નામકરણ મુહૂર્ત અને રાશિ પ્રમાણે નામ — નક્ષત્રના અક્ષર

ઘરમાં નાનું બાળક આવે એટલે થોડા જ દિવસમાં એક સવાલ ચારે બાજુથી આવવા લાગે છે — "રાશિ પ્રમાણે કયો અક્ષર આવ્યો?" દાદીમા પંચાંગ મંગાવે છે, ફઈબા નામની યાદી બનાવે છે, અને મમ્મી-પપ્પા ફોનમાં અક્ષર શોધે છે. પણ ઘણી વાર જુદી જગ્યાએ જુદા અક્ષર મળે છે. તેનું કારણ સીધું છે. નામનો અક્ષર જન્મના ચોક્કસ સમયે ચંદ્ર ક્યાં હતો, તેના પરથી નક્કી થાય છે. અને ચંદ્ર આકાશમાં સૌથી ઝડપથી આગળ વધતો ગ્રહ છે. થોડા કલાકનો ફરક પણ અક્ષર બદલી શકે છે.

આ લેખમાં કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ આ આખી વાત સરળ ભાષામાં સમજાવે છે — નામકરણ સંસ્કાર શું છે, જન્મનક્ષત્ર અને તેનું ચરણ કેવી રીતે નીકળે છે, ચરણ પરથી પહેલો અક્ષર કેવી રીતે મળે છે, રાશિનો નામ સાથે શો સંબંધ છે, નામકરણ મુહૂર્તમાં પરંપરા શું જુએ છે, અને નામ પસંદ કરતી વખતે કઈ સહેલી વાતો ધ્યાનમાં રાખવી. વચ્ચે 27 નક્ષત્રોનાં 108 ચરણનું, રાશિ સાથે, આખું અક્ષર-કોષ્ટક પણ આપ્યું છે.

નામકરણ સંસ્કાર શું છે

હિંદુ પરંપરામાં જીવનના મોટા પડાવોને સંસ્કાર (મન અને જીવનને ઘડતી પારિવારિક-ધાર્મિક વિધિ) સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. સામાન્ય રીતે સોળ સંસ્કાર ગણાય છે. આ ક્રમ ગર્ભાધાનથી શરૂ થાય છે અને જાતકર્મ, નામકરણ, અન્નપ્રાશન, મુંડન (બાબરી), વિદ્યારંભ, ઉપનયન (જનોઈ) થઈને વિવાહ સુધી પહોંચે છે. જુદા જુદા ગ્રંથોમાં આ યાદી થોડી બદલાય છે, પણ નામકરણ દરેક યાદીમાં છે. સામાન્ય ક્રમમાં આ પાંચમો સંસ્કાર છે. જન્મ સમયે થતા જાતકર્મ પછી બાળકનો આ પહેલો મોટો પારિવારિક પ્રસંગ હોય છે.

નામકરણનો સીધો અર્થ છે બાળકને તેનું નામ આપવું — "નામ" એટલે નામ અને "કરણ" એટલે કરવું, પાડવું. પણ પરંપરામાં આ માત્ર એક શબ્દ પસંદ કરવાનું કામ નથી. આ દિવસે આખો પરિવાર ભેગો થાય છે, ભગવાનનું સ્મરણ થાય છે, વડીલો બાળકને આશીર્વાદ આપે છે, અને જે નામથી બાળક આખું જીવન ઓળખાશે, તે નામ પહેલી વાર તેના કાનમાં બોલાય છે. પરિવાર અને સમાજમાં બાળકનું નામ સાથે ઔપચારિક સ્વાગત આ દિવસે જ થાય છે.

નામકરણ કયા દિવસે થાય છે

પરંપરામાં નામકરણ સામાન્ય રીતે જન્મ પછી અગિયારમા કે બારમા દિવસે થાય છે. તેની પાછળ એક સીધું કારણ છે. જન્મ પછીના આશરે દસ દિવસ ઘરમાં સૂતક (જન્મ પછીનો એવો સમય જ્યારે ઘરમાં મોટાં ધાર્મિક કાર્ય થતાં નથી અને માતા-બાળક આરામ કરે છે) પળાય છે. સૂતક પૂરું થાય પછી ઘરની સાફસફાઈ અને શુદ્ધિ થાય છે, માતા સ્નાન કરીને પૂજામાં બેસે છે, અને પછી નામ પાડવામાં આવે છે. કેટલાક સમાજમાં આ સમયગાળો જુદો ગણાય છે, એટલે તેમનો નામકરણનો દિવસ પણ જુદો હોઈ શકે છે.

ગુજરાતમાં આ પ્રસંગ સાથે બે પ્રિય રીત જોડાયેલી છે. છઠ્ઠા દિવસે "છઠ્ઠી" થાય છે. લોકમાન્યતા છે કે છઠ્ઠીની રાતે વિધાતા બાળકના લેખ લખે છે, એટલે ઘણાં ઘરોમાં બાળક પાસે કાગળ, કલમ અને કંકુ મૂકવામાં આવે છે. આ એક લોકપરંપરા છે, શાસ્ત્રીય વિધિ નહીં. અને નામ પાડવાનો પહેલો હક મોટા ભાગે ફઈનો હોય છે. ફઈબા બાળકને ઝોળીમાં લઈને "ઓળી ઝોળી પીપળ પાન, ફઈએ પાડ્યું નામ" ગાય છે અને નામ જાહેર કરે છે. મહારાષ્ટ્રના બારમા દિવસના "બારસે" માં અને ઉત્તર ભારતનાં ઘણાં ઘરોમાં પણ નામ પાડવાનો હક ફઈનો મનાય છે. આ બધી લોકરીતિઓ છે, અને દરેક પરિવાર તેને શાસ્ત્રીય વિધિ સાથે પોતાની રીતે જોડે છે.

અગિયારમો-બારમો દિવસ એકમાત્ર રસ્તો નથી. જૂના સ્મૃતિગ્રંથો પોતે જ કહે છે કે નક્કી દિવસે સંસ્કાર ન થઈ શકે, તો પછી કોઈ શુભ તિથિએ, શુભ નક્ષત્રમાં અને સારા મુહૂર્તમાં કરવો. એટલે ઘણા પરિવારો પોતાના કુળાચાર (પેઢીઓથી ચાલી આવતી ઘરની રીત) પ્રમાણે એકવીસમા દિવસે, ત્રીજા મહિને કે પહેલા જન્મદિવસની આસપાસ નામકરણ કરે છે. માતાની તબિયત અને દૂર રહેતાં સગાંઓનું આવવું પણ દિવસ નક્કી કરવામાં ગણાય છે, અને તેમાં કંઈ ખોટું નથી.

નામ અને જ્યોતિષનો સંબંધ

નામને જ્યોતિષ સાથે શું લેવાદેવા, એવો સવાલ થાય. પરંપરામાં તેનો જવાબ ચંદ્ર સાથે જોડાયેલો છે. વૈદિક જ્યોતિષમાં ચંદ્ર મનનો કારક (પ્રતિનિધિ ગ્રહ) છે. જન્મ સમયે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય, તે બાળકનું જન્મનક્ષત્ર, અને જે રાશિમાં હોય, તે તેની જન્મરાશિ. ભારતીય પદ્ધતિમાં "તમારી રાશિ કઈ?" નો અર્થ આ જ ચંદ્રરાશિ થાય છે, પશ્ચિમની સૂર્યરાશિ નહીં.

પરંપરા માને છે કે બાળકનું નામ તેના જન્મનક્ષત્રના ચરણ સાથે જોડાયેલા ધ્વનિથી શરૂ થાય, તો નામ અને જન્મસમયનું મન એક સૂરમાં રહે છે. આ શ્રદ્ધા અને રીત છે, કોઈ ફળની ખાતરી નહીં. નામથી કુંડળી બદલાતી નથી; કુંડળી જન્મની ક્ષણ પરથી બને છે અને એ જ રહે છે. નામ એક ઓળખ છે, આશીર્વાદ છે, અને પરિવાર તરફથી બાળક માટેની પહેલી શુભેચ્છા છે.

તેની એક વ્યવહારુ બાજુ પણ છે. પૂજા અને સંકલ્પમાં (પૂજા પહેલાં પોતાનું નામ, ગોત્ર અને હેતુ બોલવાની વિધિ) ઘણી વાર રાશિનું નામ બોલાય છે. અને કોઈનો જન્મસમય ખબર ન હોય, ત્યારે પરંપરા તેના નામના પહેલા અક્ષર પરથી નક્ષત્ર અને રાશિ માની લે છે.

જન્મનક્ષત્ર અને ચરણ — ચંદ્ર પરથી કેવી રીતે નીકળે છે

નામનો અક્ષર સમજવા માટે પહેલાં જોઈએ કે જ્યોતિષમાં આકાશને કેવી રીતે વહેંચવામાં આવ્યું છે. ગ્રહો જે ગોળ પટ્ટામાં ફરતા દેખાય છે, તેને રાશિચક્ર કહે છે. આ આખું વર્તુળ 360 અંશનું છે. તેની વહેંચણી બે રીતે એકસાથે થાય છે — બાર રાશિઓમાં અને સત્તાવીસ નક્ષત્રોમાં. દરેક નક્ષત્રના ફરી ચાર સરખા ભાગ થાય છે, જેને ચરણ કે પાદ કહે છે.

(કળા એટલે અંશનો સાઠમો ભાગ.) આ કોષ્ટક પરથી એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે. દરેક રાશિમાં બરાબર નવ ચરણ આવે છે, એટલે કે સવા બે નક્ષત્ર. તેથી કેટલાંક નક્ષત્ર આખેઆખાં એક જ રાશિમાં રહે છે, જ્યારે કેટલાંક નક્ષત્રનાં ચરણ બે રાશિમાં વહેંચાઈ જાય છે. આ વિશે આગળ રાશિવાળા ભાગમાં વાત કરીશું.

ચંદ્ર જ શા માટે જોવાય છે

જન્મનક્ષત્ર હંમેશાં ચંદ્ર પરથી જ કાઢવામાં આવે છે. ચંદ્ર મનનો કારક છે, અને ભારતીય જ્યોતિષની ઘણી ગણતરીઓ તેના પર ચાલે છે. વિંશોત્તરી દશા (જીવનના ગ્રહકાળોનો ક્રમ) પણ જન્મનક્ષત્રથી શરૂ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, અશ્વિની નક્ષત્રનો સ્વામી કેતુ છે, એટલે અશ્વિનીમાં જન્મેલા બાળકની પહેલી દશા કેતુની હોય છે. લગ્ન વખતનું ગુણ મિલન પણ બંનેના જન્મનક્ષત્ર અને ચંદ્રરાશિ પર જ ટકેલું છે. એટલે કે નામનો અક્ષર આપતો ચંદ્ર જ આગળ જતાં દશા અને કુંડળી મિલનનો પાયો પણ બને છે.

ચંદ્રની ગતિ અને ઘડિયાળનો હિસાબ

ચંદ્ર રાશિચક્રમાં રોજ આશરે 13 અંશ આગળ વધે છે. ક્યારેક તેની ગતિ 12 અંશની આસપાસ હોય છે, ક્યારેક 15 અંશની આસપાસ. એક નક્ષત્ર 13 અંશ 20 કળાનું છે, એટલે ચંદ્ર મોટે ભાગે એક દિવસમાં એક નક્ષત્ર પાર કરે છે. એક ચરણ 3 અંશ 20 કળાનું છે, એટલે ચંદ્ર આશરે છ કલાકમાં એક ચરણ પાર કરે છે — ક્યારેક થોડો ઓછો સમય, ક્યારેક થોડો વધારે.

તેનો અર્થ સીધો છે. એક જ દિવસે સવારે છ વાગે અને સાંજે છ વાગે જન્મેલાં બે બાળકો વચ્ચે બાર કલાક છે. એટલામાં ચંદ્ર આશરે બે ચરણ આગળ વધી જાય છે, તેથી બંનેના અક્ષર જુદા આવશે. તે દિવસે ચંદ્ર નક્ષત્ર કે રાશિની સરહદ પાસે હોય, તો બંનેનાં નક્ષત્ર અને રાશિ પણ જુદાં હોઈ શકે છે. એટલે માત્ર તારીખ પૂરતી નથી — કલાક અને મિનિટ પણ જોઈએ.

જન્મસમય ક્યાંથી લેવો

સૌથી ભરોસાપાત્ર સમય એ છે, જે હોસ્પિટલના કાગળોમાં મિનિટ સુધી લખેલો હોય. "વહેલી સવારે" જેવા અંદાજથી નક્ષત્ર ઘણી વાર બરાબર આવે છે, પણ ચરણ ખોટું પડી શકે છે. પાંચ-દસ મિનિટની શંકાથી મોટા ભાગે ફરક પડતો નથી. પણ ચંદ્ર એક ચરણમાંથી બીજામાં જતો હોય, બરાબર એ સમયની નજીક જન્મ થયો હોય, તો આ જ થોડી મિનિટ અક્ષર બદલી શકે છે. એવા સમયે જાણકાર જ્યોતિષી બંને શક્યતા જોઈને સમજાવે છે.

જન્મસ્થળ કેમ મહત્ત્વનું છે

ઘણા લોકો પૂછે છે — ચંદ્ર તો આખી પૃથ્વી માટે એક જ છે, તો જન્મસ્થળનું શું કામ? જવાબ ઘડિયાળમાં છુપાયેલો છે. એક જ ક્ષણને જુદા જુદા દેશ જુદા ઘડિયાળ-સમયથી લખે છે, અને ઘણા દેશોમાં ઉનાળામાં ઘડિયાળ એક કલાક આગળ કરવામાં આવે છે. અમેરિકા, કેનેડા, બ્રિટન કે ઓસ્ટ્રેલિયામાં જન્મેલા બાળકનો સમય હાથે ભારતીય સમયમાં ફેરવતાં એક કલાકની ભૂલ થાય, તો ચરણ બદલાઈ શકે છે. સાચું જન્મસ્થળ આપવાથી ગણતરી સાચો સમય-વિભાગ જાતે લઈ લે છે.

સ્થળનું બીજું કામ લગ્ન (જન્મ સમયે પૂર્વ ક્ષિતિજ પર ઊગતી રાશિ) સાથે જોડાયેલું છે. લગ્ન મોટે ભાગે દર બે કલાકે બદલાય છે અને જન્મસ્થળનાં અક્ષાંશ-રેખાંશ પર આધાર રાખે છે. નામનો અક્ષર ચંદ્ર પરથી આવે છે, લગ્ન પરથી નહીં; પણ આખી કુંડળી — બાર ભાવ (કુંડળીનાં બાર ઘર) અને તેમાં બેઠેલા ગ્રહો — લગ્ન વિના બનતી નથી. ત્રીજું કામ પંચાંગનું. તિથિ, વાર અને મુહૂર્ત સૂર્યોદયથી ગણાય છે, અને સૂર્યોદય દરેક શહેરમાં જુદા સમયે થાય છે.

લાહિરી અયનાંશ — ભારતીય રાશિ અને પશ્ચિમી રાશિનો ફરક

પશ્ચિમી જ્યોતિષ સાયન (ઋતુઓ સાથે જોડાયેલું, ખસતું) રાશિચક્ર લે છે, જ્યારે ભારતીય જ્યોતિષ નિરયન (તારાઓ સાથે જોડાયેલું, સ્થિર) રાશિચક્ર લે છે. બંને વચ્ચેના અંતરને અયનાંશ કહે છે, અને આજે તે આશરે 24 અંશ છે. એટલે પશ્ચિમી પદ્ધતિમાં કોઈ ગ્રહ જે રાશિમાં બતાવાય, ભારતીય પદ્ધતિમાં તે ઘણી વાર તેની પાછલી રાશિમાં હોય છે. એટલે જ અંગ્રેજી સામયિકોની "સ્ટાર સાઇન" અને ભારતીય પંચાંગની રાશિ જુદી આવે છે.

ભારતમાં સૌથી પ્રચલિત લાહિરી અયનાંશ (ચિત્રાપક્ષ અયનાંશ) છે, અને રાષ્ટ્રીય પંચાંગની ગણતરીમાં પણ તે જ અપનાવાયો. અમારી બધી ગણતરી લાહિરી અયનાંશ પર જ થાય છે. બીજા કેટલાક અયનાંશ થોડા જુદા છે, અને ચંદ્ર ચરણની સરહદની બિલકુલ નજીક હોય, તો અયનાંશ બદલવાથી ચરણ બદલાઈ શકે છે.

જુદી જુદી જગ્યાએ જુદા અક્ષર કેમ મળે છે

માતા-પિતાની સૌથી સામાન્ય મૂંઝવણ આ જ છે. તેનાં સામાન્ય કારણો આ છે:

• પંચાંગમાંથી દિવસનું નક્ષત્ર લઈ લેવું. પંચાંગમાં નક્ષત્ર સાથે તે પૂરું થવાનો સમય પણ હોય છે; જન્મ તે પછી થયો હોય, તો નક્ષત્ર પછીનું હશે.
• સમય-વિભાગની ભૂલ, પરદેશમાં જન્મનો સમય બરાબર ફેરવ્યા વિના ગણતરી થાય ત્યારે.
• પશ્ચિમી સૂર્યરાશિ લઈ લેવી, જે ભારતીય પદ્ધતિ નથી.
• જુદો અયનાંશ, સરહદ પાસેના કિસ્સામાં.
• ચરણને બદલે રાશિનો કોઈ પણ અક્ષર લઈ લેવો, જ્યારે પરંપરાની સૌથી ચોક્કસ રીત ચરણનો અક્ષર છે.

સાચી તારીખ, કલાક-મિનિટ અને સ્થળ લઈને લાહિરી અયનાંશ પર ગણતરી થાય, તો ચરણ એક જ આવે છે.

ચરણ પરથી પહેલો અક્ષર — અવકહડા ચક્ર

હવે મૂળ વાત પર આવીએ. 108 ચરણમાંથી દરેક ચરણ માટે પરંપરામાં એક ધ્વનિ (અક્ષર) નક્કી છે. આ અક્ષરો જે જૂના કોષ્ટકમાં ગોઠવાયેલા છે, તેને અવકહડા ચક્ર કહે છે. આ ચક્ર પંચાંગોમાં પેઢીઓથી છપાતું આવ્યું છે, અને તેનું નામ પણ તેના અક્ષરોના ક્રમ પરથી જ પડ્યું છે.

અવકહડા ચક્ર માત્ર નામનો અક્ષર જ નથી બતાવતું. તેમાં દરેક નક્ષત્ર-ચરણ સામે તેની રાશિ, રાશિનો સ્વામી, અને જેના પરથી લગ્નનું ગુણ મિલન થાય છે એ ગુણો પણ લખેલા હોય છે — વર્ણ, વશ્ય, યોનિ, ગણ અને નાડી. અષ્ટકૂટ મિલનની (આઠ કસોટી પર 36 ગુણનું મિલન) ઘણી કસોટી સીધી આ જ ચક્રમાંથી વંચાય છે. એટલે જ જૂના ગોર મહારાજ એક જ ચક્ર પરથી બાળકના નામનો અક્ષર પણ કહેતા અને મોટા થયા પછી લગ્નના ગુણ પણ મેળવતા.

એક ઉદાહરણ — અશ્વિની નક્ષત્ર

સત્તાવીસ નક્ષત્રની ગણતરી અશ્વિનીથી શરૂ થાય છે. અશ્વિનીનાં ચાર ચરણના અક્ષર છે — ચુ, ચે, ચો, લા. અશ્વિનીનાં ચારેય ચરણ મેષ રાશિમાં આવે છે, એટલે આ ચારમાંથી કોઈ પણ ચરણમાં જન્મેલા બાળકની રાશિ મેષ થશે.

ધારો કે કોઈ બાળકના જન્મ સમયે ચંદ્ર અશ્વિનીના બીજા ચરણમાં હતો. તેનો અક્ષર "ચે" આવશે, અને પરિવાર "ચે" થી શરૂ થતું નામ પસંદ કરશે — દીકરા માટે ચેતન, દીકરી માટે ચેતના. ચંદ્ર ચોથા ચરણમાં હોય, તો અક્ષર "લા" આવશે — લાવણ્યા કે લાલિત્ય જેવાં નામ. એટલે એક જ નક્ષત્રમાં જન્મેલાં બાળકોના અક્ષર પણ ચરણ પ્રમાણે જુદા હોય છે.

આખું કોષ્ટક કેવી રીતે વાંચવું

નીચેના કોષ્ટકમાં બધાં 27 નક્ષત્ર, દરેક નક્ષત્રનાં ચારેય ચરણના અક્ષર અને દરેક ચરણની રાશિ આપેલી છે. તેને વાંચવાની રીત સરળ છે:

1. પહેલાં બાળકનું જન્મનક્ષત્ર અને ચરણ કાઢો — સાચી જન્મતારીખ, કલાક-મિનિટ અને સ્થળ લઈને, લાહિરી અયનાંશ પર.
2. કોષ્ટકમાં એ નક્ષત્રની હરોળ શોધો.
3. એ હરોળમાં ચરણના ક્રમાંક નીચેનો અક્ષર જુઓ — એ જ નામનો પહેલો અક્ષર.
4. તેની સાથે લખેલી રાશિ એ બાળકની જન્મરાશિ.

અક્ષરો યાદશક્તિથી હાથે ફરી લખવા કરતાં સીધા ઉપરના કોષ્ટકમાંથી લેવા સૌથી સલામત છે. કોષ્ટક જોતી વખતે ત્રણ વાત યાદ રાખો.

પહેલી વાત — અક્ષર ખરેખર ધ્વનિ છે, લિપિ નહીં. ગુજરાતી, હિંદી, મરાઠી કે અંગ્રેજીમાં લખવાની રીત જુદી હોઈ શકે, પણ બોલતી વખતે નામનો પહેલો ધ્વનિ એ જ રહે, એ પરંપરાનો ભાવ છે. નામ મોટે ભાગે અંગ્રેજી અક્ષરોમાં લખાવાનું હોય, તો એક જ સ્પેલિંગ નક્કી કરો અને બધે એ જ વાપરો.

બીજી વાત — આ નિયમ પાળવાની કડકાઈ દરેક ઘરમાં જુદી હોય છે. કેટલાક પરિવારો ઇચ્છે છે કે નામ બરાબર એ જ અક્ષરથી, માત્રા સાથે, શરૂ થાય. કેટલાકને વ્યંજન મળી જાય તો પૂરતું લાગે છે. કેટલાક એ નક્ષત્રના ચારમાંથી કોઈ પણ અક્ષર લે છે, તો કેટલાક રાશિના નવમાંથી કોઈ પણ. શાસ્ત્રની દૃષ્ટિએ સૌથી ચોક્કસ ચરણનો અક્ષર છે, પણ છેલ્લો નિર્ણય પરિવારની રીત અને પસંદનો.

ત્રીજી વાત — કેટલાંક ચરણના અક્ષર એવા દુર્લભ વર્ણ છે, જેનાથી ભાગ્યે જ કોઈ નામ શરૂ થાય. એવા સમયે પરિવારો મોટે ભાગે એ જ નક્ષત્રનો બીજો અક્ષર લે છે, અથવા રાશિનું નામ અલગ રાખીને બોલાવવાનું નામ પોતાની પસંદથી પાડે છે. તેમાં કોઈ દોષ નથી.

ગુજરાતની પ્રચલિત "રાશિના અક્ષર" ની યાદી વિશે

ગુજરાતમાં રાશિ પ્રમાણે ટૂંકા અક્ષર-જૂથની એક યાદી ઘણી પ્રચલિત છે, જેમાં દરેક રાશિ સામે થોડા વ્યંજન લખેલા હોય છે. આ યાદી સહેલી છે, પણ તે ચરણની ચોક્કસ પદ્ધતિ જેવી જ નથી, અને ક્યારેક બંનેનો જવાબ જુદો આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, અશ્વિનીના "ચુ, ચે, ચો" ચરણ પ્રમાણે મેષ રાશિમાં આવે છે, જ્યારે પ્રચલિત ટૂંકી યાદીમાં "ચ" બીજી રાશિ હેઠળ મુકાયેલો જોવા મળે છે. ઉપરનું કોષ્ટક અવકહડા ચક્રની નક્ષત્ર-ચરણ પદ્ધતિ પર છે. જો બંને જુદું કહે, તો સૌથી ચોક્કસ જવાબ ચરણનો ગણાય; બાકી પરિવાર જે રીત પેઢીઓથી માનતો આવ્યો છે, તેનું પણ માન રાખવું.

રાશિ અને નામ

દરેક રાશિમાં નવ ચરણ આવે છે, એટલે દરેક રાશિના નવ અક્ષર છે. લોકો "મેષ રાશિનું નામ" કહે, ત્યારે તેનો અર્થ એ નવ ચરણમાંથી કોઈ એકના અક્ષર પરથી પાડેલું નામ. નીચેના કોષ્ટકમાં કઈ રાશિમાં કયાં નક્ષત્ર-ચરણ આવે છે અને રાશિનો સ્વામી ગ્રહ કોણ છે, તે આપ્યું છે. અક્ષર ઉપરના મોટા કોષ્ટકમાં જુઓ.

આ કોષ્ટક પરથી દેખાય છે કે નવ નક્ષત્ર બે રાશિમાં વહેંચાયેલાં છે — કૃત્તિકા, મૃગશીર્ષ, પુનર્વસુ, ઉત્તર ફાલ્ગુની, ચિત્રા, વિશાખા, ઉત્તરાષાઢા, ધનિષ્ઠા અને પૂર્વ ભાદ્રપદ. આ નક્ષત્રોમાં જન્મેલાં બાળકો માટે ચરણનું મહત્ત્વ બમણું છે. જેમ કે કૃત્તિકાના પહેલા ચરણમાં જન્મેલું બાળક મેષ રાશિનું, અને બીજાથી ચોથા ચરણમાં જન્મેલું બાળક વૃષભ રાશિનું. નક્ષત્ર એક, પણ રાશિ જુદી, સ્વામી ગ્રહ જુદો, અને આગળ જતાં ગુણ મિલનનો ભકૂટ (બે ચંદ્રરાશિના એકબીજાથી સ્થાનની કસોટી) પણ જુદો.

ધ્યાન રાખો, "રાશિ પ્રમાણે નામ" માં રાશિનો અર્થ હંમેશાં ચંદ્રરાશિ છે. લગ્નરાશિ કે પશ્ચિમી સૂર્યરાશિ પરથી નામનો અક્ષર કાઢવામાં આવતો નથી.

રાશિનું નામ અને બોલાવવાનું નામ

ઘણા પરિવારો સામે એક વ્યવહારુ સવાલ આવે છે — રાશિનો અક્ષર ગમતા નામ સાથે ન મળે તો શું કરવું? પરંપરાએ તેનો ઉકેલ પહેલેથી રાખ્યો છે. એક વ્યક્તિનાં બે નામ હોઈ શકે છે.

• રાશિનું નામ (નક્ષત્ર-નામ): જન્મનક્ષત્રના ચરણના અક્ષર પરથી પાડેલું નામ. પૂજા, સંકલ્પ, ધાર્મિક વિધિ અને પરંપરાગત કાર્યોમાં તે બોલાય છે. જન્માક્ષર (જન્મકુંડળીના કાગળ) માં પણ આ જ લખાય છે.
• બોલાવવાનું નામ (વ્યવહારનું નામ): જે નામથી વ્યક્તિ ઘરે, શાળામાં, નોકરીમાં અને કાગળોમાં ઓળખાય છે, તે નામ. આ પરિવાર પોતાની પસંદથી રાખી શકે છે.

કેટલીક જૂની પરંપરાઓમાં તો નક્ષત્ર-નામ ઘરની અંદર જ રખાતું અને બહારની દુનિયા માટે બીજું નામ રહેતું. આજે પણ ઘણાં ઘરોમાં દાદીમાએ પાડેલું રાશિનું નામ જન્માક્ષરમાં હોય છે, અને શાળામાં બાળક બીજા જ નામથી ઓળખાય છે. તેમાં કશું અશુભ નથી. ઘણા પરિવારો એવું એક જ નામ પસંદ કરે છે, જે રાશિના અક્ષરથી શરૂ થાય અને ગમે પણ. આ સૌથી સગવડભર્યો રસ્તો છે, પણ ફરજિયાત નથી.

બે નામ રાખો તો શું ધ્યાન રાખવું

• જન્માક્ષરમાં બંને નામ લખી રાખો, જેથી આગળ કોઈને મૂંઝવણ ન થાય.
• પરિવારની રીત હોય, તો પૂજા અને સંકલ્પમાં રાશિનું નામ બોલો.
• જન્મનો દાખલો, શાળાનો પ્રવેશ, પાસપોર્ટ — બધે એક જ નામ અને એક જ સ્પેલિંગ રાખો. કાગળોમાં જુદાં જુદાં સ્પેલિંગ થાય, તો આગળ જતાં ઘણી તકલીફ પડે છે.
• બાળક મોટું થાય ત્યારે તેને બંને નામનો અર્થ અને તેની પાછળની વાત કહો. પોતાના નામની વાર્તા સાંભળવી બાળકોને ગમે છે.

નામની પસંદગી પ્રેમ અને સમજથી કરો, ડરથી નહીં. નામ બદલવાથી કુંડળીના ગ્રહ બદલાતા નથી — આ વિશે નીચે સવાલ-જવાબમાં પણ વાત છે.

પરદેશમાં રહેતા પરિવારો માટે

પસંદ કરેલાં નામ ત્યાંના ઉચ્ચારમાં મોટેથી બોલી જુઓ, અને અંગ્રેજી સ્પેલિંગનો ત્યાંની ભાષામાં કોઈ જુદો અર્થ તો નથી નીકળતો ને, તે તપાસી લો. ઘણા પરિવારો રાશિના અક્ષરથી શરૂ થતું ટૂંકું નામ પસંદ કરે છે; કેટલાક જન્માક્ષરમાં લાંબું સંસ્કૃત રાશિ-નામ અને પાસપોર્ટ પર ટૂંકું વ્યવહારનું નામ રાખે છે. બંને રસ્તા પરંપરાને અનુરૂપ છે.

નામકરણ મુહૂર્ત — પરંપરા શું જુએ છે

મુહૂર્ત એટલે કોઈ શુભ કાર્ય માટે સારો સમય પસંદ કરવો. નામકરણનું મુહૂર્ત પંચાંગ પરથી જોવાય છે. પંચાંગનાં પાંચ અંગ છે — તિથિ (ચાંદ્ર દિવસ), વાર (અઠવાડિયાનો દિવસ), નક્ષત્ર (તે સમયે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય તે), યોગ (સૂર્ય-ચંદ્રની સ્થિતિ પરથી બનતો યોગ) અને કરણ (અડધી તિથિ). નામકરણ માટે પરંપરા આ બધાનો વિચાર કરે છે. નીચે તેની સામાન્ય વાતો આપી છે. આ પરંપરાના નિયમ છે, અને દરેક પરિવાર પોતાના કુળાચાર અને પોતાના ગોર મહારાજની સલાહ સાથે તેને અપનાવે છે.

તિથિ

ચંદ્ર સૂર્યથી 12 અંશ આગળ વધે, ત્યારે એક તિથિ પૂરી થાય છે. એક ચાંદ્ર મહિનામાં ત્રીસ તિથિ હોય છે — પંદર સુદ (શુક્લ પક્ષ, વધતો ચંદ્ર) ની અને પંદર વદ (કૃષ્ણ પક્ષ, ઘટતો ચંદ્ર) ની.

• ટાળવામાં આવતી તિથિ: ચોથ, નોમ અને ચૌદસ (ચતુર્થી, નવમી, ચતુર્દશી) ને રિક્તા (ખાલી) તિથિ કહે છે, અને મુહૂર્તગ્રંથો શુભ શરૂઆત માટે તેને પસંદ કરતા નથી. અમાસ પણ ટાળવામાં આવે છે. ઘણા ગ્રંથો આઠમ અને પૂનમ જેવી પર્વ-તિથિ પણ નામકરણ માટે છોડે છે.
• સામાન્ય રીતે સારી મનાતી તિથિ: બીજ, ત્રીજ, પાંચમ, સાતમ, દશમ, અગિયારસ, બારસ અને તેરસ. કેટલાંક પંચાંગ બીજી થોડી તિથિ પણ લે છે.

તિથિ ઘણી વાર દિવસની વચ્ચે બદલાઈ જાય છે. ત્યારે ગોર મહારાજ શુભ તિથિ ચાલતી હોય એ સમય પસંદ કરે છે — માત્ર સૂર્યોદયની તિથિ જોઈને ચાલતું નથી.

નક્ષત્ર

મુહૂર્તગ્રંથો નક્ષત્રોને તેમના સ્વભાવ પ્રમાણે જૂથમાં વહેંચે છે. નામકરણ, જાતકર્મ જેવા સૌમ્ય સંસ્કાર માટે પસંદ કરાતાં નક્ષત્ર આ છે:

એટલે કુલ સોળ નક્ષત્ર — અશ્વિની, રોહિણી, મૃગશીર્ષ, પુનર્વસુ, પુષ્ય, હસ્ત, ચિત્રા, સ્વાતિ, અનુરાધા, શ્રવણ, ધનિષ્ઠા, શતભિષા, રેવતી અને ત્રણેય ઉત્તરા (ઉત્તર ફાલ્ગુની, ઉત્તરાષાઢા, ઉત્તર ભાદ્રપદ). બીજાં નક્ષત્રોમાં પણ ગોર મહારાજ ક્યારેક બીજા શુભ યોગ જોઈને મુહૂર્ત કાઢે છે, પણ સામાન્ય પસંદ આ જ યાદી છે.

વાર

સોમવાર, બુધવાર, ગુરુવાર અને શુક્રવાર નામકરણ માટે સારા મનાય છે. આ વારના સ્વામી ચંદ્ર (મન), બુધ (બુદ્ધિ અને વાણી), ગુરુ (જ્ઞાન, આશીર્વાદ અને સંતાન) અને શુક્ર (સુખ-સગવડ) — ચારેય સૌમ્ય ગ્રહ મનાય છે. નામ બોલવા-સાંભળવાની વસ્તુ છે અને વાણીનો કારક બુધ છે, એટલે ઘણાં ઘરોમાં બુધવાર ખાસ ગમે છે. ગુરુ સંતાનનો કારક છે, એટલે ગુરુવાર પણ ઘણો પસંદ થાય છે. રવિવાર કેટલાક પરિવારો લે છે, કેટલાક નહીં. મંગળવાર અને શનિવાર સામાન્ય રીતે આ સંસ્કાર માટે પસંદ થતા નથી — આ માત્ર પસંદગીની પરંપરા છે; એ વારોની કે એ વારે જન્મેલાં બાળકોની ચિંતા કરવાનું કોઈ કારણ નથી.

કરણ — વિષ્ટિ એટલે ભદ્રા ટાળવી

કરણ એટલે અડધી તિથિ, એટલે દરેક તિથિમાં બે કરણ હોય છે. કુલ અગિયાર કરણ છે. તેમાંના વિષ્ટિ કરણને ભદ્રા પણ કહે છે, અને મુહૂર્તગ્રંથો શુભ શરૂઆત માટે તેને પસંદ કરતા નથી. વિષ્ટિ મહિનામાં ઘણી વાર થોડા કલાક માટે આવે છે. સારા પંચાંગમાં ભદ્રા શરૂ થવાનો અને પૂરી થવાનો સમય આપેલો હોય છે, અને નામકરણનો સમય તેની બહાર રાખવામાં આવે છે. એ જ રીતે પંચાંગના સત્તાવીસ યોગમાંથી વ્યતીપાત અને વૈધૃતિ શુભ કાર્યમાં ટાળવામાં આવે છે.

બાળકના નક્ષત્ર પરથી તારાબળ અને ચંદ્રબળ

સારા ગોર મહારાજ મુહૂર્તને માત્ર સામાન્ય પંચાંગ પરથી નહીં, બાળકના જન્મનક્ષત્ર સાથે પણ મેળવે છે. જન્મનક્ષત્રથી તે દિવસના નક્ષત્ર સુધી ગણીને નવ-નવના ચક્રમાં "તારા" કાઢવામાં આવે છે, અને ત્રીજી, પાંચમી અને સાતમી તારા સામાન્ય રીતે ટાળવામાં આવે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે આ જ તારા-ગણતરી આગળ જતાં લગ્નના ગુણ મિલનમાં "તારા કૂટ" તરીકે ફરી આવે છે. ચંદ્રબળમાં જોવાય છે કે તે દિવસનો ચંદ્ર બાળકની જન્મરાશિથી સારા સ્થાને હોય.

લગ્ન અને સમય

દિવસ નક્કી થયા પછી પણ કલાક પસંદ કરી શકાય છે. ગોર મહારાજ એવું લગ્ન પસંદ કરે છે, જેમાં શુભ ગ્રહ સારા ભાવમાં હોય અને લગ્ન પર પાપગ્રહો (કઠોર સ્વભાવના ગ્રહ — શનિ, મંગળ, રાહુ, કેતુ) નું દબાણ ન હોય. પરંપરામાં ગ્રહણના દિવસે અને સંક્રાંતિએ (સૂર્ય રાશિ બદલે તે દિવસ) આવા સંસ્કાર રાખવામાં આવતા નથી. ગુજરાતમાં ચોઘડિયું જોવાની પ્રચલિત રીત છે, અને દક્ષિણ ભારતમાં રાહુકાળ જોવાની; બંને લોકપ્રચલિત પરંપરા છે.

એક નજરે — નામકરણ મુહૂર્તની સામાન્ય વાતો

કુળાચાર પણ એટલો જ મહત્ત્વનો

મુહૂર્તની આ વાતો શાસ્ત્રની છે, પણ ઘરની રીત પણ એટલી જ આદરની વસ્તુ છે. પરિવારમાં હંમેશાં બારમા દિવસે જ નામકરણ થતું આવ્યું હોય, તો એ જ દિવસનો સૌથી સારો સમય પસંદ કરવો પણ યોગ્ય રસ્તો છે. સૌથી પહેલાં માતા અને બાળકની તબિયત. બાળક હોસ્પિટલમાં હોય કે માતાને આરામની જરૂર હોય, તો સંસ્કાર આગળ ખસેડવામાં કોઈ દોષ નથી. જ્યોતિષના ઉપાય અને મુહૂર્ત ડૉક્ટરની સારવાર સાથે ચાલે છે, તેની જગ્યાએ નહીં.

ગંડમૂળ નક્ષત્રનો સવાલ — શાંતિથી સમજો

ઘણા પરિવારો પૂછે છે — બાળક ગંડમૂળ નક્ષત્રમાં જન્મ્યું છે, તો શું કરવું? પરંપરામાં અશ્વિની, આશ્લેષા, મઘા, જ્યેષ્ઠા, મૂળ અને રેવતીને ગંડમૂળ નક્ષત્ર કહે છે, કારણ કે આ નક્ષત્ર એવી જગ્યાએ આવે છે જ્યાં રાશિ અને નક્ષત્રની સરહદ એકસાથે આવે છે. સત્તાવીસમાંથી છ નક્ષત્ર આવાં છે, એટલે આવા જન્મ ઘણા સામાન્ય છે. પરંપરામાં તેના માટે એક શાંતિ-પૂજાની રીત છે, જે સામાન્ય રીતે આશરે સત્તાવીસમા દિવસે, ચંદ્ર ફરી એ જ નક્ષત્રમાં આવે ત્યારે, થાય છે. આ બાળકના મંગળ માટેની પૂજા છે. તેનો અર્થ એ નથી કે બાળકમાં કોઈ ખામી છે, અને આ કારણે માતાને કે બાળકને દોષ આપવો બિલકુલ યોગ્ય નથી. ખાસ વાત એ છે કે અશ્વિની અને રેવતી તો નામકરણ મુહૂર્તનાં માનીતાં નક્ષત્રોમાં પણ છે.

નામનો અર્થ — પસંદગીની સરળ રીતો

અક્ષર નક્કી થઈ ગયો, હવે નામ પસંદ કરવાનું છે. અહીં જ્યોતિષનું કામ લગભગ પૂરું થાય છે અને પરિવારની સમજ, ભાષા અને વહાલનું કામ શરૂ થાય છે.

અર્થ સારો હોય

પરંપરામાં નામનો અર્થ શુભ હોવો એ પહેલી વાત મનાય છે. દેવી-દેવતાનાં નામ, સારા ગુણનાં નામ (ધૈર્ય, કરુણા, વિદ્યા), કુદરતનાં સુંદર રૂપ (નદી, પર્વત, ફૂલ, પ્રકાશ), અથવા ઘરના આદરણીય વડવાઓ સાથે જોડાયેલો ભાવ — આ બધા સારા સ્રોત છે. જે નામ પસંદ કરો, તેનો અર્થ કોઈ જાણકાર પાસેથી કે ભરોસાપાત્ર શબ્દકોશમાંથી એક વાર જરૂર તપાસી લો.

બોલવામાં સહેલું હોય

દાદા-દાદી પણ સહેલાઈથી બોલી શકે અને શાળાના મિત્રો પણ, એવું નામ હોય. બહુ લાંબાં, અઘરા જોડાક્ષરવાળાં કે જેની મજાક થઈ શકે એવાં નામ ટાળવાં સમજદારી છે. અંગ્રેજી સ્પેલિંગમાં પણ એક વાર લખી જુઓ.

પૂરા નામ સાથે બોલી જુઓ

ગુજરાતમાં સત્તાવાર નામમાં સામાન્ય રીતે પોતાનું નામ, પિતાનું નામ અને અટક એમ ત્રણ ભાગ હોય છે. એટલે પહેલું નામ પસંદ કરતી વખતે તેને પૂરા નામ સાથે મોટેથી બોલી જુઓ. ત્રણેય ભાગ સાથે બોલતાં લય સારો લાગે છે ને, અને પહેલા અક્ષરો (ઇનિશિયલ્સ) સાથે વાંચતાં કોઈ વિચિત્ર શબ્દ તો નથી બનતો ને — આ નાની વાતો એક વાર તપાસી લો. શાળા, પરીક્ષા અને નોકરીના કાગળો પર આ જ પૂરું નામ વર્ષો સુધી વપરાવાનું છે.

ઘરની રીતનો વિચાર

કેટલાંક ઘરોમાં જીવતા વડીલનું નામ બાળકને આપતા નથી, તો કેટલાંકમાં દાદા-દાદીના નામ પરથી નામ પાડવું માન ગણાય છે. આ વાતો વડીલો સાથે વાત કરીને નક્કી કરો — અને ફઈબાનો હક તો ખરો જ!

જૂનાં ગૃહ્યસૂત્રોનું એક સૂચન

જૂનાં ગૃહ્યસૂત્રોમાં (ઘરના સંસ્કારોની વિધિ બતાવતા વૈદિક ગ્રંથો) એવું સૂચન મળે છે કે દીકરાનું નામ બે કે ચાર અક્ષરનું હોય, અને દીકરીનું નામ એકી અક્ષરનું હોય અને "આ" જેવા દીર્ઘ સ્વરથી પૂરું થાય. આજે બહુ ઓછા પરિવારો તેને કડક રીતે પાળે છે. આ માહિતી પરંપરાની ઝલક તરીકે છે, બંધન તરીકે નહીં.

નામ પસંદ કરવાનો સરળ ક્રમ

1. હોસ્પિટલના કાગળ પરથી ચોક્કસ જન્મતારીખ, કલાક-મિનિટ અને જન્મસ્થળ લખી લો.
2. તેના પરથી જ, લાહિરી અયનાંશ પર, જન્મનક્ષત્ર અને ચરણ કાઢો.
3. ઉપરના કોષ્ટકમાંથી એ ચરણનો અક્ષર અને રાશિ જુઓ.
4. એ અક્ષરથી શરૂ થતાં, પરિવારને ગમતાં દસ-બાર નામ લખો.
5. દરેક નામનો અર્થ, ઉચ્ચાર અને સ્પેલિંગ તપાસો, અને ન ગમતાં નામ કાઢી નાખો.
6. બાકી રહેલાં બે-ત્રણ નામ પર ઘરના વડીલોનો આશીર્વાદ અને મત લો.
7. નામકરણનું મુહૂર્ત કઢાવો અને એ દિવસે વિધિપૂર્વક નામ પાડો.

નામનું ખરું મૂલ્ય તેના અર્થમાં અને ઘરના લોકો જે વહાલથી તેને બોલાવે છે, તેમાં છે.

નામકરણની સરળ વિધિ

નામકરણની વિધિ દરેક ઘરમાં અને દરેક પ્રદેશમાં થોડી જુદી હોય છે. અહીં એક સરળ, નુકસાન વગરનું રૂપ આપ્યું છે, જે કોઈ પણ પરિવાર પોતાના ગોર મહારાજ સાથે અથવા જાતે શ્રદ્ધાથી કરી શકે છે. દરેક શુભ કાર્યની જેમ તેની શરૂઆત પણ ગણપતિના સ્મરણથી, આ મંત્ર સાથે થાય છે —

'ૐ ગં ગણપતયે નમઃ'

1. તૈયારી: ઘર સાફ કરો. માતા અને બાળકને સ્વચ્છ, સુતરાઉ, આરામદાયક કપડાં પહેરાવો. એક બાજોઠ પર સ્વચ્છ કપડું, પાણી ભરેલો કળશ, દીવો અને ફૂલ મૂકો.
2. ગણેશ પૂજા: દીવો કરીને ઉપરનો ગણેશ મંત્ર 11 કે 21 વાર શ્રદ્ધાથી બોલો.
3. સંકલ્પ: પિતા કે ઘરના વડીલ હાથમાં પાણી લઈને સંકલ્પ કરે છે — તિથિ, સ્થળ, પરિવારનું ગોત્ર (પરિવાર માનતો હોય તો), બાળકનું જન્મનક્ષત્ર, અને બાળકનું નામકરણ કરીએ છીએ એવો ભાવ.
4. કુળદેવી અને નવગ્રહ સ્મરણ: પરિવાર પોતાની કુળદેવી કે ઇષ્ટદેવનું સ્મરણ કરે છે. ઇચ્છા હોય તો નવગ્રહને પણ પ્રણામ કરો.
5. નામ લખવું: ઘણાં ઘરોમાં થાળીમાં સ્વચ્છ ચોખા પાથરીને તેના પર આંગળીથી કે ચાંદીના સિક્કાથી બાળકનું નામ લખાય છે. ક્યાંક નાગરવેલના પાન પર કંકુથી લખે છે.
6. ઝોળી અને ફઈનું ગીત: ગુજરાતી રીત પ્રમાણે ફઈબા બાળકને ઝોળીમાં હળવેથી ઝુલાવે છે, ઝોળીમાં પીપળનાં પાન મૂકે છે, અને ગીત ગાઈને નામ જાહેર કરે છે. ઝોળી નીચી અને ધીમી ઝુલાવો; બાળક ઊંઘતું હોય તો તેને નકામું જગાડો નહીં.
7. જમણા કાનમાં નામ: ફઈ કે પિતા, કુળાચાર પ્રમાણે, બાળકને ખોળામાં લઈને તેના જમણા કાન પાસે હળવેથી નામ બોલે છે. અવાજ કોમળ રાખો. બાળકના કાનમાં કંઈ પણ નાખશો નહીં, અને કાન પાસે મોટેથી બોલશો નહીં.
8. આશીર્વાદ: પછી ઘરના બધા વડીલો એક પછી એક બાળકને નવા નામે બોલાવીને આશીર્વાદ આપે છે — સ્વસ્થ રહો, સુખી રહો, વિદ્યા અને વિનય પામો.
9. દાન અને મીઠાઈ: પરિવાર પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અન્ન, વસ્ત્ર કે જરૂરિયાતમંદની કોઈ સેવાનો સંકલ્પ લે છે, અને બધાને મીઠાઈ વહેંચાય છે.

માતા-પિતા માટે એક સરળ નિયમ

માતા-પિતાની ઇચ્છા હોય, તો નામકરણના દિવસથી બાળકના મન (ચંદ્ર) ની શાંતિ અને ઘરના મંગળના ભાવથી કોઈ એક મંત્રનો નિયમથી જપ કરી શકાય. જેમ કે ચંદ્રનો મંત્ર —

'ૐ શ્રાં શ્રીં શ્રૌં સઃ ચન્દ્રમસે નમઃ'

અથવા ભગવાન વિષ્ણુનો મંત્ર —

'ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય'

જપ રોજ 108 વાર (એક માળા), ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ ખાડો પાડ્યા વિના કરો. નવી માતા પર તેનો બોજ ન આવે — પિતા કે ઘરના બીજા કોઈ સભ્ય પણ આ જપ કરી શકે છે. કોઈ પણ ઉપાય કોઈ ફળની ખાતરી આપતો નથી; નિયમ અને શ્રદ્ધાથી કરેલો જપ મનને આધાર આપે છે અને ઘરનું વાતાવરણ શાંત રાખે છે.

બાળકની તબિયત સૌથી પહેલાં

• હવન કે ધૂપનો ધુમાડો બાળકથી દૂર રાખો, અને ભીડ-અવાજ ઓછો રાખો.
• કેટલાંક જૂનાં વિધાનોમાં નવજાતને મધ ચટાડવાની વાત આવે છે. આજે ડૉક્ટરો એક વર્ષથી નાના બાળકને મધ ન આપવાનું કહે છે — તેમની વાત માનો.
• નવજાતને રત્ન પહેરાવવાની સલાહ અમે આપતા નથી. રત્ન પહેરવું જ હોય, તો કોઈ જાણકારને આખી કુંડળી બતાવીને જ, કારણ કે જે ગ્રહને શાંત કરવાનો હોય તેનું રત્ન ઊલટી અસર કરી શકે છે. વળી નાની વસ્તુ બાળકના મોઢામાં જવાનું જોખમ પણ રહે છે.
• માતાને વચ્ચે વચ્ચે આરામ આપો. પ્રસંગ લાંબો અને થકવી નાખે એવો રાખવા કરતાં નાનો અને સુંદર રાખવો સારો.

બાળકની કુંડળી અને કુંડળી મિલન — આગળનો સંબંધ

નામકરણના દિવસે ઘણાં ઘરોમાં બાળકના જન્માક્ષર પહેલી વાર લખાય છે. એટલે આ દિવસની સૌથી મોટી સેવા એ છે કે જન્મસમય, તારીખ અને સ્થળ ચોક્કસ લખીને સાચવી રાખવાં. વીસ-પચીસ વર્ષ પછી લગ્નની વાત આવશે, ત્યારે કુંડળી મિલન આ જ માહિતી પર થશે.

બાળકના જન્માક્ષરમાં શું નોંધી રાખવું

• જન્મતારીખ — અંગ્રેજી તારીખ સાથે એ દિવસની તિથિ (સુદ કે વદ સાથે) પણ લખો, તો ઉત્તમ.
• જન્મસમય — કલાક અને મિનિટ સાથે, સવાર છે કે સાંજ એ સ્પષ્ટ; બને તો 24 કલાકની ઘડિયાળમાં (જેમ કે 18:40).
• જન્મસ્થળ — શહેર કે ગામ અને જિલ્લો. પરદેશમાં જન્મ હોય, તો શહેર અને દેશ.
• જન્મનક્ષત્ર, ચરણ અને રાશિ — ઉપરના કોષ્ટકમાંથી જોયેલાં.
• રાશિનું નામ અને બોલાવવાનું નામ — બંને, સ્પેલિંગ સાથે.
• હોસ્પિટલના કાગળની નકલ — ફોટો પાડીને સલામત જગ્યાએ, અને એક કાગળની નકલ જન્માક્ષર સાથે.

આ નાની યાદી આજે પાંચ મિનિટમાં પૂરી થાય છે, પણ આગળ ઘણાં વર્ષ કામ આવે છે.

નામ પરથી ગુણ મિલન અને જન્મની વિગત પરથી ગુણ મિલન

પરંપરામાં એક જૂનો નિયમ છે — વર કે કન્યાનો જન્મસમય ખબર ન હોય, તો તેના પ્રસિદ્ધ નામ (જે નામથી તે ઓળખાય છે) ના પહેલા અક્ષર પરથી અવકહડા ચક્રમાં નક્ષત્ર અને રાશિ માનીને ગુણ મેળવવામાં આવે છે. ઘણા લોકોનો જન્મસમય નોંધાતો ન હતો, એ સમયનો આ વ્યવહારુ રસ્તો હતો.

પણ આ રીતની મર્યાદા સ્પષ્ટ છે. નામનો અક્ષર સાચા ચંદ્રનો માત્ર અંદાજ આપે છે, અને નામ રાશિના અક્ષર પરથી ન પાડ્યું હોય, તો આ અંદાજ સાવ ખોટો પણ પડી શકે છે. મંગળ કયા ભાવમાં છે તેના પરથી જોવાતો મંગળ દોષ નામ પરથી કાઢી જ શકાતો નથી — તેના માટે આખી કુંડળી જોઈએ. એટલે જ અમારું વિવાહ કુંડળી મિલન બંનેની જન્મની વિગત — તારીખ, સમય અને સ્થળ — પરથી બને છે. તેમાં અષ્ટકૂટના 36 ગુણ, મંગળ દોષ, નાડી અને ભકૂટ, દોષ-પરિહાર (શાસ્ત્રમાં કહેલી એવી સ્થિતિ જેમાં દોષની અસર ઘટે છે) અને ઉપાય — બધું સાચી ગ્રહસ્થિતિ પરથી જોવાય છે. આજે જે માતા-પિતા બાળકનો જન્મસમય બરાબર લખી રાખે છે, તે આગળ જતાં તેના લગ્ન-મિલનને ચોક્કસ બનાવવાનો પાયો નાખે છે.

માતા-પિતા અને બાળકનું ગૃહ-શાંતિ મિલન

અમારું ગૃહ-શાંતિ કુંડળી મિલન ઘરના કોઈ પણ બે સભ્યો માટે બને છે — તેમાં માતા કે પિતા અને બાળક પણ આવી શકે છે. આ રિપોર્ટ બંનેની કુંડળી પરથી તેમનો સ્વભાવ-મેળ, બંનેનો ચંદ્ર (મનની સ્થિતિ), ચોથો ભાવ (ઘરનું સુખ અને શાંતિ), વાણીનો ભાવ, અત્યારની દશા અને શનિનું ગોચર, અને પરંપરા પ્રમાણે પિતૃદોષ અને કાલસર્પ યોગ જુએ છે, અને પછી દરેક વાતનો સરળ ઉપાય બતાવે છે.

આ સ્પષ્ટ કહેવું જરૂરી છે — આ રિપોર્ટ બાળકના ભણતર, નોકરી, પૈસા કે ભવિષ્યની આગાહી કરતો નથી. તે એટલું જ બતાવે છે કે બંનેના સ્વભાવ અને મન ક્યાં મળે છે, ક્યાં જુદાં ચાલે છે, ઘરના વાતાવરણ પર કોનો અત્યારનો સમય અસર કરી રહ્યો છે, અને તેને સંભાળવા કયો ઉપાય કોના માટે છે. બાળક મોટું થાય અને માતા-પિતાને લાગે કે બંને એકબીજાને સમજવામાં અટકે છે, અથવા નવું બાળક આવ્યા પછી ઘરનું વાતાવરણ ભારે લાગે, ત્યારે આ મિલન કામ આવે છે. ઘરની દરેક મુશ્કેલીનું કારણ ગ્રહ નથી હોતા, અને આ રિપોર્ટ કોઈ એક સભ્યને દોષી ઠેરવતો નથી.

ચુકવણી પછી મિલનનું પૂરું પરિણામ સાઇટ પર તરત ખૂલે છે. આખો રિપોર્ટ PDF માં મળે છે — તેમાં બંનેની પોતાની કુંડળી, દરેક વાતનું કારણ, ઉપાયોની પૂરી વિધિ, અઠવાડિયાનો ક્રમ અને "તમારા સવાલ — સીધા જવાબ" હોય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો