બાળકોનું ભણવામાં મન લાગે તે માટે ઉપાય — બુધ ગ્રહ અને એકાગ્રતા

ચોપડી ખુલ્લી છે, પણ નજર બારીની બહાર છે. એક પાનું વાંચ્યું, પછી પેન્સિલ ફરવા લાગી, પછી અચાનક પાણી પીવાનું યાદ આવ્યું. લગભગ દરેક ઘરમાં આ દૃશ્ય ક્યારેક ને ક્યારેક જોવા મળે છે. માતા-પિતા ચિંતામાં પડે છે, ઠપકો આપે છે, અને પછી પોતે જ દુઃખી થાય છે. જ્યોતિષ આ પરિસ્થિતિને જુદી નજરે જુએ છે. તેના મતે બાળકનું મન શેના પર ટકે છે, તે કેટલું ઝડપથી સમજે છે અને શું યાદ રાખે છે — આ બધું કુંડળીના અમુક ખાસ ભાવો (કુંડળીનાં બાર ઘર) અને ગ્રહો સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવે છે. તેમાં સૌથી મોટું નામ બુધ ગ્રહનું છે. બુધ બુદ્ધિ, સ્મરણશક્તિ અને વાણીનો કારક (જે ગ્રહ સાથે કોઈ વિષય જોડાયેલો માનવામાં આવે) છે. તેની સાથે ચંદ્ર મનને સંભાળે છે, અને ગુરુ સમજ તથા વિવેકને.

આ લેખમાં કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે ભણતર માટે કુંડળીમાં શું જોવામાં આવે છે, નબળો બુધ કે અશાંત ચંદ્ર બાળકના વર્તનમાં કેવી રીતે દેખાઈ શકે છે, કઠિન દશા (ગ્રહોનો ચાલુ સમયગાળો) કેવી રીતે પસાર થઈ જાય છે, અને ઘરમાં કયા નિર્દોષ ઉપાય સહેલાઈથી કરી શકાય છે. એક વાત શરૂઆતમાં જ સ્પષ્ટ કરી દઈએ — ભણવામાં મન ન લાગવું એ બાળકનો દોષ નથી. તેનું મન ક્યાંક ગૂંચવાયેલું છે. આપણું કામ તે ગૂંચ ઉકેલવામાં સાથ આપવાનું છે, તેના પર બોજ વધારવાનું નહીં.

પહેલાં સમજીએ: મન ન લાગવું આળસ નથી, એક સંકેત છે

બાળકને ઘણી વાર સાંભળવું પડે છે — "તારું ધ્યાન જ નથી હોતું." પણ ધ્યાન આપવું એ કોઈ બટન નથી કે દબાવતાં જ મન ચોપડીમાં લાગી જાય. મન ઘણી વસ્તુઓથી બને છે — ઊંઘ, ભૂખ, ડર, થાક, ઘરનું વાતાવરણ, મિત્રોની વાતો, અને એ એક વિષય જે ક્યારેય બરાબર સમજાયો જ નથી. જ્યોતિષમાં આ દરેક વાતનાં મૂળ જુદા જુદા ગ્રહોમાં જોવામાં આવે છે. ચંદ્ર એટલે મનની લહેર. બુધ એટલે સમજવાની અને કહેવાની ધાર. ગુરુ એટલે "કેમ?"નો જવાબ શોધતી ધીરજ. શનિ એટલે રોજ થોડું થોડું ઉમેરતી મહેનત.

તેથી જ્યારે બાળકનું ભણવામાં મન ન લાગે, ત્યારે તેને સજાનો વિષય ન બનાવો. તેને એક સંકેત માનો. બની શકે કે કોઈ જૂનો પાઠ હાથમાંથી છૂટી ગયો હોય, અને હવે દરેક નવો પાઠ એ જ જૂની ગાંઠ પર અટકતો હોય. બની શકે કે ઘરમાં કોઈ તણાવ હોય, જે બાળક શબ્દોમાં કહી શકતું નથી. બની શકે કે તેની દશાનો સમય જ એવો હોય, જેમાં મન બહારની તરફ વધુ દોડે છે. અને ઘણી વાર કારણ એટલું જ હોય છે કે ઊંઘ પૂરી થઈ નથી. જ્યોતિષ આ શક્યતાઓને સમજવાનો એક રસ્તો આપે છે. પરંતુ બાળકને ધ્યાનથી જોવું, તેને સાંભળવું અને તેના શિક્ષક સાથે વાત કરવી — તેની જગ્યા જ્યોતિષ લેતું નથી.

બીજી એક વાત યાદ રાખો — દરેક બાળકની શીખવાની પોતાની ગતિ હોય છે. કોઈ બાળકની કુંડળીમાં મિથુન રાશિનો બુધ હોય છે; તે ઝડપથી બોલે છે અને ઝડપથી સમજે છે. કોઈ બાળક પર શનિનો ઊંડો પ્રભાવ હોય છે; તે ધીમે ચાલે છે, પણ જે શીખે છે તે પાકું શીખે છે. આ બેમાંથી કોઈ "ઓછું" નથી. સરખામણીથી બાળકનું મન સંકોચાય છે, અને સમજણથી ખીલે છે. જ્યોતિષનો સૌથી સારો ઉપયોગ એ જ છે કે તે માતા-પિતાને બાળકનો પોતાનો સ્વભાવ બતાવે, જેથી તેને બીજા કોઈના બીબામાં ઢાળવાની જીદ ન રહે.

કુંડળીમાં ભણતરના ભાવ — ચોથો, પાંચમો, બીજો અને નવમો

કુંડળીમાં બાર ભાવ હોય છે, અને દરેક ભાવ જીવનનો કોઈ એક ભાગ બતાવે છે. ભણતર માટે મુખ્યત્વે ચાર ભાવ જોવામાં આવે છે. આ ભાવોને અલગ અલગ નહીં, સાથે વાંચવા પડે છે — જેમ પાયો, દીવાલો, બારીઓ અને છત મળીને જ ઘર બને છે.

ચોથો ભાવ — ભણતરનો પાયો અને ઘરનું સુખ

ચોથો ભાવ એટલે ઘર, માતા, મનનું સુખ અને ભણતરનો પાયો. શાળાનું શરૂઆતનું ભણતર, અક્ષરઓળખ, આંકડાની ઓળખ, અને એક જગ્યાએ બેસીને કામ પૂરું કરવાની ટેવ — આ બધું આ જ પાયા સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવે છે. બાળક જે ઘરમાં ભણે છે, ત્યાં તેને કેટલું સુખ અને સ્થિરતા મળે છે, તે પણ આ જ ભાવ બતાવે છે.

પરંપરા મુજબ ચોથો ભાવ શુભ ગ્રહો સાથે જોડાયેલો હોય અને તેનો સ્વામી (તે ભાવની રાશિનો માલિક ગ્રહ) સારી સ્થિતિમાં હોય, તો બાળકને ભણવામાં સહારો આપે એવું વાતાવરણ મળે છે, એમ માનવામાં આવે છે. આ ભાવ પર કઠોર ગ્રહોનું દબાણ હોય, તો ઘરની કોઈ અશાંતિ બાળકના મન સુધી પહોંચી શકે છે. અહીંથી જ એક મોટી વાત સમજાય છે — ભણતર ફક્ત બાળકની કુંડળીનો વિષય નથી, આખા ઘરના વાતાવરણનો વિષય છે.

પાંચમો ભાવ — બુદ્ધિ, સમજ અને વિદ્યા

પાંચમો ભાવ એટલે બુદ્ધિ, વિદ્યા અને સમજ. કોઈ વાત સાંભળતાં જ તેનો અર્થ પકડી લેવો, નવો દાખલો ઉકેલવાની સૂઝ, પોતાની રીતે કંઈક નવું વિચારવું — આ બધું આ જ ભાવમાં જોવામાં આવે છે. પરંપરામાં પાંચમા ભાવને મંત્રનો ભાવ પણ કહેવાયો છે. એટલે જ ભણતરના ઉપાયોમાં મંત્રજાપને ખાસ સ્થાન મળે છે.

ગુરુ આ ભાવનો સ્વાભાવિક કારક છે. પાંચમા ભાવ પર ગુરુની દૃષ્ટિ (કોઈ ગ્રહનું કોઈ ભાવ તરફ જોવું અને તેના પર અસર કરવી) હોય, અથવા પાંચમા ભાવનો સ્વામી કેન્દ્ર (પહેલો, ચોથો, સાતમો, દસમો ભાવ) કે ત્રિકોણ (પહેલો, પાંચમો, નવમો ભાવ)માં સારી સ્થિતિમાં બેઠો હોય, તો સમજની ધાર સારી માનવામાં આવે છે.

બીજો ભાવ — વાણી અને યાદ રાખીને કહેવું

બીજો ભાવ એટલે ધન, કુટુંબ અને વાણી. ભણતરમાં તેનું કામ છે — જે વાંચ્યું, તેને યાદ રાખીને શબ્દોમાં પાછું રજૂ કરવું. ઘણાં બાળકોને પાઠ સમજાઈ જાય છે, પણ પૂછીએ તો બોલી શકતાં નથી, અથવા પરીક્ષામાં લખતી વખતે સાચા શબ્દો મળતા નથી. જ્યોતિષમાં આ વાત બીજા ભાવ અને બુધના મેળથી જોવામાં આવે છે. ઘણા જૂના ગ્રંથો બીજા ભાવને વિદ્યા સાથે પણ જોડે છે, કારણ કે જૂના સમયમાં ભણતરનો મોટો ભાગ સાંભળીને યાદ કરવું અને બોલીને પુનરાવર્તન કરવું એ જ હતો.

નવમો ભાવ — ઉચ્ચ શિક્ષણ અને માર્ગદર્શન

નવમો ભાવ એટલે ભાગ્ય, ધર્મ, ગુરુ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ. કૉલેજ, સંશોધન, ઘરથી દૂર જઈને ભણવું અને સારા શિક્ષકનો સાથ — આ બધું નવમા ભાવથી જોવામાં આવે છે. એક સુંદર વાત એ છે કે નવમો ભાવ પાંચમાથી પાંચમો છે. જ્યોતિષમાં તેને "ભાવાત્ ભાવમ્" (કોઈ ભાવથી એટલો જ આગળનો ભાવ) કહે છે. એટલે કે પાંચમા ભાવની સમજ જ્યારે ઊંડી બને છે, ત્યારે તે જ નવમા ભાવની ઉચ્ચ વિદ્યા બને છે.

નાના બાળક માટે નવમો ભાવ ઘણો આગળની વાત લાગે. પણ આ જ ભાવ બતાવે છે કે બાળક કેવા માર્ગદર્શનમાં ખીલે છે — કડક શિસ્તમાં કે પ્રેમથી સમજાવવામાં; એકલું ચોપડીમાંથી કે કોઈ પાસે બેસે ત્યારે.

બુધ ગ્રહ — બુદ્ધિ, સ્મરણશક્તિ અને વાણીનો કારક

નવગ્રહોમાં બુધને "કુમાર" કહેવાયો છે — એટલે કે રાજકુમાર, કિશોર. ગ્રહોના મંત્રીમંડળમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર રાજા મનાય છે, મંગળ સેનાપતિ, ગુરુ અને શુક્ર મંત્રી, અને બુધ રાજકુમાર. ભણવાની ઉંમરની સૌથી નજીકનો ગ્રહ બુધ જ છે, એ સંયોગ નથી. બુધ બુદ્ધિ, વાણી, ગણિત, ભાષા, લેખન, તર્ક અને વેપારનો કારક છે. બાળકની "પકડ" — કોઈ વાત કેટલી ઝડપથી સમજાય છે, કેટલી સ્પષ્ટ બોલાય છે, હિસાબ કેટલો ચોખ્ખો થાય છે — તેનો મોટો ભાગ બુધ પરથી જોવામાં આવે છે.

બુધની સ્થિતિ કેવી રીતે વાંચવામાં આવે છે

• બુધ મિથુન અને કન્યા રાશિનો સ્વામી છે. કન્યા રાશિમાં તે ઉચ્ચ (સૌથી બળવાન) માનવામાં આવે છે.
• મીન રાશિમાં બુધ નીચ (સૌથી નબળો) માનવામાં આવે છે. પણ તેનો અર્થ "બુદ્ધિ નથી" એવો જરાય નથી. મીનનો બુધ કલ્પના અને લાગણીમાં ઊંડો ઊતરે છે; વિગત અને પગલે પગલે ચાલતા તર્કમાં તે થોડો ધીમો હોઈ શકે. ઘણી કુંડળીઓમાં નીચભંગ (નીચપણાની અસર રદ થવી) પણ બને છે.
• બુધ હંમેશાં સૂર્યની આસપાસ જ રહે છે. ખૂબ નજીક હોય તો તેને અસ્ત (સૂર્યના તેજમાં ઢંકાયેલો) કહે છે. આવું વારંવાર બને છે, એટલે ઘણા જ્યોતિષીઓ બુધના અસ્તને બહુ ભારે માનતા નથી. સૂર્ય અને બુધ સાથે હોય તો તેને "બુધાદિત્ય યોગ" પણ કહે છે.
• બુધનો સ્વભાવ તેની સંગતથી ઘડાય છે. પરંપરા કહે છે કે શુભ ગ્રહો સાથે બુધ શુભ ફળ આપે છે, અને કઠોર ગ્રહો સાથે તે તેમનો રંગ પકડી લે છે. એટલે બુધની સાથે કોણ બેઠું છે અને તેના પર કોની દૃષ્ટિ છે, તે ખૂબ મહત્ત્વનું છે.
• બુધ છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમા ભાવમાં હોય, તો તેની શક્તિ થોડી ખેંચાયેલી માનવામાં આવે છે — મહેનત વધુ, પરિણામ ધીમું. ધીમું એટલે "ક્યારેય નહીં" એવું નથી.

બુધનો વાર બુધવાર, રંગ લીલો, અનાજ લીલા મગ અને દિશા ઉત્તર માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રમાં બુધના દેવતા વિષ્ણુ કહેવાયા છે, અને લોકપરંપરામાં બુધવાર ગણપતિની પૂજાનો દિવસ પણ મનાય છે. તેથી બુધના ઉપાયોમાં વિષ્ણુ અને ગણપતિ, બંનેનું નામ આવે છે.

બુધ અને સ્મરણશક્તિ

યાદ રાખવાની શક્તિ એકલા બુધની નથી. ચંદ્ર મનને સ્થિર રાખે છે, બુધ વાતને તર્ક સાથે જોડે છે, અને ગુરુ તેને અર્થ આપે છે. એટલે જે બાળક ગોખેલું ભૂલી જાય છે પણ વાર્તા યાદ રાખે છે, તેને ઉદાહરણ અને ચિત્રથી ભણાવવું વધુ ઉપયોગી થાય છે.

બુધની સંગત — થોડાં ઉદાહરણ

• બુધ-શનિ: ધીમું પણ પાકું ભણતર. બાળક મોડું સમજે છે, પણ ઓછું ભૂલે છે. ઉતાવળ જ તેના માટે સૌથી મોટો બોજ છે.
• બુધ-રાહુ: વિચારો ઘણા, એક પર ટકવું અઘરું. ટેક્નોલોજી અને નવી વસ્તુઓમાં ઊંડો રસ. ટૂંકાં સત્રો અને સ્પષ્ટ લક્ષ્ય કામ આવે છે.
• બુધ-ગુરુ: તર્ક અને જ્ઞાનનો સુંદર મેળ. આવું બાળક ઘણી વાર બીજાને સમજાવવાનું પણ પસંદ કરે છે.
• બુધ-શુક્ર: કળા, ભાષા અને સંગીત તરફ ઝુકાવ. ભણતરને કવિતા, રંગ અને વાર્તા સાથે જોડો.

ગુરુ — સમજ, વિવેક અને સારો શિક્ષક

બુધ જો તેજ બુદ્ધિ છે, તો ગુરુ તે બુદ્ધિની દિશા છે. ગુરુ જ્ઞાન, વિવેક, ધીરજ અને સારા શિક્ષકનો કારક છે, અને પાંચમા ભાવનો સ્વાભાવિક કારક પણ. જૂની કહેવત જેવી એક વાત છે — બુધ "કેવી રીતે" બતાવે છે, અને ગુરુ "કેમ". જે બાળકનો ગુરુ સારો હોય, તે પ્રશ્નો પૂછે છે, વડીલોની વાત ધ્યાનથી સાંભળે છે, અને ભણતરને ફક્ત માર્ક્સ નહીં, સમજ તરીકે જુએ છે.

ગુરુ કર્ક રાશિમાં ઉચ્ચ અને મકર રાશિમાં નીચ માનવામાં આવે છે. દરેક ગ્રહની જેમ ગુરુની સાતમી દૃષ્ટિ હોય છે, અને તે ઉપરાંત પાંચમી અને નવમી પણ. એટલે ગુરુ જ્યાં બેઠો હોય, ત્યાંથી પાંચમા, સાતમા અને નવમા ભાવ પર તેની શુભ અસર પહોંચે છે. આ દૃષ્ટિ પાંચમા ભાવ, ચંદ્ર કે બુધ પર પડે, તો પરંપરામાં તેને ભણતર માટે મોટો સહારો માનવામાં આવે છે.

ગુરુને બળ આપવાનો સૌથી સરળ ઉપાય કોઈ મોંઘી વસ્તુ નથી, પરંતુ શિક્ષકનું સન્માન છે. જે ઘરમાં શિક્ષકો વિશે આદરથી વાત થાય છે, ત્યાં બાળક પણ શીખવાનો આદર કરે છે. પરંપરામાં ગુરુવારે પીળી વસ્તુ (જેમ કે ચણાની દાળ કે હળદર)નું શક્તિ મુજબ દાન અને ગુરુનો મંત્ર કહેવાયો છે.

'ૐ ગ્રાં ગ્રીં ગ્રૌં સઃ ગુરવે નમઃ'

ચંદ્ર — મન અને એકાગ્રતા

એકાગ્રતાનો અર્થ છે મનનું એક જગ્યાએ ટકવું. જ્યોતિષમાં મનનો કારક ચંદ્ર છે. ચંદ્ર જેટલો શાંત, મન એટલું સ્થિર. ચંદ્રની ખાસ વાત એ છે કે તે સૌથી ઝડપથી ચાલતો ગ્રહ છે — લગભગ અઢી દિવસમાં રાશિ બદલી નાખે છે. કદાચ એટલે જ મન પણ સૌથી જલદી બદલાય છે.

ચંદ્ર વૃષભ રાશિમાં ઉચ્ચ, કર્કમાં સ્વરાશિમાં અને વૃશ્ચિકમાં નીચ માનવામાં આવે છે. પરંપરામાં શુક્લ પક્ષ (ચંદ્ર વધતો હોય તે પખવાડિયું)નો તેજસ્વી ચંદ્ર વધુ બળવાન માનવામાં આવે છે, અને અમાસની નજીકનો ચંદ્ર થોડો ઓછો. કુંડળીમાં ચંદ્રની સાથે કોણ છે, તેનાથી મનનો રંગ બદલાય છે:

• ચંદ્ર સાથે શનિ હોય, તો મન ગંભીર રહે છે અને ક્યારેક ભારે પણ. આવું બાળક ચૂપ રહીને ચિંતા કરે છે, બોલે ઓછું.
• ચંદ્ર સાથે રાહુ હોય, તો મન ઝડપથી દોડે છે, કલ્પના ઘણી ચાલે છે, અને નાની વાત પણ મોટી લાગવા માંડે છે.
• ચંદ્ર સાથે કેતુ હોય, તો બાળક ક્યારેક પોતાના જ વિચારોમાં ખોવાઈ જાય છે — અહીં હોવા છતાં જાણે અહીં ન હોય.

આમાંની કોઈ પણ સ્થિતિ ડરવાની વાત નથી. દરેક સ્થિતિની સાથે કોઈ ને કોઈ ગુણ પણ આવે છે. શનિ-ચંદ્રવાળું બાળક જવાબદાર હોય છે. રાહુ-ચંદ્રવાળું બાળક નવી વસ્તુઓ ખૂબ ઝડપથી પકડે છે. કેતુ-ચંદ્રવાળું બાળક કોઈ એક વિષયમાં એટલું ઊંડું ઊતરી શકે છે કે બાકી બધું ભૂલી જાય. જરૂર છે તે ગુણને ઓળખવાની, અને મનને સહારો આપવાની.

ચંદ્રનો માતા અને ઘર સાથે પણ ઊંડો સંબંધ છે. ચોથો ભાવ અને ચંદ્ર મળીને ઘરની ભાવનાત્મક હવા બતાવે છે. ઘરમાં વાતે વાતે તણાવ હોય, તો બાળકનો ચંદ્ર તેને સૌથી પહેલાં અનુભવે છે — કોઈ તેને કંઈ કહે કે ન કહે. તેનો અર્થ ઘરના કોઈ સભ્યને દોષ આપવાનો નથી. તેનો અર્થ એટલો જ છે કે આખા પરિવારની શાંતિ જ બાળકના મનની જમીન છે.

નબળો કે પીડિત બુધ-ચંદ્ર બાળકમાં કેવી રીતે દેખાઈ શકે

"પીડિત" (કઠોર ગ્રહોની અસર હેઠળ) શબ્દ સાંભળીને ગભરાવાની જરૂર નથી. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે ગ્રહને પોતાનું કામ કરવામાં થોડી અડચણ છે — જેમ વાદળ પાછળ ઢંકાયેલો સૂરજ. નીચે આપેલી વાતો ફક્ત સંકેત છે. આ વાતો બીજાં કારણોથી પણ થઈ શકે — અધૂરી ઊંઘ, આંખની નબળાઈ, કોઈ ડર, કે શરૂઆતથી ન સમજાયેલો કોઈ વિષય. એટલે ફક્ત વર્તન જોઈને કુંડળીનો અંદાજ ન લગાવો, અને ફક્ત કુંડળી જોઈને બાળક પર છાપ ન મારો.

આ કોષ્ટકનો ઉપયોગ સમજવા માટે કરો, છાપ મારવા માટે નહીં. પહેલાં ઊંઘ, ખાવાનું, રમત અને સ્ક્રીનનો સમય સરખો કરો; જે વાત પછી પણ બાકી રહે, ત્યાં જ જ્યોતિષની નજર સૌથી ઉપયોગી થાય છે.

રાહુ — ભટકાવનો ગ્રહ, સરળ ભાષામાં

રાહુ કોઈ નક્કર ગ્રહ નથી, પણ છાયાગ્રહ (આકાશનું એક ગાણિતિક બિંદુ) છે. જ્યોતિષમાં તે ભ્રમ, ખેંચાણ, અચાનક ફેરફાર અને "હજી જોઈએ" એવી ભૂખનો કારક છે. આજના સમયમાં રાહુને સૌથી સરળ રીતે સમજવો હોય, તો ફોનની એ સ્ક્રીન યાદ કરો જે એક વીડિયો પૂરો થતાં જ આગળનો વીડિયો પોતાની મેળે ચાલુ કરી દે છે. મન અટકતું નથી, બસ ખેંચાતું જાય છે — અને અંતે શું જોયું તે પણ યાદ રહેતું નથી.

રાહુ જ્યારે બુધ, ચંદ્ર કે પાંચમા ભાવ સાથે જોડાય, અથવા બાળકની રાહુની દશા-અંતર્દશા (પેટા-સમયગાળો) ચાલતી હોય, ત્યારે પરંપરા મુજબ ધ્યાન બહારની તરફ વધુ દોડે છે. બાળક ઘણું બધું જાણવા માગે છે, પણ કોઈ એક વસ્તુમાં ઊંડે સુધી ઊતરી શકતું નથી. તેની બીજી બાજુ પણ છે — રાહુ નવી ટેક્નોલોજી, કમ્પ્યૂટર, બીજી ભાષાઓ અને ચીલાથી હટીને વિચારવામાં મદદ પણ કરી શકે છે.

રાહુને સંભાળવાનો પહેલો ઉપાય જ્યોતિષ કરતાં ઘરની ટેવમાં છે — ભણતી વખતે ફોન અને ટીવી દૂર રાખો, અને બાળકની સામે વડીલો પણ ઓછી સ્ક્રીન જુએ. પરંપરામાં રાહુની શાંતિ માટે દુર્ગા માતાની ઉપાસના કહેવાય છે, અને ભણતરના ભટકાવ માટે સરસ્વતી મંત્રને સૌથી સીધો સહારો માનવામાં આવે છે. રાહુનો પોતાનો મંત્ર પણ છે, પણ તે કોઈ જાણકારને આખી કુંડળી બતાવીને જ શરૂ કરો.

'ૐ ભ્રાં ભ્રીં ભ્રૌં સઃ રાહવે નમઃ'

શનિ અને કેતુની વાત

શનિની અસર ભણતરને ધીમું કરે છે, નબળું નહીં — શનિવાળું બાળક ઘણી વાર મોડું ખીલે છે, અને રોજની થોડી થોડી મહેનતને સૌથી વધુ ફળ મળે છે. કેતુવાળું બાળક પોતાના રસના કોઈ એક વિષયમાં ખૂબ ઊંડું ઊતરી શકે; તે રસથી બાકીના વિષયો સુધી પુલ બાંધો.

દશા અને ગોચર — કઠિન સમય પણ પસાર થઈ જાય છે

દશા એટલે જીવનનો એ સમયગાળો, જેમાં કોઈ એક ગ્રહ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. અમારી ગણતરી વિંશોત્તરી દશા (120 વર્ષના ચક્રવાળી દશા-પદ્ધતિ)થી થાય છે. જન્મ સમયે ચંદ્ર જે નક્ષત્ર (આકાશના 27 ભાગોમાંથી એક)માં હોય, તે નક્ષત્રના સ્વામી ગ્રહની દશાથી જીવનની શરૂઆત થાય છે. દરેક ગ્રહની મહાદશા (મોટો સમયગાળો) જુદી લંબાઈની હોય છે — કેતુ 7, શુક્ર 20, સૂર્ય 6, ચંદ્ર 10, મંગળ 7, રાહુ 18, ગુરુ 16, શનિ 19 અને બુધ 17 વર્ષ. દરેક મહાદશાની અંદર નાની અંતર્દશાઓ ચાલે છે.

તેનો સીધો અર્થ એ છે કે કોઈ પણ સમય કાયમ માટે નથી હોતો. એક ઉદાહરણ લઈએ. માનો કે કોઈ બાળકની ચંદ્રની મહાદશા ચાલે છે, અને તેમાં રાહુની અંતર્દશા આવી છે. ચંદ્ર એટલે મન, રાહુ એટલે ભટકાવ. આ સમય લગભગ દોઢ વર્ષનો હોય છે, અને તેમાં મન વધુ ચંચળ રહી શકે. તેના તરત પછી ગુરુની અંતર્દશા આવે છે, જે લગભગ એક વર્ષ ચાર મહિનાની હોય છે, અને પરંપરામાં તેને સમજ અને માર્ગદર્શનનો સમય માનવામાં આવે છે. જે માતા-પિતા આ ક્રમ જાણે છે, તેઓ રાહુના સમયમાં ગભરાતા નથી. તેઓ ધીરજ રાખે છે, ઉપાય કરે છે, અને આગળના સમયની તૈયારી કરે છે.

સામાન્ય રીતે બુધની દશા ભણતર માટે સહાયક માનવામાં આવે છે, ગુરુની દશા સમજ માટે, અને શનિની દશા ધીમી પણ પાકી મહેનત માટે. પરંતુ સાચી અસર એ પર આધાર રાખે છે કે કુંડળીમાં તે ગ્રહ ક્યાં બેઠો છે, કયા ભાવોનો સ્વામી છે અને તેના પર કોની દૃષ્ટિ છે. એટલે જ એક જ દશા બે બાળકોમાં જુદી જુદી દેખાય છે.

ગોચર — ગ્રહોની હાલની ચાલ

ગોચર એટલે ગ્રહોની આજની ચાલ, જે જન્મકુંડળી પર અસર કરે છે. માતા-પિતા ઘણી વાર ત્રણ વાતો પૂછે છે:

1. શનિની સાડાસાતી: શનિ જન્મના ચંદ્રથી બારમી, પહેલી અને બીજી રાશિમાંથી પસાર થાય, ત્યારે લગભગ સાડા સાત વર્ષનો આ સમય સાડાસાતી કહેવાય છે. તેને મન પર ભારનો સમય માનવામાં આવે છે, પણ આ જ સમય શિસ્ત પણ શીખવે છે. ઘણાં બાળકો આ સમયમાં જ સૌથી વધુ પરિપક્વ બને છે.
2. ગુરુનું ગોચર: પરંપરા મુજબ ગુરુ જન્મના ચંદ્રથી બીજી, પાંચમી, સાતમી, નવમી કે અગિયારમી રાશિમાં હોય, તો સહાયક માનવામાં આવે છે.
3. બુધનું વક્રી થવું: બુધ વર્ષમાં લગભગ ત્રણ વાર, આશરે ત્રણ-ત્રણ અઠવાડિયાં માટે વક્રી (પાછો ચાલતો દેખાય) થાય છે. ઘણા લોકો આના કારણે પરીક્ષાને લઈને ડરે છે. પણ શાસ્ત્રમાં વક્રી ગ્રહને ચેષ્ટાબળ (ગતિથી મળતી શક્તિ)વાળો માનવામાં આવ્યો છે. એટલે પરીક્ષા આ સમયમાં હોય, તો ડરવાની નહીં, પુનરાવર્તનની જરૂર છે — જૂના પાઠ પાકા કરવા માટે આ સારો સમય માનવામાં આવે છે.

બાળકોનું ભણવામાં મન લાગે તે માટે જ્યોતિષના ઉપાય

હવે ઉપાયોની વાત. અહીં ફક્ત એ જ ઉપાય છે જે શાસ્ત્રમાં અને પરંપરામાં મળે છે, જે નિર્દોષ છે, અને જે કોઈ પણ પરિવાર ઘરે સહેલાઈથી કરી શકે છે. એક વાત સ્પષ્ટ રહે — કોઈ પણ ઉપાય માર્ક્સ કે પરિણામનું પાકું વચન આપતો નથી. નિયમ અને શ્રદ્ધાથી કરેલો ઉપાય મનને સહારો આપે છે, અને સહારો પામેલું મન ભણવામાં વધુ ટકે છે. ઉપાયની સાથે વિષયનો અભ્યાસ પણ એટલો જ જરૂરી છે.

જાપનો સામાન્ય નિયમ છે — રોજ 108 વાર (એક માળા), ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ ખાડો પાડ્યા વગર. નાનું બાળક એટલું ન કરી શકે, તો માતા કે પિતા બાળકના નામે સંકલ્પ લઈને જાપ કરી શકે. બાળક પોતે ભણવા બેસતાં પહેલાં મંત્ર ત્રણ વાર બોલે — મનને ભણતર માટે તૈયાર કરવાની આ એક મીઠી ટેવ બની જાય છે.

1. સરસ્વતી મંત્ર — વિદ્યાની દેવીનું સ્મરણ

સરસ્વતી વિદ્યા, વાણી અને કળાની દેવી છે. "ઐં" તેમનો બીજાક્ષર (મંત્રનો મૂળ અક્ષર) માનવામાં આવે છે. ભણવામાં મન લાગે તે માટે આ સૌથી સીધો અને સૌથી પ્રિય મંત્ર છે.

'ૐ ઐં સરસ્વત્યૈ નમઃ'

વિધિ સરળ છે. સવારે નાહીને, અથવા ઓછામાં ઓછું હાથ-મોં ધોઈને, પૂર્વ તરફ મોં રાખીને બેસો. ઇચ્છા હોય તો સામે સરસ્વતીનું ચિત્ર અને એક દીવો રાખો, અને એક માળા જાપ કરો. લગભગ દસ-બાર વર્ષથી મોટાં બાળકો ઇચ્છે તો પોતે આ જાપ કરી શકે. નાનાં બાળકો માટે માતા-પિતા કરે. પરંપરામાં સવારની પ્રાર્થનામાં "સરસ્વતી વંદના"નો પાઠ પણ કરવામાં આવે છે; તે કોઈ પણ પ્રાર્થના-પુસ્તકમાંથી શીખી શકાય.

2. ગણપતિ મંત્ર — વિઘ્ન દૂર થાય, બુદ્ધિ ખીલે

ગણપતિ બુદ્ધિના દાતા અને વિઘ્નહર્તા (અડચણો દૂર કરનાર) છે. દરેક શુભ કામની શરૂઆત તેમના નામથી થાય છે — તો ભણતરની કેમ નહીં? લોકપરંપરામાં બુધવાર ગણપતિનો દિવસ પણ મનાય છે, એટલે બુધના ઉપાયોમાં તેમનું નામ સહજ રીતે જોડાય છે.

'ૐ ગં ગણપતયે નમઃ'

બુધવારે ગણપતિને દૂર્વા (ધરો) ચઢાવવી એ એક સુંદર, નિર્દોષ પરંપરા છે, અને લીલો રંગ બુધનો પણ છે. પરીક્ષાના દિવસોમાં ઘરેથી નીકળતાં પહેલાં બાળક હાથ જોડીને એક વાર આ મંત્ર બોલે, તો મનમાં એક વિશ્વાસ આવે છે — "ગણપતિ મારી સાથે છે." મોટાં બાળકો ઇચ્છે તો "ગણપતિ અથર્વશીર્ષ"નો પાઠ શીખી શકે.

3. બુધવારે બુધનો બીજ મંત્ર

કુંડળીમાં બુધ નબળો કે પીડિત હોય, અથવા બુધની દશા-અંતર્દશા ચાલતી હોય, તો બુધનો બીજ મંત્ર બુધવારથી શરૂ કરવામાં આવે છે.

'ૐ બ્રાં બ્રીં બ્રૌં સઃ બુધાય નમઃ'

પરંપરામાં તેને શુક્લ પક્ષના કોઈ બુધવારથી શરૂ કરે છે. પૂરો નિયમ છે રોજ એક માળા, 43 દિવસ સુધી. એટલું શક્ય ન હોય, તો દર બુધવારે એક માળાનો નિયમ પણ સારો છે — બસ તેને વચ્ચેથી છોડશો નહીં. જાપ વખતે લીલું આસન કે લીલું વસ્ત્ર રાખવું પરંપરાનો ભાગ છે, ફરજિયાત નથી.

4. ગાયત્રી મંત્ર — બુદ્ધિને પ્રકાશ મળે તેવી પ્રાર્થના

ગાયત્રી મંત્રની છેલ્લી પંક્તિ "ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્"નો અર્થ છે — "તે (સવિતા દેવ) અમારી બુદ્ધિને પ્રેરણા આપે." એટલે કે આ મંત્ર સીધો બુદ્ધિ માટેની પ્રાર્થના છે. ભણતર માટે આનાથી સુંદર પ્રાર્થના ભાગ્યે જ મળે.

'ૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્'

સવારે સૂર્યોદયની આસપાસ તેનો જાપ સૌથી સારો માનવામાં આવે છે. જાપનો પૂરો નિયમ એ જ છે — એક માળા. પણ પરિવાર રોજ સવારે સાથે બેસીને થોડી વાર પણ આ મંત્ર બોલે, તો ઘરના દિવસની શાંત શરૂઆત થાય છે. ગાયત્રીનો સંબંધ સવિતા એટલે કે સૂર્ય સાથે છે, અને સૂર્ય આત્મવિશ્વાસનો કારક છે. પરીક્ષાનો ડર અનુભવતા બાળક માટે આ ખાસ સહારો માનવામાં આવે છે.

5. લીલા મગનું દાન — શક્તિ મુજબ

પરંપરામાં બુધ સાથે જોડાયેલું દાન છે — લીલા મગ, લીલાં શાકભાજી, લીલું વસ્ત્ર. બુધવારે પોતાની શક્તિ મુજબ થોડા લીલા મગ કોઈ જરૂરિયાતમંદને, અથવા મંદિરમાં આપી શકાય. માત્રાનો કોઈ બોજ નથી — મુઠ્ઠીભર મગ પણ શ્રદ્ધાથી આપ્યા હોય, તો તે દાન જ છે.

તેનું બીજું એક સુંદર રૂપ છે — કોઈ જરૂરિયાતમંદ બાળકને નોટબુક, પેન્સિલ કે પુસ્તક આપવું. બુધ લખવા-વાંચવાનો ગ્રહ છે, અને વિદ્યાદાન પરંપરામાં સૌથી મોટાં દાનોમાં ગણાય છે. આ દાન બાળક પોતાના હાથે આપે, તે સારું. તેનાથી તેના મનમાં એ ભાવ બેસે છે કે ભણતર વહેંચવાની વસ્તુ છે, બોજ નથી.

દાન દેખાડા માટે નથી હોતું, અને ઘરનું બજેટ બગાડીને પણ નહીં. જ્યોતિષમાં દાનનું ફળ શ્રદ્ધા સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવ્યું છે, માત્રા સાથે નહીં.

6. વસંત પંચમીની સરસ્વતી પૂજા

મહા મહિનાના શુક્લ પક્ષની પાંચમે વસંત પંચમી ઊજવાય છે, અને પરંપરામાં આ સરસ્વતી પૂજાનો દિવસ છે. આ દિવસે ઘરમાં સરસ્વતીનું ચિત્ર રાખીને પીળાં ફૂલ, અક્ષત (આખા ચોખા) અને દીવાથી પૂજા કરવામાં આવે છે. બાળકો પોતાનાં પુસ્તકો, નોટબુક અને કલમ સરસ્વતી માતા પાસે મૂકે છે. ભણતરને પૂજાનું રૂપ આપતી આ ખૂબ મીઠી પરંપરા છે. ભણતર પ્રત્યે આદર આમ જ જાગે છે.

ઘણા પરિવારોમાં નાનાં બાળકોનો વિદ્યારંભ (પહેલી વાર અક્ષર લખાવવા) પણ આ જ દિવસે થાય છે. બાળક મોટું હોય, તો આ દિવસે તેની સાથે બેસીને આખા વર્ષ માટે એક નાનો, હળવો સંકલ્પ લો — જેમ કે "રોજ અડધો કલાક ફોન વગર ભણવું." સંકલ્પ નાનો રાખો, જેથી નિભાવી શકાય.

7. ચંદ્ર માટે સહારો

બાળકનું મન ખૂબ અશાંત રહેતું હોય, તો ચંદ્રના ઉપાય સહાયક માનવામાં આવે છે. સોમવારે શિવલિંગ પર જળ ચઢાવવું, શિવ મંત્રનો જાપ, અને સફેદ વસ્તુ (ચોખા, દૂધ)નું શક્તિ મુજબ દાન પરંપરામાં કહેવાયું છે.

'ૐ નમઃ શિવાય'

ચંદ્રનો પોતાનો મંત્ર પણ છે, જે સોમવારથી શરૂ કરવામાં આવે છે:

'ૐ શ્રાં શ્રીં શ્રૌં સઃ ચન્દ્રમસે નમઃ'

8. રત્ન વિશે સાવચેતી

બુધનું રત્ન પન્ના માનવામાં આવે છે. પણ સાંભળેલી વાત પર કોઈ બાળકને પન્ના ન પહેરાવો. રત્ન પહેરવું જ હોય, તો કોઈ જાણકારને આખી કુંડળી બતાવીને જ; જે ગ્રહને શાંત કરવો હોય, તેનું રત્ન ઊલટી અસર કરી શકે છે. દરેક કુંડળીમાં બુધ શુભ ભાવોનો સ્વામી નથી હોતો. બાળકો માટે મંત્ર, દાન અને પૂજા પોતે જ સરળ અને સલામત રસ્તા છે.

અઠવાડિયાનો એક સરળ ક્રમ

બધા ઉપાય એકસાથે શરૂ ન કરો. એક-બે ઉપાય પસંદ કરો અને તેને નિયમથી નિભાવો. થોડું, પણ રોજ — આ જ ઉપાયનો સૌથી મોટો નિયમ છે.

ભણવાનો ખૂણો અને દિનચર્યા

ભણવાની જગ્યા — પૂર્વ કે ઈશાન તરફ મોં

વાસ્તુની પરંપરામાં ભણવા માટે પૂર્વ કે ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) તરફ મોં રાખીને બેસવું સારું માનવામાં આવે છે. પૂર્વ સૂર્યની દિશા છે — પ્રકાશ અને નવી શરૂઆત. ઈશાન ગુરુ સાથે જોડાયેલી દિશા મનાય છે — જ્ઞાન અને શાંતિ. જ્યોતિષમાં બુધની દિશા ઉત્તર માનવામાં આવી છે. આ બધું પરંપરા છે, કડક નિયમ નહીં. ઘર નાનું હોય અને આવી જગ્યા ન બને, તો ચિંતા ન કરો. દિશા કરતાં જગ્યાનો સ્વભાવ વધુ મહત્ત્વનો છે:

• જગ્યા રોજ એક જ હોય, જેથી બેસતાં જ મન સમજી જાય કે હવે ભણવાનો સમય છે.
• પ્રકાશ સારો હોય — દિવસે બારીનું અજવાળું, રાત્રે આંખો પર ભાર ન આપે એવો દીવો.
• ટેબલ પર ફક્ત એ જ હોય જે અત્યારે ભણવાનું છે. ફોન બીજા રૂમમાં.
• જગ્યા સ્વચ્છ અને ખુલ્લી હોય. વેરવિખેર સામાન મનને પણ વેરવિખેર કરે છે.
• ઇચ્છા હોય તો સરસ્વતીનું નાનું ચિત્ર કે એક લીલો છોડ રાખો. લીલો બુધનો રંગ છે, અને આંખોને ઠંડક પણ આપે છે.

દિનચર્યા — બ્રહ્મ મુહૂર્ત, પણ પ્રેમથી

શાસ્ત્ર-પરંપરામાં બ્રહ્મ મુહૂર્ત — સૂર્યોદયથી લગભગ દોઢ કલાક પહેલાંનો સમય — ભણવા અને ધ્યાન માટે સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવ્યો છે. તે સમયે ઘર શાંત હોય છે, મન તાજું હોય છે, અને દિવસભરની વાતો હજી મગજમાં ભરાઈ નથી હોતી.

પણ એક વાત ખૂબ સ્પષ્ટ છે — બાળકની ઊંઘ કાપીને બ્રહ્મ મુહૂર્તનો નિયમ ન બનાવો. વધતા બાળકને પૂરી ઊંઘ જોઈએ. રાત્રે મોડું સૂતા બાળકને અચાનક વહેલી પરોઢે ઉઠાડવાથી ઊલટી અસર થશે. રસ્તો એ છે કે પહેલાં સૂવાનો સમય ધીમે ધીમે વહેલો કરો, પછી ઊઠવાનો. મોટાં બાળકો, ખાસ કરીને પરીક્ષાના વર્ષમાં, પોતાની ઇચ્છાથી વહેલાં ઊઠીને પુનરાવર્તન કરવા માગે, તો સારું છે. નાનાં બાળકો માટે "વહેલા સૂવું, સમયે ઊઠવું" એટલું જ પૂરતું છે. પરંપરાનો હેતુ બાળકને થકવવાનો નથી, તેના મનને તાજો સમય આપવાનો છે.

દિનચર્યાનાં થોડાં સરળ સૂત્રો:

1. ભણવાનો સમય રોજ લગભગ એક જ રાખો. શરીર અને મન બંને ટેવથી ચાલે છે.
2. સત્રો ટૂંકાં રાખો — નાના બાળક માટે વીસ-પચીસ મિનિટ, પછી પાંચ મિનિટનો આરામ. મોટાં બાળકો ચાલીસ-પિસ્તાળીસ મિનિટ બેસી શકે.
3. અઘરો વિષય ત્યારે લો, જ્યારે મન સૌથી તાજું હોય — ઘણી વાર સવારે, કે શાળાએથી આવીને થોડો આરામ કર્યા પછી.
4. રોજ બહાર રમવાનો સમય પણ હોય. શરીર સારી રીતે થાકે, તો મન બેસતાં શીખે છે.
5. સૂતાં પહેલાં અડધો કલાક સ્ક્રીન નહીં. ચંદ્ર (મન)ને શાંત થવાનો સમય જોઈએ.

માતા-પિતાની ભૂમિકા — દબાણ નહીં, સાથ

જ્યોતિષમાં એક ઊંડી વાત છે — બાળકની કુંડળીનો ચોથો ભાવ ઘર છે, અને તે ઘર માતા-પિતા ઘડે છે. એટલે બાળકના ભણતરનો સૌથી મોટો ઉપાય ઘણી વાર માતા-પિતાના પોતાના વર્તનમાં છુપાયેલો હોય છે.

• સરખામણી ન કરો. "જો, પડોશીના છોકરાને કેટલા માર્ક્સ આવ્યા" — આવાં વાક્યો બાળકના મનને સૌથી વધુ દુઃખ પહોંચાડે છે. દરેક બાળકની કુંડળી જુદી છે, તો તેની ગતિ પણ જુદી હશે.
• ફક્ત માર્ક્સની નહીં, મહેનતની પ્રશંસા કરો. "આજે તેં આખો પાઠ ઊભા થયા વગર વાંચ્યો" — આ વાક્ય બાળકની મહેનતને બળ આપે છે. જ્યોતિષની ભાષામાં, આ તેના શનિને સહારો આપવાનું છે.
• સાંભળો. ક્યારેક મન ન લાગવા પાછળ કોઈ ડર કે ઘા હોય છે — શાળામાં કોઈનું ચીડવવું, કોઈ શિક્ષકનો ડર, કોઈ મિત્રનું દૂર થઈ જવું. બાળક બોલે, ત્યારે વચ્ચે સલાહ ન આપો. પહેલાં પૂરું સાંભળો.
• પોતે વાંચો. બાળકો સાંભળીને ઓછું, જોઈને વધુ શીખે છે. ભણવાના સમયે ઘરના વડીલો પણ કોઈ પુસ્તક કે છાપું વાંચે, તો ભણતર એકલાની સજા નથી લાગતું.
• બાળકની સામે ઘરના ઝઘડા નહીં. મતભેદ દરેક ઘરમાં થાય છે. પણ ઊંચો અવાજ બાળકના ચંદ્ર સુધી સીધો પહોંચે છે. મતભેદ અલગ બેસીને, શાંતિથી ઉકેલો.
• ઉપાયને સજા ન બનાવો. "મંત્ર નહીં બોલે તો રમવા નહીં જવાય" — આવું ક્યારેય ન કહો. ઉપાય પ્રેમની વસ્તુ છે, ડરની નહીં.
• ખાવાનું અને ઊંઘ. સમયસર નાસ્તો, પૂરતું પાણી, લીલાં શાકભાજી અને પૂરી ઊંઘ — આ ચારેય બુધ અને ચંદ્રના પહેલા મિત્રો છે.

માતા-પિતા એક વાક્ય મનમાં રાખે — "મારું બાળક ભણવામાં નબળું નથી; હમણાં તેનું મન કશાકમાં ગૂંચવાયું છે, અને તે ગૂંચ ઉકેલવામાં હું તેનો સાથી છું." આ ભાવ પોતે જ એક મોટો ઉપાય છે, કારણ કે બાળક તેને કહ્યા વગર અનુભવે છે.

શિક્ષક કે ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું

જ્યોતિષના ઉપાય મનને સહારો આપે છે, પણ કેટલીક સ્થિતિમાં નિષ્ણાતની સલાહ જરૂરી છે. જ્યોતિષના ઉપાય ડૉક્ટરની સારવારની સાથે છે, તેની જગ્યાએ નહીં. આ વાતો પર ધ્યાન આપો:

• બાળક વારંવાર અક્ષર, શબ્દ કે આંકડા ઊલટા વાંચે-લખે છે, અને ઉંમર વધવા છતાં તે ઓછું થતું નથી.
• વાંચતી વખતે આંખો ઝીણી કરે છે, માથાના દુખાવાની ફરિયાદ કરે છે, કે બોર્ડ પરનું બરાબર જોઈ શકતું નથી.
• કહેલી વાત સાંભળવા છતાં ન સાંભળી હોય એવું લાગે — કાનની તપાસ પણ જરૂરી હોઈ શકે.
• ઘર, શાળા અને રમત — દરેક જગ્યાએ, અને લાંબા સમયથી, તેને એક જગ્યાએ ટકવું ખૂબ અઘરું લાગે છે.
• અચાનક ખૂબ ચૂપ થઈ જવું, શાળાએ જતાં ડરવું, કે ઊંઘ અને ભૂખમાં મોટો ફેરફાર.
• સતત થાક રહેવો, કે ચહેરો ફિક્કો લાગવો.

આવી સ્થિતિમાં પહેલાં બાળકના શિક્ષક સાથે વાત કરો — તેઓ તેને રોજ ઘણા કલાક જુએ છે, અને તેમનું નિરીક્ષણ ખૂબ કામનું હોય છે. પછી બાળરોગ નિષ્ણાતને મળો. જરૂર હોય તો તેઓ આંખ, કાન કે લોહીની તપાસ કરાવશે, અથવા બાળ મનોવૈજ્ઞાનિક અને શીખવાની મુશ્કેલીઓના નિષ્ણાત પાસે મોકલશે. આજે ધ્યાન અને શીખવા સંબંધી મુશ્કેલીઓ સમજવાના સારા રસ્તા છે, અને સમયસર મદદ મળે તો બાળક ખૂબ આગળ વધે છે. આમાં શરમની કોઈ વાત નથી. આંખ નબળી હોય તો ચશ્માં પહેરવાં પડે છે, તેમ જ બાળકની શીખવાની પોતાની રીત સમજવી એ પણ એક મદદ જ છે. આ આખા રસ્તે જ્યોતિષના ઉપાય મનને ધીરજ આપતા રહે — એ જ તેમની સાચી જગ્યા છે.

માતા-પિતા અને બાળકની કુંડળી સાથે જુઓ — અમારા મિલનથી તમારા ઉપાય

અત્યાર સુધીની વાતથી એક વસ્તુ સ્પષ્ટ છે — બાળકનું ભણવામાં મન ફક્ત તેની પોતાની કુંડળીથી નથી બનતું. તે જે ઘરમાં રહે છે, જે લોકો સાથે રોજ વાત કરે છે, જેમના મનની હવા તેના મન સુધી પહોંચે છે — એ બધાની અસર છે. એટલે કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમનું સૂચન છે કે બાળકની એકલી કુંડળીની સાથે સાથે ઘરના બે સભ્યોની કુંડળી સાથે જોવામાં આવે. અમારો રિપોર્ટ બંનેની કુંડળી જોઈને ઉપાય બતાવે છે, એટલે ઉપાય તે ઘરના પોતાના હોય છે, કોઈ પુસ્તકના સામાન્ય નહીં.

ગૃહશાંતિ કુંડળી મિલન ઘરના કોઈ પણ બે સભ્યો માટે બને છે — જેમ કે માતા અને બાળક, કે પિતા અને બાળક. તે બંનેની જન્મતારીખ, જન્મસમય અને જન્મસ્થળથી તૈયાર થાય છે, અને તેમાં જોવામાં આવે છે:

• બંનેનો સ્વભાવ-મેળ — બંનેની પ્રકૃતિ ક્યાં મળે છે અને ક્યાં ટકરાય છે.
• બંનેનો ચંદ્ર — બંનેના મનની ઘડતર, અને એકની ચિંતા બીજા સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે.
• ચોથો ભાવ — ઘરની શાંતિ.
• વાણી — બંને એકબીજા સાથે કેવી રીતે વાત કરે કે વાત પહોંચે, ઘા ન વાગે.
• પિતૃ દોષ અને કાળસર્પ — આ પરંપરાની માન્યતાઓ છે (કાળસર્પ પાછળની પરંપરા છે), અને રિપોર્ટ તેને એ જ રૂપમાં, ડરાવ્યા વગર જણાવે છે.
• બંનેની હાલની દશા અને શનિનું ગોચર — કોનો કયો સમય ચાલે છે.
• અને આ બધાના આધારે બંને માટે ઉપાય.

એક ઉદાહરણ વિચારો. માનો કે બાળકની રાહુની અંતર્દશા ચાલે છે, અને એ જ સમયે માતા કે પિતાની સાડાસાતી પણ ચાલે છે. ત્યારે ઘરમાં બંનેનું મન એકસાથે ભારે થઈ શકે છે, અને તેની અસર બાળકના ભણતર પર દેખાય છે. આવા સમયે ફક્ત બાળકના ઉપાય પૂરતા નથી. બંનેના ઉપાય સાથે ચાલે, તો ઘરનું વાતાવરણ હળવું થાય છે, અને હળવા વાતાવરણમાં મન ટકે છે.

પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન માતા-પિતા વચ્ચેનો મેળ જુએ છે — સ્વભાવ-કૂટ, મંગળ, સાતમો ભાવ, લગ્નના કારક શુક્ર અને ગુરુ, ચંદ્ર (મન), વાણી, હાલની દશા અને શનિનું ગોચર, અને ઉપાય તથા અઠવાડિયાનો ક્રમ. જે ઘરમાં માતા-પિતા વચ્ચે શાંતિ હોય, ત્યાં બાળક ભણવા બેસે ત્યારે તેનું મન ચોપડીમાં ટકે છે, બારણા પાછળના અવાજોમાં નહીં.

ચુકવણી પછી મિલનનું પૂરું પરિણામ સાઇટ પર તરત ખૂલે છે. પૂરો રિપોર્ટ PDFમાં મળે છે — તેમાં બંનેની પોતાની કુંડળી, ઉપાયોની પૂરી વિધિ, અઠવાડિયાનો ક્રમ અને "તમારા પ્રશ્નો — સીધા જવાબ" વિભાગ હોય છે. એક પ્રામાણિક વાત પણ: અમારો રિપોર્ટ બાળકના માર્ક્સ, પરીક્ષાના પરિણામ કે કારકિર્દીની ભવિષ્યવાણી કરતો નથી. તે બંનેની કુંડળીથી ઘરના સંબંધ, મન, હાલનો સમય અને તેના ઉપાય બતાવે છે — અને આ જ એ જમીન છે, જેના પર બાળકનું ભણતર ઊભું રહે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો