ધનલાભ અને દેવામુક્તિના ઉપાય — જ્યોતિષ પ્રમાણે

કમાણી હોવા છતાં મહિનાના અંતે હાથમાં કંઈ બચતું નથી, કે પછી દેવાના હપ્તા રાતની ઊંઘ ઉડાડવા લાગે છે, ત્યારે મન એક જ સવાલ પૂછે છે — આ મારી સાથે જ કેમ? જ્યોતિષ આ સવાલનો જવાબ ડરથી નહીં, સમજથી આપે છે. જન્મકુંડળીમાં (જન્મની ક્ષણે આકાશમાં ગ્રહોની સ્થિતિનો નકશો) કેટલાક ભાવ ધનના છે, તો કેટલાક ખર્ચ અને ઋણના. કેટલાક ગ્રહ ધનના કારક (કોઈ વિષય દર્શાવનારા ગ્રહ) છે, તો કેટલાક વિલંબ અને બોજના. અને દશા-ગોચર (ગ્રહોનું વ્યક્તિગત સમયચક્ર અને આકાશમાં તેમની હાલની ચાલ) બતાવે છે કે કયો સમય ક્યારે આવે છે અને ક્યારે બદલાય છે.

આ લેખમાં કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ આ બધું સરળ શબ્દોમાં મૂકે છે, અને સાથે એવા ઉપાય જે કોઈ પણ ઘરે નિયમથી કરી શકે. એક વાત શરૂઆતમાં જ સ્પષ્ટ — કોઈ પણ ઉપાય ગેરંટી નથી. નિયમ અને શ્રદ્ધાથી કરેલો ઉપાય ટેકો આપે છે, અને સમજદારીથી કરેલો ખર્ચ એ ટેકાને ટકાવી રાખે છે.

જ્યોતિષ પૈસાને કેવી રીતે જુએ છે

જ્યોતિષમાં ધનને એક જ વસ્તુ નથી માનવામાં આવ્યું. કમાવું એક વાત છે, બચાવવું બીજી, અને ખર્ચ પર કાબૂ રાખવો ત્રીજી. કુંડળીમાં આ ત્રણેયના અલગ ભાવ છે. તેથી જ્યોતિષી પૂછે છે — પૈસા કયા રસ્તે આવે છે, ક્યાં રોકાય છે, કયા રસ્તે બહાર જાય છે, અને આ બધું જીવનના કયા સમયમાં થાય છે.

બીજી મહત્ત્વની વાત — કુંડળી વલણ બતાવે છે, આખરી ચુકાદો નહીં. મહેનત, નિર્ણય અને પરિવારનો સાથ પણ સાથે જ ચાલે છે.

ત્રીજી વાત — દેવું શરમની વાત નથી. ઘર, ભણતર, સારવાર કે વેપાર માટે લીધેલું દેવું જીવનનો સામાન્ય ભાગ છે. જ્યોતિષમાં દેવાની ચર્ચા ડરાવવા માટે નહીં, સંભાળવા માટે થાય છે.

ધનના ત્રણ ભાવ — બીજો, અગિયારમો અને નવમો

કુંડળીના બાર ભાવ (ઘર) એટલે જીવનનાં બાર ક્ષેત્ર. તેમાંથી ત્રણ ભાવ સીધા ધનના સૂચક છે, અને બીજા ત્રણ તેનો પાયો છે.

બીજો ભાવ — બચત, વાણી અને કુટુંબ

બીજા ભાવને ધન ભાવ કહે છે. આ એ પૈસા છે જે તમારી પાસે ટકે છે — બચત, ભેગી કરેલી મૂડી, ઘરનું સોનું-ચાંદી. આ જ ભાવથી વાણી (બોલવાની રીત) અને કુટુંબ પણ જોવાય છે. ઘરના પૈસા મોટે ભાગે ઘરના લોકોના તાલમેલ અને બોલચાલથી જ ટકે છે કે વિખરાય છે. તણાયેલા સંબંધોમાં ખર્ચ આપોઆપ વધે છે.

બીજા ભાવમાં શુભ ગ્રહ (ગુરુ, શુક્ર, બળવાન ચંદ્ર, શુભ બુધ) હોય, કે તેમની દૃષ્ટિ હોય, તો બચતની ટેવ અને પરિવારના ટેકાની વાત કહેવાય છે. ધન ભાવનો સ્વામી (જે ગ્રહની રાશિ આ ભાવમાં છે તે) બળવાન હોય — પોતાની કે ઉચ્ચ રાશિમાં, કેન્દ્ર કે ત્રિકોણમાં — તો મૂડી ભેગી થાય છે. આ જ સ્વામી છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમા ભાવમાં જાય, તો પૈસા આવે છે પણ કોઈ ને કોઈ રસ્તે બહાર પણ જતા રહે છે. આને ખર્ચ પર ધ્યાન આપવાનો સંકેત માનો, ડરનો નહીં.

અગિયારમો ભાવ — આવક અને લાભ

અગિયારમો ભાવ લાભ ભાવ છે — આવક, કમાણીના રસ્તા, ઇચ્છાપૂર્તિ, મોટાં ભાઈ-બહેન અને મિત્રવર્તુળ. બીજો ભાવ સંગ્રહ છે, અગિયારમો પ્રવાહ. અગિયારમા ભાવની એક ખાસ વાત છે — અહીં લગભગ દરેક ગ્રહ સારું ફળ આપનાર માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્ર કહે છે કે અગિયારમા ભાવમાં બેઠેલો ગ્રહ પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે લાભ આપે છે. શનિ અહીં ધીમી પણ ટકાઉ આવક આપે છે, મંગળ જમીન-મકાન કે ટેકનિકલ કામમાંથી, બુધ વેપાર અને લખાણમાંથી, ગુરુ જ્ઞાન અને માન-સન્માનમાંથી, શુક્ર કળા અને સુખ-સગવડનાં કામમાંથી.

અગિયારમો ભાવ ઉપચય (વધતો) ભાવ પણ છે. ઉપચય ભાવ ચાર છે — ત્રીજો, છઠ્ઠો, દસમો અને અગિયારમો. તેમનું ફળ ઉંમર અને મહેનત સાથે વધે છે.

નવમો ભાવ — ભાગ્ય અને ધર્મ

નવમો ભાવ ભાગ્ય ભાવ છે — ભાગ્ય, ધર્મ, પિતા, ગુરુ, લાંબી યાત્રાઓ અને પુણ્ય. ધનની બાબતમાં આ ભાવ બતાવે છે કે મહેનત સાથે "સાચા સમયે સાચું બારણું ખૂલવું" કેટલો સાથ આપે છે. ભાગ્યેશ (નવમા ભાવનો સ્વામી) બળવાન હોય, તો વડીલોના આશીર્વાદ, સારી સલાહ કે કોઈ તક બરાબર સમયે મળી જાય છે. ત્રિકોણ ભાવોમાં (પહેલો, પાંચમો અને નવમો — કુંડળીના સૌથી શુભ ભાવ) નવમો સૌથી ઊંચો માનવામાં આવે છે, તેથી ધનયોગોમાં તેની મોટી ભૂમિકા છે.

આ ઉપરાંત પહેલો ભાવ (લગ્ન — તમે પોતે, આત્મબળ), પાંચમો (બુદ્ધિ, સાચો નિર્ણય) અને દસમો (કર્મ — નોકરી, વેપાર) પાયાનું કામ કરે છે. આવકનો સ્રોત દસમો ભાવ છે અને તેનું ફળ અગિયારમો — અગિયારમો ભાવ દસમાથી બીજો છે, એટલે કે કર્મનું ધન.

દેવા અને ખર્ચના ત્રણ ભાવ — છઠ્ઠો, આઠમો અને બારમો

જેમ ધનના ભાવ છે, તેમ ઋણ અને વ્યયના પણ છે. છઠ્ઠો, આઠમો અને બારમો — આ ત્રણેયને ત્રિક કે દુઃસ્થાન કહે છે. નામથી ગભરાશો નહીં — દરેક કુંડળીમાં આ ભાવ હોય છે. આ જીવનનાં એવાં ક્ષેત્ર છે જ્યાં સંઘર્ષ, ખર્ચ અને બદલાવ થાય છે — અને દરેક સંઘર્ષમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો પણ આ જ ભાવોમાં લખાયેલો હોય છે.

છઠ્ઠો ભાવ — ઋણ, રોગ અને સ્પર્ધા

છઠ્ઠો ભાવ ઋણ ભાવ છે. આ જ ભાવથી રોગ, વિરોધીઓ, કોર્ટ-કેસ, સ્પર્ધા અને નોકરી (સેવા) પણ જોવાય છે. આ બધું કોઈ લડાઈનું રૂપ છે, અને છઠ્ઠો ભાવ એ લડાઈ લડવાની તાકાત પણ છે. તેથી જ છઠ્ઠો ભાવ ઉપચય ભાવ છે — સમય અને મહેનત સાથે તેનું ફળ સુધરે છે.

શાસ્ત્રમાં એક સીધો નિયમ છે — પાપ ગ્રહ (શનિ, મંગળ, રાહુ, કેતુ અને સૂર્ય) ત્રીજા, છઠ્ઠા અને અગિયારમા ભાવમાં સારા માનવામાં આવે છે. છઠ્ઠા ભાવમાં મંગળ કે શનિ હોય, તો વ્યક્તિ દેવા અને વિરોધ સામે ઝઝૂમીને બહાર નીકળનારી માનવામાં આવે છે. તેથી "છઠ્ઠા ભાવમાં ગ્રહ એટલે દેવું જ દેવું" — આ વિચાર અધૂરો છે.

છઠ્ઠા ભાવનો સ્વામી લગ્ન, બીજા કે અગિયારમા ભાવ સાથે જોડાય, તો ઉધાર લેવા-દેવાનો પ્રસંગ જીવનમાં વારંવાર આવી શકે છે. આવા લોકો મોટે ભાગે બેંક, નાણાં, કાયદો, તબીબી કે સેવાના ક્ષેત્રમાં સારું કામ કરે છે, કારણ કે છઠ્ઠો ભાવ તેમના કામનો જ ભાગ બની જાય છે. જરૂર ફક્ત એટલી — દેવું લેતાં પહેલાં તે ચૂકવવાની યોજના સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ.

આઠમો ભાવ — અચાનક બદલાવ અને અટકેલું ધન

આઠમો ભાવ આયુષ્ય, અચાનક બનતી ઘટનાઓ અને છૂપી બાબતોનો છે. ધનની બાબતમાં આ એ પૈસા છે જે પોતાની સીધી કમાણીથી નથી આવતા — વીમો, વારસો, સાસરેથી મળેલું ધન, જૂના અટકેલા પૈસા, કે ભાગીદારીનું ધન. અચાનક ખર્ચ પણ અહીંથી જોવાય છે. આઠમો ભાવ બીજાથી સાતમો છે, એટલે કે બચતની બરાબર સામે. તેથી આઠમા ભાવના જોરવાળા સમયમાં બચતનો એક ભાગ અલગ રાખવો અને વીમા જેવાં સાધનો કામ આવે છે.

બારમો ભાવ — વ્યય અને છોડવું

બારમો ભાવ વ્યય ભાવ છે — ખર્ચ, નુકસાન, પરદેશ, હોસ્પિટલ, દાન અને મોક્ષ. ધ્યાન આપો, દાન અને તીર્થયાત્રા પણ આ જ ભાવમાં છે. એટલે કે દરેક ખર્ચ નુકસાન નથી. બારમો ભાવ અગિયારમા પછી તરત આવે છે — આવક પછી વ્યય. આ બંનેનું સંતુલન એ જ ઘરનું બજેટ.

બારમા ભાવનો સ્વામી બીજા ભાવમાં હોય, કે બીજાનો સ્વામી બારમામાં, તો કમાણીનો મોટો ભાગ ખર્ચમાં જવાનું વલણ કહેવાય છે. ઉપાય આ જ — ખર્ચને સમજીવિચારીને સારાં કામ તરફ વાળવો.

વિપરીત રાજયોગ — મુશ્કેલીમાંથી જ બહાર નીકળવાનો યોગ

શાસ્ત્રમાં એક સુંદર વિચાર છે — કઠિન ભાવનો સ્વામી બીજા કઠિન ભાવમાં બેસે, તો તે એ મુશ્કેલીને જ કાપે છે. તેને વિપરીત રાજયોગ કહે છે. તેનાં ત્રણ રૂપ છે. છઠ્ઠા ભાવનો સ્વામી છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમામાં હોય તો હર્ષ યોગ. આઠમાનો સ્વામી આ ત્રણમાંથી કોઈમાં હોય તો સરલ યોગ. અને બારમાનો સ્વામી આ ત્રણમાં હોય તો વિમલ યોગ. ફલદીપિકા જેવા ગ્રંથ વિમલ યોગવાળી વ્યક્તિને ઓછો ખર્ચ કરનારી અને ધન બચાવનારી કહે છે.

ધન અને દેવાના કારક ગ્રહ

ભાવ એટલે રંગમંચ, ગ્રહ એટલે કલાકાર. દરેક ગ્રહ ધનના કોઈ એક પાસાનો કારક છે. તમારી કુંડળીમાં જે ગ્રહની ભૂમિકા નબળી હોય, તેનો જ ઉપાય સૌથી પહેલાં કામ આવે છે.

ગુરુ (બૃહસ્પતિ) — ધનનો મુખ્ય કારક

શાસ્ત્રમાં ગુરુને ધનનો કારક કહ્યો છે — ખાસ કરીને એ ધનનો જે સાચા રસ્તે આવે અને ટકે. ગુરુ એટલે વિવેક — ક્યારે ખર્ચ કરવો, ક્યારે અટકવું, કોના પર ભરોસો કરવો. ગુરુ બળવાન હોય, તો વડીલો અને ગુરુજનો પાસેથી સાચી સલાહ મળે છે, અને પૈસા મોટે ભાગે નીતિના રસ્તે આવે છે. ગુરુ નબળો હોય — નીચ, પાપ ગ્રહોથી ઘેરાયેલો કે ત્રિક ભાવમાં — તો ખોટી સલાહ પર પૈસા રોકવાનું, કે પોતાની જ ઉદારતાથી નુકસાન ભોગવવાનું વલણ કહેવાય છે.

શુક્ર — સુખ-સગવડ અને વૈભવ

શુક્ર સુખ, સગવડ, સૌંદર્ય, કળા, વાહન અને ઘરના આરામનો કારક છે. લક્ષ્મીની ઉપાસના શુક્ર સાથે જોડાયેલી છે, અને શુક્રવાર લક્ષ્મીનો દિવસ માનવામાં આવે છે. પણ શુક્રની બીજી બાજુ ખર્ચ છે — સગવડની વસ્તુઓ પર, દેખાડા પર, શોખ પર. બારમા ભાવનો શુક્ર પરંપરામાં સુખ-ભોગ આપનાર મનાયો છે, પણ સાથે ખર્ચની ટેવ પણ આપે છે. તેથી શુક્રનું સંતુલન — સુખ પણ, મર્યાદા પણ — ધન માટે જરૂરી છે.

બુધ — વેપાર, હિસાબ અને બુદ્ધિ

બુધ વેપાર, હિસાબ-કિતાબ, વાતચીત, કાગળો, કરાર અને ગણતરીનો કારક છે. વેપારીઓ માટે બુધની સ્થિતિ ખાસ છે. બુધ હંમેશાં સૂર્યની આસપાસ રહે છે, તેથી તેનું અસ્ત થવું (સૂર્યની બહુ નજીક આવીને તેજ ગુમાવવું) ઘણું સામાન્ય છે — ફક્ત આટલાથી ગભરાવું નહીં. બુધ નબળો હોય તો કાગળોમાં ભૂલ, ઉતાવળના સોદા કે હિસાબમાં ઢીલનું વલણ કહેવાય છે. તેનો સૌથી સીધો ઉપાય છે હિસાબ લખીને રાખવો, અને બુધવારે ગણેશ-ઉપાસના.

ચંદ્ર — મન, અને મનથી થતો ખર્ચ

ચંદ્ર મનનો કારક છે. પૈસાનો ઘણો ખેલ મનનો હોય છે — ડરમાં આવીને વેચી દેવું, ઉત્સાહમાં આવીને ખરીદી લેવું, ચિંતામાં ઊંઘ ગુમાવવી. ચંદ્ર બળવાન હોય તો મન સ્થિર રહે છે અને નિર્ણય શાંતિથી થાય છે. ચંદ્ર પર શનિ, રાહુ કે કેતુની અસર હોય, તો સ્થિતિ એટલી ખરાબ ન હોય તો પણ પૈસાની ચિંતા વધારે લાગી શકે છે. શનિની સાડાસાતી અને ગુરુનું ગોચર ચંદ્ર રાશિથી જ ગણાય છે.

શનિ — મહેનત, વિલંબ અને દેવાનો બોજ

શનિ મહેનત, શિસ્ત, ધીરજ, વિલંબ અને જવાબદારીનો કારક છે. દેવાનો બોજ, હપ્તાઓની લાંબી હારમાળા, "મહેનત વધારે, ફળ ધીમું" — આ શનિનાં ક્ષેત્ર છે. શનિ જે આપે છે, તે ટકે છે. વૃષભ અને તુલા લગ્ન માટે શનિ યોગકારક (એક સાથે કેન્દ્ર અને ત્રિકોણનો સ્વામી) હોય છે, અને તેની દશા મહેનત પછી સ્થિર પ્રગતિ આપે છે.

શનિના કઠિન સમયમાં જે પ્રામાણિકતાથી હપ્તા ભરતો રહે છે અને નવો બોજ નથી લેતો, તે એ સમયના અંતે મોટે ભાગે હળવો થઈને બહાર આવે છે.

મંગળ — હિંમત, જમીન અને ઋણમોચન

મંગળ હિંમત, ઊર્જા, જમીન, મકાન, ભાઈ અને ટેકનિકલ કામોનો કારક છે. પરંપરામાં મંગળનો ઋણ સાથે ઊંડો સંબંધ માનવામાં આવ્યો છે — ઋણમોચક મંગલ સ્તોત્રમાં મંગળનાં નામોમાં "ઋણહર્તા" (દેવું હરનાર) અને "ધનપ્રદ" (ધન આપનાર) પણ આવે છે. મંગળ નબળો હોય તો હિંમતના અભાવે તક છૂટી જાય છે, કે ગુસ્સામાં લીધેલા નિર્ણયથી નુકસાન થાય છે. જમીન-મકાન માટે લીધેલી લોન પણ મંગળ અને ચોથા ભાવ સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે.

રાહુ અને કેતુ — અચાનક ચડાવ-ઉતાર

રાહુ ભ્રમ, લોભ, નવા-અજાણ્યા રસ્તા અને અચાનક બદલાવનો કારક છે. રાહુની દશા કે ગોચરમાં અચાનક કોઈ નવી તક પણ આવી શકે છે, અને અચાનક ખર્ચ પણ. તેથી રાહુના સમયમાં "ઝટપટ પૈસાદાર થવાના" રસ્તા, સટ્ટો કે સમજ્યા વગરનું રોકાણ — તેનાથી દૂર રહેવું એ જ સૌથી મોટો ઉપાય છે. કેતુ વિરક્તિ, વૈરાગ્ય અને અધ્યાત્મનો કારક છે; કેતુના જોરમાં પૈસામાંથી મન ઊઠી જવું કે કામ અધૂરું છોડી દેવું દેખાઈ શકે છે. તેમની અસર આખી કુંડળી જોઈને જ કહેવાય છે.

સૂર્ય — આત્મવિશ્વાસ, પદ અને સરકાર

સૂર્ય પિતા, આત્મવિશ્વાસ, પદ, સરકાર અને પ્રતિષ્ઠાનો કારક છે. સરકારી નોકરી, સરકાર સાથે જોડાયેલું કામ કે પદમાંથી મળતી આવકમાં સૂર્યની ભૂમિકા છે.

ધનયોગ — સરળ શબ્દોમાં

યોગ એટલે ગ્રહોનો ખાસ મેળ. ધનયોગ એવા મેળ છે જેમાં ધનના ભાવોના સ્વામી એકબીજા સાથે જોડાય છે. "જોડાવું" ઘણી રીતે થાય છે — એક જ ભાવમાં સાથે બેસવું (યુતિ), એકબીજાને જોવું (દૃષ્ટિ), એકબીજાની રાશિમાં બેસવું (પરિવર્તન). દૃષ્ટિનો નિયમ યાદ રાખો — દરેક ગ્રહ પોતાનાથી સાતમા ભાવને જુએ છે; મંગળ ચોથા અને આઠમાને પણ, ગુરુ પાંચમા અને નવમાને પણ, અને શનિ ત્રીજા અને દસમાને પણ.

બીજા અને અગિયારમા ભાવના સ્વામીઓનો મેળ

સૌથી સીધો ધનયોગ આ જ છે — સંગ્રહનો સ્વામી અને આવકનો સ્વામી એકબીજા સાથે જોડાય. જેમ કે બીજા ભાવનો સ્વામી અગિયારમામાં અને અગિયારમાનો સ્વામી બીજામાં (પરિવર્તન), કે બંને કોઈ શુભ ભાવમાં સાથે બેઠા હોય. તેનો સરળ અર્થ — જે આવે છે, તેનો થોડો ભાગ ટકે પણ છે.

ત્રિકોણ અને ધન ભાવોનો મેળ

પરાશરની પરંપરામાં (બૃહત્ પરાશર હોરા શાસ્ત્ર) લગ્ન, બીજા, પાંચમા, નવમા અને અગિયારમા ભાવના સ્વામીઓના પરસ્પર મેળને ધનયોગોનો આધાર ગણાવ્યો છે. એટલે કે તમે (લગ્ન), તમારી બુદ્ધિ (પાંચમો), ભાગ્ય (નવમો), આવક (અગિયારમો) અને બચત (બીજો) — આ જેટલા એકબીજા સાથે જોડાયેલા, એટલો ધનનો રસ્તો ખુલ્લો. નવમા અને દસમા ભાવના સ્વામી જોડાય, તો ધર્મ-કર્માધિપતિ યોગ બને છે — ભાગ્ય અને કર્મ હાથમાં હાથ મિલાવીને ચાલે, જેનાથી પ્રગતિ અને આવક બંને વધે છે.

લક્ષ્મી યોગ

લક્ષ્મી યોગનું નામ જ કહે છે કે તેને વૈભવ સાથે જોડવામાં આવ્યો છે. ઘણા ગ્રંથોમાં તેની શરત આ રીતે મળે છે — લગ્નેશ બળવાન હોય, અને ભાગ્યેશ પોતાની કે ઉચ્ચ રાશિમાં રહીને કેન્દ્ર (પહેલો, ચોથો, સાતમો, દસમો ભાવ) કે ત્રિકોણમાં બેઠો હોય. જુદા જુદા ગ્રંથોમાં શરતો થોડી જુદી મળે છે; કેટલાક તેમાં શુક્રની ભૂમિકા પણ ઉમેરે છે. મૂળ વિચાર એક જ છે — તમે પોતે (લગ્ન) મજબૂત હો, અને ભાગ્યનો સ્વામી બળવાન થઈને સારા ભાવમાં હોય, તો જીવનમાં સુખ-સાધન ભેગાં થાય છે.

આ યોગ સામાન્ય નથી, અને તે ન હોવાનો કોઈ ખરાબ અર્થ નથી.

યોગ ફળ ક્યારે આપે છે

કોઈ પણ યોગ પોતાના ગ્રહોની દશા કે અંતર્દશામાં પૂરું ફળ આપે છે. કુંડળીમાં ધનયોગ હોય, પણ તેના ગ્રહોની દશા જીવનમાં મોડી આવે, તો ફળ પણ મોડું દેખાય છે. અને યોગ બનાવનાર ગ્રહ નબળા હોય — નીચ, અસ્ત કે પાપ ગ્રહોથી પીડિત — તો યોગનું ફળ હળવું રહે છે. અહીં જ ઉપાયની ભૂમિકા આવે છે — નબળા ગ્રહને મંત્ર અને ઉપાસનાથી ટેકો આપવામાં આવે છે.

દેવા તરફ ઝૂકતા સંકેત — ડર નહીં, ધ્યાન

કેટલીક સ્થિતિઓ એવી છે જેને જ્યોતિષી "ધ્યાન રાખવાની વાત" કહે છે. દરેકની સાથે તેને સંભાળવાનો રસ્તો પણ આપ્યો છે.

• છઠ્ઠા ભાવનો સ્વામી લગ્ન, બીજા કે અગિયારમા ભાવમાં — ઉધારનો પ્રસંગ વારંવાર; ચૂકવવાની યોજના પહેલાં બનાવવાથી સંભાળી શકાય છે.
• બીજાનો સ્વામી બારમામાં, કે બારમાનો સ્વામી બીજામાં — બચત પર ખર્ચનું દબાણ; મહિનાના બજેટથી સંભાળી શકાય છે.
• બીજા ભાવમાં શનિ કે રાહુ, શુભ દૃષ્ટિ વગર — બચત ધીમે ભેગી થાય; નાની પણ નિયમિત બચતથી સંભાળી શકાય છે.
• અગિયારમાનો સ્વામી છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમામાં — આવકમાં ચડાવ-ઉતાર; એકથી વધુ આવકના સ્રોતથી સંભાળી શકાય છે.
• ગુરુ નીચ કે પીડિત — સલાહ અને નિર્ણયમાં ભૂલ; ગુરુવારના ઉપાય અને ભરોસાપાત્ર સલાહથી સંભાળી શકાય છે.

આ બધાં વલણ છે, ચુકાદા નહીં. અને ગ્રહની નીચતા ઘણી વાર કપાઈ પણ જાય છે — તેને નીચભંગ કહે છે; જેમ કે જે રાશિમાં ગ્રહ નીચ છે તેનો સ્વામી લગ્ન કે ચંદ્રથી કેન્દ્રમાં હોય.

પૈસા તબક્કાવાર કેમ આવે છે — દશા અને ગોચર

ઘણા લોકો કહે છે — પાંચ વર્ષ પહેલાં બધું બરાબર હતું, હવે પૈસા ટકતા જ નથી. કુંડળી એ જ છે, ગ્રહ ત્યાં જ બેઠા છે; બદલાયો છે સમય. જ્યોતિષમાં સમય બે રીતે જોવાય છે — દશા (જન્મકુંડળીથી ચાલતું ગ્રહોનું વ્યક્તિગત સમયચક્ર) અને ગોચર (આકાશમાં ગ્રહોની હાલની ચાલ).

વિંશોત્તરી દશા — તમારા જીવનનું સમયચક્ર

વિંશોત્તરી દશા 120 વર્ષનું ચક્ર છે, જેમાં દરેક ગ્રહનો નક્કી સમય છે — કેતુ 7 વર્ષ, શુક્ર 20, સૂર્ય 6, ચંદ્ર 10, મંગળ 7, રાહુ 18, ગુરુ 16, શનિ 19 અને બુધ 17 વર્ષ. જન્મ સમયે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય, તેના પરથી નક્કી થાય છે કે દશા કયા ગ્રહથી શરૂ થશે. દરેક મહાદશાની અંદર અંતર્દશા (નાના પેટા-સમય) ચાલે છે. ધનની બાબતમાં મોટો નિયમ આ છે —

• બીજા, નવમા કે અગિયારમા ભાવના સ્વામીની દશા — આવક અને બચતની તક.
• લગ્ન અને દસમા ભાવના સ્વામીની દશા — કામ અને પદમાં વધારો.
• છઠ્ઠા ભાવના સ્વામીની દશા — નોકરી, સ્પર્ધા, ક્યારેક લોનનો પ્રસંગ; પણ એ જ સમયે લડીને જીતવાની તાકાત પણ.
• આઠમા ભાવના સ્વામીની દશા — અચાનક બદલાવ, વીમો, વારસો કે અટકેલા પૈસાના પ્રસંગ.
• બારમા ભાવના સ્વામીની દશા — ખર્ચ, પરદેશ, ઘર બદલવું, ધર્મકાર્ય; ખર્ચનું આયોજન જરૂરી.

એક ગ્રહ મોટે ભાગે બે ભાવનો સ્વામી હોય છે, તેથી તેની દશા મિશ્ર ફળ આપે છે. જેમ કે મેષ લગ્ન માટે બુધ ત્રીજા અને છઠ્ઠા ભાવનો સ્વામી છે, જ્યારે સિંહ લગ્ન માટે બુધ બીજા અને અગિયારમા — બંને ધન ભાવોનો — સ્વામી છે.

શનિની સાડાસાતી — લગભગ સાડા સાત વર્ષની શિસ્ત

શનિ એક રાશિમાં લગભગ અઢી વર્ષ રહે છે. જ્યારે શનિ તમારી જન્મની ચંદ્ર રાશિથી બારમી રાશિમાંથી, પછી ચંદ્ર રાશિ પરથી, અને પછી બીજી રાશિમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે આ ત્રણ તબક્કા મળીને લગભગ સાડા સાત વર્ષ થાય છે — તેને સાડાસાતી (મોટી પનોતી) કહે છે. પહેલો તબક્કો મોટે ભાગે ખર્ચ વધારે છે, વચ્ચેનો મન પર જવાબદારી લાવે છે, અને છેલ્લો ધન-કુટુંબ પર ધ્યાન માગે છે.

સાડાસાતી વિશે ઘણો ડર ફેલાવવામાં આવે છે, જે યોગ્ય નથી. ઘણા લોકોએ સાડાસાતીમાં જ ઘર બનાવ્યું કે વેપાર જમાવ્યો, કારણ કે શનિ મહેનતનું ફળ આપે છે, આળસનું નહીં. સાડાસાતીની અસર એના પર પણ આધાર રાખે છે કે તમારી કુંડળીમાં શનિ કયા ભાવોનો સ્વામી છે, કેટલો બળવાન છે, અને એ સમયે દશા કોની ચાલે છે.

શનિની નાની પનોતી, અને આજનું શનિ-ગોચર

શનિ ચંદ્ર રાશિથી ચોથી કે આઠમી રાશિમાં ગોચર કરે, તે લગભગ અઢી વર્ષના સમયને નાની પનોતી કહે છે. ચોથાને કંટક શનિ અને આઠમાને અષ્ટમ શનિ પણ કહે છે. ચોથી પનોતી ઘર, વાહન અને મનની શાંતિ પર, તો આઠમી પનોતી અચાનક ખર્ચ અને આરોગ્ય પર ધ્યાન માગે છે.

પોતાની સ્થિતિ જાતે ઓળખવાની રીત સરળ છે: શનિ જે રાશિમાં હોય તે રાશિ, તેની પહેલાંની રાશિ અને તેની પછીની રાશિ — આ ત્રણ ચંદ્ર રાશિની સાડાસાતી ચાલે છે (પહેલાંની રાશિ માટે છેલ્લો, તે જ રાશિ માટે વચ્ચેનો અને પછીની રાશિ માટે પહેલો તબક્કો). ઉદાહરણ તરીકે — શનિ મીન રાશિમાં ગોચર કરતો હોય ત્યારે જેમની ચંદ્ર રાશિ કુંભ, મીન કે મેષ છે, તેમની સાડાસાતી ચાલે છે, અને જેમની ચંદ્ર રાશિ ધનુ (ચોથો શનિ) કે સિંહ (આઠમો શનિ) છે, તેમની નાની પનોતી. આજે શનિ કઈ રાશિમાં છે અને તમારી રાશિ પર સાડાસાતી કે નાની પનોતી છે કે નહીં, તે અમારા રાશિફળના પાના પર દરેક રાશિના માસિક ભાગમાં રોજ આપમેળે દેખાય છે.

શનિનું શુભ ગોચર પણ હોય છે

શનિનું દરેક ગોચર કઠિન નથી હોતું. શાસ્ત્ર પ્રમાણે ચંદ્ર રાશિથી ત્રીજા, છઠ્ઠા અને અગિયારમા સ્થાને શનિનું ગોચર શુભ માનવામાં આવે છે. શનિ મીન રાશિમાં હોય ત્યારે આ અનુકૂળ સ્થિતિ મકર (ત્રીજો શનિ), તુલા (છઠ્ઠો શનિ) અને વૃષભ (અગિયારમો શનિ) ચંદ્ર રાશિવાળા લોકો માટે હોય છે. આવા સમયમાં જૂનું દેવું ઉતારવાની નક્કર યોજના બનાવવી સમજદારી છે.

ગુરુનું ગોચર — વૃદ્ધિનો સમય

ગુરુ એક રાશિમાં લગભગ એક વર્ષ રહે છે. શાસ્ત્ર પ્રમાણે ચંદ્ર રાશિથી બીજા, પાંચમા, સાતમા, નવમા અને અગિયારમા સ્થાને ગુરુનું ગોચર શુભ માનવામાં આવે છે. બીજા સ્થાનનો ગુરુ ધન-કુટુંબ માટે, અગિયારમાનો આવક માટે, અને નવમાનો ભાગ્ય માટે અનુકૂળ કહેવાયો છે. શનિનું કઠિન ગોચર ચાલતું હોય અને એ જ સમયે ગુરુનું શુભ ગોચર પણ હોય, તો મુશ્કેલી ઘણી હળવી થઈ જાય છે — જ્યોતિષીઓ તેને ગુરુનો ટેકો કહે છે.

રાહુ-કેતુનું ગોચર

રાહુ અને કેતુ મોટે ભાગે ઊંધી દિશામાં ચાલે છે અને એક રાશિમાં લગભગ દોઢ વર્ષ રહે છે. ચંદ્ર રાશિ પર, કે તેનાથી બીજા કે આઠમા સ્થાને રાહુ હોય, તો પૈસાના નિર્ણયોમાં ભ્રમથી સાવધ રહેવું — કોઈના કહેવાથી ઉતાવળે પૈસા રોકતાં પહેલાં થોભીને વિચારવું.

દશા અને ગોચર સાથે

દશા બતાવે છે કે જીવનમાં હાલ કયો વિષય ખુલ્લો છે; ગોચર બતાવે છે કે બહારનું હવામાન કેવું છે. સારી દશામાં કઠિન ગોચર હોય, તો કામ થાય છે પણ મહેનત વધારે લાગે છે. કઠિન દશામાં સારું ગોચર હોય, તો ટેકો મળે છે. તેથી જ જીવનમાં પૈસા મોજાંની જેમ આવે છે — એક તબક્કો વૃદ્ધિનો, એક સંભાળવાનો.

દેવું — ડર વગર, જ્યોતિષની નજરે

દેવાની ચિંતા ઘણી વાર દેવા કરતાં મોટી થઈ જાય છે. જ્યોતિષ આ ચિંતાને ત્રણ વાતથી હળવી કરે છે.

1. દેવાનો ભાવ સુધરતો ભાવ છે. છઠ્ઠો ભાવ ઉપચય છે — સમય, મહેનત અને આયોજનથી તેનું ફળ સારું થાય છે.
2. દેવાનો સમય નક્કી મુદતનો હોય છે. છઠ્ઠા ભાવના સ્વામીની દશા, શનિનું કઠિન ગોચર કે રાહુનો સમય — દરેકની એક મુદત હોય છે. દશા બદલાય છે, ગોચર આગળ વધે છે.
3. બહાર નીકળવાની તાકાત પણ એ જ કુંડળીમાં છે. છઠ્ઠા ભાવમાં મંગળ કે શનિ, વિપરીત રાજયોગ, ગુરુનું શુભ ગોચર — આ બધા બહાર નીકળવાના રસ્તા છે.

ભારતીય પરંપરામાં "ઋણ" શબ્દ ફક્ત પૈસાના દેવા માટે નથી. શાસ્ત્ર ત્રણ ઋણની વાત કરે છે — દેવ ઋણ (દેવતાઓ પ્રત્યે), ઋષિ ઋણ (ગુરુઓ અને જ્ઞાન પ્રત્યે) અને પિતૃ ઋણ (પૂર્વજો પ્રત્યે). તેને પૂજા, સ્વાધ્યાય અને શ્રાદ્ધ-તર્પણથી ચૂકવવાની વાત કહી છે. પૈસાના દેવાને પણ આ જ નજરે જુઓ — શરમથી નહીં, જવાબદારીથી. લોકપરંપરામાં મંગળવારે હપ્તો ભરવો સારો માનવામાં આવે છે; પણ બેંકની નક્કી તારીખ સૌથી પહેલાં.

ઉપાય — સરળ, નુકસાન વગરના અને જ્યોતિષના

નીચે આપેલા બધા ઉપાય ઘરે આરામથી કરી શકાય છે — કોઈ મોંઘી સામગ્રી નહીં, કોઈ જોખમ નહીં. જપનો સામાન્ય નિયમ — રોજ 108 વાર (એક માળા), ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ એક પણ દિવસ ચૂક્યા વગર. ઉપવાસ ત્યારે જ કરવો જ્યારે તબિયત સારી હોય. એક-બે ઉપાય પસંદ કરો અને નિયમથી કરો; દસ ઉપાય અધૂરા મનથી કરવા કરતાં એક ઉપાય પૂરા મનથી કરવો સારો.

શુક્રવારે લક્ષ્મી પૂજા અને મહાલક્ષ્મી મંત્ર

શુક્રવારે સવારે સ્નાન પછી ઘરનું પૂજા-સ્થાન સાફ કરો. લક્ષ્મીજીના ચિત્ર કે મૂર્તિ સામે ઘીનો દીવો કરો, લાલ કે ગુલાબી ફૂલ ચડાવો, અને ખીર, સાકર કે સફેદ મીઠાઈનો ભોગ ધરાવો. પછી મહાલક્ષ્મી મંત્રનો જપ કરો —

'ૐ શ્રીં હ્રીં શ્રીં કમલે કમલાલયે પ્રસીદ પ્રસીદ શ્રીં હ્રીં શ્રીં ૐ મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ'

આ મંત્ર લાંબો લાગે, તો નાનો મંત્ર પણ એટલો જ માન્ય છે —

'ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ'

પરંપરામાં લક્ષ્મીજી સ્વચ્છતા અને વ્યવસ્થાથી પ્રસન્ન થનારાં કહેવાયાં છે. તેથી લક્ષ્મી પૂજા સાથે ઘરની સફાઈ, પૈસા અને કાગળોને વ્યવસ્થિત રાખવા, અને ઘરમાં એકબીજા પ્રત્યે માન — આ બધું એ જ ઉપાસનાનો ભાગ છે. ગુજરાતમાં દિવાળીએ ચોપડા પૂજનની પરંપરા છે — નવા હિસાબના ચોપડાની પૂજા.

શ્રી સૂક્તનો પાઠ

શ્રી સૂક્ત લક્ષ્મીની સ્તુતિનો પ્રાચીન વૈદિક પાઠ છે, જે ઋગ્વેદના પરિશિષ્ટ (ખિલ) ભાગમાં મળે છે. શુક્રવારે, કે રોજ લક્ષ્મી પૂજા પછી શ્રી સૂક્તનો પાઠ કરવામાં આવે છે. કનકધારા સ્તોત્ર પણ લક્ષ્મી-પરંપરાનું એક જાણીતું સ્તોત્ર છે, જેને આદિ શંકરાચાર્ય સાથે જોડવામાં આવે છે.

કુબેર મંત્ર

પરંપરામાં કુબેરને દેવતાઓના ખજાનચી અને ઉત્તર દિશાના સ્વામી માનવામાં આવ્યા છે. લક્ષ્મી ધન આપે છે, કુબેર તેને સાચવે છે — તેથી બંનેની પૂજા સાથે કરવાની પરંપરા છે, જેમ કે ધનતેરસ અને દિવાળીએ. કુબેર મંત્ર —

'ૐ યક્ષાય કુબેરાય વૈશ્રવણાય ધનધાન્યાધિપતયે ધનધાન્યસમૃદ્ધિં મે દેહિ દાપય સ્વાહા'

આ મંત્ર ઉત્તર તરફ મોં રાખીને, લક્ષ્મી પૂજા પછી જપવામાં આવે છે. તેનો ભાવ છે — હે ધન-ધાન્યના સ્વામી, મને ધન-ધાન્યની સમૃદ્ધિ આપો.

મંગળવારે ઋણમોચક મંગલ સ્તોત્ર

દેવાની ચિંતામાં આ સૌથી જાણીતો પાઠ છે. મંગળવારે સ્નાન પછી મંગળદેવ કે હનુમાનજી સામે દીવો કરીને ઋણમોચક મંગલ સ્તોત્રનો પાઠ કરો. પાઠ પહેલાં કે પછી મંગળનો બીજ મંત્ર પણ જપી શકો —

'ૐ ક્રાં ક્રીં ક્રૌં સઃ ભૌમાય નમઃ'

મંગળવારે લાલ મસૂર કે ગોળનું દાન પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે કરવામાં આવે છે. મંગળના ઉપાયનો એક અંદરનો અર્થ પણ છે — મંગળ એટલે હિંમત. બેંક સાથે ખુલ્લેઆમ વાત કરવાની હિંમત, ખર્ચ ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવાની હિંમત — એ જ મંગળની સાચી ઉપાસના છે.

ઋણહર્તા ગણેશ સ્તોત્ર

ગણપતિ વિઘ્નહર્તા છે, અને ઋણહર્તા ગણેશ સ્તોત્ર ખાસ કરીને દેવાના બોજમાંથી રાહતની પ્રાર્થના છે. બુધવારે, કે દર મહિનાની ચતુર્થીએ, ગણપતિને દૂર્વા (ધરો) ચડાવીને આ સ્તોત્રનો પાઠ કરવામાં આવે છે. સાથે ગણેશ મંત્ર —

'ૐ ગં ગણપતયે નમઃ'

બુધ વેપારનો કારક છે, અને બુધવાર ગણપતિનો દિવસ માનવામાં આવે છે. તેથી વેપારમાં અટકેલા પૈસા કે હિસાબની ગૂંચ હોય, તો બુધવારની ગણેશ-ઉપાસના ખાસ કરવામાં આવે છે.

ગુરુવાર — ગુરુના ઉપાય

ગુરુ ધનનો મુખ્ય કારક છે, તેથી ગુરુવારના ઉપાય ધન માટે સૌથી પાયાના માનવામાં આવે છે.

• સવારે સ્નાન પછી ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા અને વિષ્ણુ મંત્રનો જપ.
• પીળું વસ્ત્ર, કે હળદર-ચંદનનું તિલક — પરંપરામાં ગુરુનો રંગ પીળો છે.
• ચણાની દાળ, હળદર, પીળાં ફળ કે ધાર્મિક પુસ્તકોનું દાન, પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે.
• પોતાના ગુરુજનો, શિક્ષકો અને ઘરના વડીલોનું માન — ગુરુ ગ્રહનો આ સૌથી સીધો ઉપાય છે.
• તબિયત સારી હોય તો ગુરુવારનો ઉપવાસ, જેમાં એક ટંક જમવામાં આવે છે.
• ઇચ્છા હોય તો ગુરુવારે વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ.

ગુરુનો બીજ મંત્ર —

'ૐ ગ્રાં ગ્રીં ગ્રૌં સઃ ગુરવે નમઃ'

વિષ્ણુ મંત્ર —

'ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય'

શનિવાર — શનિનું દાન, પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે

શનિ દેવાના બોજ અને વિલંબનો કારક છે. શનિવારના ઉપાય એ બોજને ધીરજથી ઉપાડવાની અને હળવો કરવાની પરંપરા છે.

• કાળા તલ, સરસવનું તેલ, અડદ, ધાબળો કે કાળું વસ્ત્ર જરૂરિયાતમંદને દાન — પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે. દેવું કરીને કે ઘરનું બજેટ બગાડીને દાન ન કરો; શનિ પ્રામાણિકતાનો ગ્રહ છે, દેખાડાનો નહીં.
• મજૂરો, સફાઈ-કર્મીઓ, વૃદ્ધો અને લાચાર લોકોની મદદ — પરંપરામાં આ શનિની સૌથી પ્રિય સેવા માનવામાં આવી છે.
• સાંજે પીપળા નીચે સરસવના તેલનો દીવો કરવાની પરંપરા પણ છે.
• પોતાના કામમાં પ્રામાણિકતા અને સમયનું પાલન — આ શનિનો અંદરનો ઉપાય છે.

શનિનો બીજ મંત્ર —

'ૐ પ્રાં પ્રીં પ્રૌં સઃ શનૈશ્ચરાય નમઃ'

સાડાસાતી કે નાની પનોતી ચાલતી હોય, તો શનિવારના આ ઉપાય એ આખા સમય દરમિયાન નિયમથી કરી શકાય છે. આ ઉપાય ટેકાના ભાવથી કરવા — ડરના ભાવથી નહીં.

હનુમાન ચાલીસા

પરંપરામાં માનવામાં આવે છે કે હનુમાનજીના ભક્તોને શનિ કષ્ટ નથી આપતા — આ પુરાણો અને લોકકથાઓની જાણીતી માન્યતા છે. મંગળવારે અને શનિવારે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ મંગળ અને શનિ — બંને સાથે જોડાયેલી મુશ્કેલીમાં કરવામાં આવે છે. સાથે હનુમાન મંત્ર —

'ૐ હં હનુમતે નમઃ'

નબળા ગ્રહ માટે બીજ મંત્ર

તમારી કુંડળીમાં જે ગ્રહ ધનના કોઈ ભાવનો સ્વામી હોય પણ નબળો હોય — કે જે ગ્રહની દશા ચાલતી હોય અને તે પીડિત હોય — તેનો બીજ મંત્ર તેના જ વારથી શરૂ કરો.

રાહુ અને કેતુનો પોતાનો કોઈ વાર નથી; ઉપરના વાર પરંપરામાંથી આવ્યા છે. મંગળ, ગુરુ અને શનિના મંત્ર ઉપર આપ્યા છે; બાકીના —

સૂર્ય

'ૐ હ્રાં હ્રીં હ્રૌં સઃ સૂર્યાય નમઃ'

ચંદ્ર

'ૐ શ્રાં શ્રીં શ્રૌં સઃ ચન્દ્રમસે નમઃ'

બુધ

'ૐ બ્રાં બ્રીં બ્રૌં સઃ બુધાય નમઃ'

શુક્ર

'ૐ દ્રાં દ્રીં દ્રૌં સઃ શુક્રાય નમઃ'

રાહુ

'ૐ ભ્રાં ભ્રીં ભ્રૌં સઃ રાહવે નમઃ'

કેતુ

'ૐ સ્રાં સ્રીં સ્રૌં સઃ કેતવે નમઃ'

રત્ન વિશે એક સાવચેતી

ધન માટે પોખરાજ, હીરો કે પન્ના પહેરવાની સલાહ ઘણી વાર સાંભળવા મળે છે. રત્ન પહેરવું હોય તો કોઈ જાણકારને આખી કુંડળી બતાવીને જ; જે ગ્રહને શાંત કરવાનો હોય તેનું રત્ન ઊલટી અસર કરી શકે છે. મંત્ર, દાન અને ઉપાસના દરેક ગ્રહ માટે સલામત છે; રત્ન નહીં.

પોતાની કુંડળી પરથી ઉપાય કેવી રીતે પસંદ કરવા

સાચો ઉપાય એ જ છે જે તમારી કુંડળીના નબળા ભાગને ટેકો આપે. તેના માટે આ પાંચ પગલાં છે —

1. પોતાનું લગ્ન જાણો. જન્મ તારીખ, સમય અને સ્થળ પરથી બનેલી કુંડળીમાં પહેલા ભાવની રાશિ એ તમારું લગ્ન છે.
2. ધન અને ઋણ ભાવના સ્વામી ઓળખો. નીચેનો કોઠો જુઓ.
3. તેમની સ્થિતિ જુઓ. એ ગ્રહ નીચ છે? અસ્ત છે? છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમા ભાવમાં છે? શનિ, રાહુ કે કેતુ સાથે છે? આમાંથી કોઈ પણ સ્થિતિવાળો ગ્રહ ટેકો માગે છે.
4. હાલની દશા જુઓ. કયા ગ્રહની મહાદશા અને અંતર્દશા ચાલે છે, અને એ ગ્રહ તમારી કુંડળીમાં કયા ભાવોનો સ્વામી છે.
5. ચંદ્ર રાશિથી શનિ અને ગુરુનું ગોચર જુઓ. સાડાસાતી કે નાની પનોતી છે કે નહીં, અને ગુરુ શુભ સ્થાને છે કે નહીં.

પછી નિયમ સીધો છે. ધન ભાવનો સ્વામી કે દશાનો સ્વામી નબળો હોય, તો તેનો બીજ મંત્ર અને તેના વારની ઉપાસના. શનિનું કઠિન ગોચર હોય, તો શનિવારનું દાન અને હનુમાન ચાલીસા. દેવાનું દબાણ હોય, તો મંગળવારે ઋણમોચક મંગલ સ્તોત્ર, કે ઋણહર્તા ગણેશ સ્તોત્ર. વેપારમાં ગૂંચ હોય, તો બુધવારની ગણેશ-ઉપાસના. અને દરેક સ્થિતિમાં શુક્રવારની લક્ષ્મી પૂજા એક સામાન્ય પાયો.

એક ઉદાહરણથી સમજો

ધારો કે કોઈનું વૃષભ લગ્ન છે. કોઠા પ્રમાણે તેનો ધન ભાવ મિથુન (સ્વામી બુધ), લાભ ભાવ મીન (સ્વામી ગુરુ), ભાગ્ય ભાવ મકર (સ્વામી શનિ) અને ઋણ ભાવ તુલા (સ્વામી શુક્ર) છે. હવે ધારો કે તેની કુંડળીમાં ગુરુ મકર રાશિમાં છે — એટલે કે નવમા ભાવમાં, પણ પોતાની નીચ રાશિમાં. લાભ ભાવનો સ્વામી નબળો થયો. વૃષભ લગ્ન માટે ગુરુ આઠમા ભાવનો પણ સ્વામી છે, તેથી તેની દશામાં અચાનક બદલાવ પણ જોડાય છે.

પહેલાં જોવાશે કે નીચભંગ તો નથી થતો — જેમ કે મકર રાશિનો સ્વામી શનિ લગ્ન કે ચંદ્રથી કેન્દ્રમાં છે કે નહીં. આવી વ્યક્તિ માટે મુખ્ય ઉપાય ગુરુવારનો — ગુરુનો બીજ મંત્ર, વિષ્ણુ-ઉપાસના, ચણાની દાળ અને હળદરનું દાન, અને વડીલોનું માન. સાથે શુક્રવારની લક્ષ્મી પૂજા. વૃષભ લગ્ન માટે શનિ યોગકારક છે, તેથી તેના માટે શનિવારની સેવા ટેકાના ભાવથી થશે, ડરના નહીં. એક-બે સાચા ઉપાય, પૂરા નિયમથી — આ જ છે કુંડળી પરથી ઉપાય પસંદ કરવો.

ઉપાય સાથે સમજદારી — ખર્ચ, બચત અને દેવાનું આયોજન

જ્યોતિષના ઉપાય મનને સ્થિર કરે છે અને કઠિન ગ્રહને ટેકો આપે છે. પણ દેવાનો હપ્તો મંત્રથી નહીં, પૈસાથી ભરાય છે. તેથી દરેક ઉપાય સાથે સમજદારીથી ખર્ચ જરૂરી છે. આ જ જ્યોતિષની પણ શીખ છે — ગુરુ એટલે વિવેક, શનિ એટલે શિસ્ત, અને બુધ એટલે હિસાબ.

• હિસાબ લખો. મહિનાની આવક, જરૂરી ખર્ચ અને હપ્તા એક જગ્યાએ લખો. આ બુધનો સૌથી વ્યવહારુ ઉપાય છે.
• મોંઘું દેવું પહેલાં. જે દેવા પર વ્યાજ સૌથી વધારે છે — જેમ કે ક્રેડિટ કાર્ડ — તેને પહેલાં ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરો.
• કઠિન સમયમાં નવો બોજ નહીં. સાડાસાતી, આઠમી પનોતી કે રાહુના સમયમાં મોટી નવી લોન લેતાં પહેલાં બે વાર વિચારો.
• નાની, નિયમિત બચત. દર મહિને થોડું તો થોડું, અલગ રાખો. શનિ નિયમિતતાથી પ્રસન્ન થાય છે.
• ઝટપટ પૈસાના રસ્તાથી દૂર. સટ્ટો, સમજ્યા વગરનું રોકાણ, કે પૈસા બમણા કરવાનું કોઈ વચન — રાહુના ભ્રમનું આ જ સૌથી સામાન્ય રૂપ છે.
• જરૂર હોય તો સલાહ લો. કોઈ ભરોસાપાત્ર નાણાકીય સલાહકાર કે પોતાની બેંક સાથે હપ્તા વિશે વાત કરવી એ નબળાઈ નહીં, સમજદારી છે.

અને એક સ્પષ્ટ વાત — કોઈ સાચો ઉપાય રાતોરાત પૈસા આવવાનું વચન નથી આપતો, અને જે આપે તેનાથી સાવધ રહો. જ્યોતિષના ઉપાય ટેકો છે. નિયમ અને શ્રદ્ધાથી કરવાથી મન હળવું થાય છે અને નિર્ણય સ્પષ્ટ થાય છે. ધન ટકવું એ ઉપાય અને સમજદારી — બંને સાથે ચાલવાથી થાય છે.

ઘરના પૈસા અને સંબંધો — બંનેની કુંડળી કેમ જોવી

ધનની વાત મોટે ભાગે એક વ્યક્તિની કુંડળીથી થાય છે, પણ ઘરના પૈસા એક વ્યક્તિના નથી હોતા. પતિ-પત્ની, માતા-પિતા, દીકરો-દીકરી — બધાની કમાણી, બધાનો ખર્ચ અને બધાના નિર્ણય મળીને ઘરનું બજેટ બને છે. જ્યોતિષમાં પણ બીજો ભાવ ધન સાથે કુટુંબનો છે, અને ચોથો ભાવ ઘરની શાંતિનો.

ઉદાહરણ તરીકે, ઘરના એક સભ્યની સાડાસાતી ચાલતી હોય અને બીજાની રાહુની દશા, તો બંને જુદાં જુદાં કારણોથી દબાણમાં હોય છે — એક જવાબદારીના બોજથી, બીજો ઝડપી ઉકેલ શોધવાની બેચેનીથી. આવા સમયે પૈસાની દરેક વાત ઝઘડો બની જાય છે. અહીં કોઈ એકને દોષી ઠેરવવો ન તો યોગ્ય છે, ન જ્યોતિષ પ્રમાણે. બંનેનો સમય સાથે ચાલે છે, અને ઉપાય પણ બંને માટે હોય છે.

કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ આ જ નજરે બે મિલન બનાવે છે, જે આ વિષય સાથે સીધાં જોડાયેલાં છે —

• પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન — પરિણીત દંપતી માટે. તેમાં બંનેનો સ્વભાવ-મેળ (કૂટ), મંગળ, સપ્તમ ભાવ, લગ્નના કારક શુક્ર અને ગુરુ, ચંદ્ર (મન), વાણી, અને હાલની દશા તથા શનિનું ગોચર જોવાય છે — પછી ઉપાય અને અઠવાડિયાનો ક્રમ. પૈસાને લઈને પતિ-પત્નીમાં ખટપટ હોય, તો આ અહેવાલ બતાવે છે કે ટકરાવ કઈ વાતથી ઊઠે છે અને કોનો કઠિન સમય ક્યારે બદલાય છે.
• ગૃહશાંતિ કુંડળી મિલન — ઘરના કોઈ પણ બે સભ્યો. તેમાં બંનેનો સ્વભાવ-મેળ, ચંદ્ર, ચોથો ભાવ (ઘરની શાંતિ), વાણી, પિતૃ દોષ (પરંપરા પ્રમાણે), કાલસર્પ યોગ (આ પછીની પરંપરા છે, પ્રાચીન ગ્રંથોમાં નથી), હાલની દશા અને શનિનું ગોચર જોવાય છે, અને દરેક યોગનો ઉપાય બતાવાય છે.

એક વાત પ્રામાણિકતાથી — અમારો અહેવાલ ધનની ભવિષ્યવાણી નથી કરતો. તે બંનેની કુંડળી પરથી ઘરના સંબંધો, મનની સ્થિતિ, હાલનો સમય અને તેના ઉપાય બતાવે છે. પણ ઘરમાં પૈસા ન ટકે, તો મોટે ભાગે ઘરના લોકોનો હાલનો સમય અને એકબીજા સાથેનો તાલમેલ પણ સાથે ચાલે છે — અને ગૃહશાંતિ મિલન બંને સભ્યોની દશા, શનિનું ગોચર અને ઘરનો ભાવ જોઈને ઉપાય બતાવે છે.

ચુકવણી પછી મિલનનું પૂરું પરિણામ સાઇટ પર તરત ખૂલે છે. પૂરો અહેવાલ PDFમાં મળે છે — તેમાં બંનેની પોતાની કુંડળી, ઉપાયોની પૂરી વિધિ, અઠવાડિયાનો ક્રમ અને "તમારા પ્રશ્નો — સીધા જવાબ" વિભાગ હોય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો