમઃ'

શ્રદ્ધા અને નિયમથી કરેલો ઉપાય સહારો આપે છે; તે કોઈ પરિણામની ખાતરી નથી. ખરું કામ એ જ છે — સમય શોધવો, અને ન મળે તો અનુમાનને અનુમાન માનીને આગળ વધવું.

ઓછા ગુણ આવે તો — સમય વગર તો વધુ ઉતાવળ નહીં

સમય વગર આવેલો ઓછો આંકડો બે કારણે અધૂરો હોઈ શકે. એક, નક્ષત્ર બદલાવાના દિવસે તે બે શક્યતામાંથી એક છે. બે, જન્મલગ્ન પર ટકેલી વાતો હજુ જોવાઈ જ નથી. એટલે આવા આંકડા પરથી સગપણ અટકાવવું ઉતાવળ છે.

અને સમય પાકો હોય તો પણ ઓછા ગુણનો અર્થ "લગ્ન ન કરો" થતો નથી. નાડી, ભકૂટ અને ગણ દોષની શાસ્ત્રીય છૂટ હોય છે, અને અમારો અહેવાલ તે તપાસે છે. અમારો અહેવાલ ક્યારેય લગ્નની ના પાડતો નથી. જ્યાં ખામી દેખાય, ત્યાં તેનો ઉપાય બતાવે છે અને કોઈ જાણકાર સાથે વાત કરવાની સલાહ આપે છે.

જન્મ સમય વગર કુંડળી મિલન અમારી સાઇટ પર — પગલે-પગલે

કુંડળી મેળાપ કરાવવા આવતા ઘણા લોકોનો પહેલો પ્રશ્ન સમયનો જ હોય છે — એટલે જ 'kundli matching without birth time' અને 'kundli milan by date of birth without time' જેવી શોધ આટલી સામાન્ય છે. અમારી રીત સીધી છે, અને દરેક પગલે અહેવાલ કહે છે કે શું માની લીધું:

1. ફોર્મમાં બંનેની તારીખ અને જન્મ સ્થળ ભરો. સમયના ખાના નીચે લખ્યું છે: "યાદ ન હોય તો ખાલી છોડી દો — મિલન થોડું ઓછું ચોક્કસ થશે."
2. પરિણામમાં લખેલું આવશે કે સમય ભર્યો નથી, બપોરના 12 વાગ્યાથી ગણતરી કરી, એટલે આ ઓછું ચોક્કસ છે.
3. "આ આંકડો કેટલો પાકો છે" માં દરેક માટે ચંદ્રવાળું વાક્ય વાંચો — એ દિવસે નક્ષત્ર બદલાયું કે નહીં.
4. PDFના જન્મ-વિગતના કોઠામાં જન્મ સમયની સામે લખેલું હશે કે તે આપ્યો નથી અને બપોર માનીને ગણતરી થઈ.
5. જન્મલગ્ન, ભાવ, નવમાંશ કે દશા પર ટકેલા દરેક વિભાગ પર અનુમાનનું નિશાન હશે. તેને દિશા તરીકે વાંચો, નિર્ણય તરીકે નહીં.
6. સમય મળતાં જ મિલન ફરી કરાવો. ત્યારે જન્મલગ્નના વિભાગ પૂરા વજનથી બોલશે, અને "આ આંકડો કેટલો પાકો છે" વિભાગ મિનિટમાં કહેશે કે ગુણ કેટલા સ્થિર છે.

જન્મ તારીખ પરથી કુંડળી મિલન થાય ત્યારે પણ કુંડળી મેળાપનો અર્થ એ જ છે — બંનેની કુંડળી સાથે જોવી, કારણ કે દરેક કૂટ બે ચંદ્રનો સંબંધ છે. એકલો એકનો ચંદ્ર કશું કહેતો નથી. એકનો સમય પાકો હોય અને બીજાનો નહીં, તો પાકો સમય જરૂર ભરો; અહેવાલ અનુમાનનું નિશાન ફક્ત જેનો સમય નથી આપ્યો તેના જ ભાગ પર લગાવે છે.

લગ્ન થઈ ગયાં હોય અને કોઈની પાસે ક્યારેય સમય હતો જ નહીં, તો પતિ-પત્ની મિલન જુઓ. તે બંનેના સ્વભાવ-કૂટ, ચંદ્ર (મન), વાણી, શુક્ર-ગુરુ અને હાલના સમયને જોઈને ઉપાય બતાવે છે. સમય વગર તે દશાનો કોઠો છાપતું નથી, જન્મલગ્નના ભાવની વાત છોડી દે છે, અને જે દિવસે ચંદ્ર બદલાયો હોય, તેની ઘડી "ધ્યાન આપો" પંક્તિમાં લખી દે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો