સપ્તમ ભાવ — જીવનસાથી કેવો હશે, કુંડળીનું સાતમું ઘર સરળ ભાષામાં

સપ્તમ ભાવ (જન્મ લગ્નથી ગણતાં કુંડળીનું સાતમું ઘર) જીવનસાથી, લગ્ન અને દરેક પ્રકારની ભાગીદારીનો ભાવ છે. જીવનસાથી કેવો હશે — એ આ ભાવની રાશિ, તેના સ્વામીનું બળ, તેમાં બેઠેલા અને તેને જોતા ગ્રહ, લગ્નના કારક શુક્ર-ગુરુ અને નવાંશ કુંડળી — આ બધું સાથે વાંચીને કહેવાય છે. કોઈ એક ગ્રહ એકલો નિર્ણય કરતો નથી.

ઘણા લોકો ગૂગલ પર 'jivansathi kevo hashe' કે 'saptam bhav ma shani' લખીને શોધે છે, અને જવાબમાં મોટે ભાગે એક-એક ગ્રહનું ડરામણું ફળ વાંચવા મળે છે — "સાતમામાં શનિ એટલે સુખ નહીં", "રાહુ એટલે છેતરપિંડી". આ અધૂરી વાત છે. કુંડળી મિલન જ્યોતિષની ટીમ આ લેખમાં બતાવે છે કે પોતાનો સાતમો ભાવ જાતે કેવી રીતે ઓળખવો, તેનો દરેક ભાગ શું કહે છે, અને કઠિન દેખાતો ગ્રહ પણ મોટે ભાગે જીવનસાથીની પરિપક્વતા કે થોડી ધીરજની વાત કેમ કરે છે — ડરની નહીં.

ઘણા ગુજરાતી વાચકો હિન્દી શબ્દોમાં 'saptam bhav ka swami', 'saptam bhav me shani ka fal', 'saptam bhav me rahu', 'saptam bhav me ketu ka fal' કે 'saptam bhav mein mangal ka fal' લખીને શોધે છે — આ બધાનો જવાબ નીચે દરેક ગ્રહના ભાગમાં છે.

સાતમો ભાવ એટલે શું — કલત્ર ભાવનો અર્થ

પહેલો ભાવ (લગ્ન) એટલે "હું" — શરીર, સ્વભાવ, ઓળખ. તેની બરાબર સામેનો સાતમો ભાવ એટલે "બીજો" — જે વ્યક્તિ સાથે આપણે જીવન વહેંચીએ છીએ. એટલે જ પ્રાચીન ગ્રંથો તેને કલત્ર ભાવ (જીવનસાથીનો ભાવ) અને જાયા ભાવ કહે છે. બૃહત્પારાશર હોરાશાસ્ત્રમાં આ જ ઘરથી જીવનસાથી, દાંપત્યનું સુખ, પ્રવાસ અને વેપાર જોવાય છે.

આજની ભાષામાં સાતમા ભાવથી આ બાબતો વંચાય છે:

• જીવનસાથી — તેનો સ્વભાવ, વિચારવાની રીત અને તમારી સાથેનો વ્યવહાર.
• લગ્નનું બંધન — પરસ્પર તાલમેલ, એકબીજા પાસેથી અપેક્ષા, સાથનું સુખ.
• ભાગીદારી — વેપારનો ભાગીદાર, કરાર અને સોદા.
• સમાજ સાથેનો વ્યવહાર — ગ્રાહકો, લોકો સાથેનો સંબંધ અને તમારી જાહેર છબી.

સાતમો ભાવ કેન્દ્રમાં આવે છે. કેન્દ્ર એટલે કુંડળીના ચાર થાંભલા — પહેલો, ચોથો, સાતમો અને દસમો ભાવ. લગ્ન માટે શાસ્ત્ર બીજા બે ભાવ પણ જુએ છે: બીજો (કુટુંબ અને વાણી) અને આઠમો (માંગલ્ય — લગ્નનું બંધન પોતે). છતાં જીવનસાથીનો સ્વભાવ વાંચવાની મુખ્ય ચાવી સાતમું ઘર જ છે. જે લોકો 'saptam bhav' શોધે છે, તેઓ આ જ ચાવી શોધતા હોય છે.

પોતાનો સાતમો ભાવ અને સપ્તમેશ કેવી રીતે ઓળખવા

સૌથી પહેલાં જન્મ લગ્ન જોઈએ — જન્મની ક્ષણે પૂર્વ દિશામાં ઉદય પામતી રાશિ. લગ્નની રાશિને પહેલી ગણો અને આગળ સાત સુધી ગણો; એ જ સાતમા ભાવની રાશિ. એ રાશિનો સ્વામી ગ્રહ સપ્તમેશ (સાતમા ભાવનો સ્વામી) કહેવાય છે — જેને ઘણા લોકો 'saptamesh' લખીને શોધે છે.

ઉત્તર ભારતીય કુંડળીમાં ઉપર વચ્ચેનું ચોરસ ખાનું લગ્ન છે, અને તેની બરાબર નીચે વચ્ચેનું ખાનું સાતમો ભાવ. ખાનામાં લખેલા આંકડા રાશિના આંકડા છે (1 મેષ, 2 વૃષભ… 12 મીન), ભાવના નહીં — આ ભૂલ બહુ સામાન્ય છે. દક્ષિણ ભારતીય કુંડળીમાં રાશિઓ પોતાની જગ્યાએ સ્થિર રહે છે; જ્યાં "લગ્ન" લખ્યું હોય ત્યાંથી ઘડિયાળની દિશામાં સાત ખાનાં ગણો.

એક નાનું ઉદાહરણ

ધારો કે કોઈનું લગ્ન મેષ છે. મેષ (1)થી સાત ગણીએ તો તુલા (7) આવે. તુલાનો સ્વામી શુક્ર — એટલે આ કુંડળીનો સપ્તમેશ શુક્ર. હવે જુઓ કે શુક્ર ક્યાં બેઠો છે. જો તે મકર રાશિમાં હોય, તો મેષથી મકર દસમી રાશિ છે — એટલે સપ્તમેશ દસમા ભાવમાં. તુલા રાશિમાં બેઠેલા ગ્રહ સાતમા ભાવના ગ્રહ છે, અને જે ગ્રહ પોતાની દૃષ્ટિથી તુલાને જુએ છે, તે આ ભાવ પર અસર કરે છે.

કયા ગ્રહ સાતમા ભાવને જુએ છે

દરેક ગ્રહ પોતાનાથી સાતમા ઘરને પૂર્ણ દૃષ્ટિથી જુએ છે, એટલે લગ્નમાં બેઠેલો દરેક ગ્રહ સાતમા ભાવને જુએ છે. કેટલાક ગ્રહોની વિશેષ દૃષ્ટિ પણ છે:

• મંગળ ચોથી અને આઠમી દૃષ્ટિ પણ નાખે છે — એટલે ચોથા કે બારમા ભાવનો મંગળ પણ સાતમાને જુએ છે.
• ગુરુ પાંચમી અને નવમી દૃષ્ટિ પણ નાખે છે — ત્રીજા કે અગિયારમા ભાવનો ગુરુ સાતમા પર શુભ નજર રાખે છે. આ ભાવનો સૌથી મોટો આધાર એ જ ગણાય છે.
• શનિ ત્રીજી અને દસમી દૃષ્ટિ પણ નાખે છે — પાંચમા કે દસમા ભાવનો શનિ સાતમાને જુએ છે.
• રાહુ-કેતુને પરંપરામાં પાંચમી અને નવમી દૃષ્ટિ અપાય છે — એટલે ત્રીજા કે અગિયારમા ભાવથી.

કઠિન ગ્રહ સાતમામાં બેઠો હોય અને ગુરુ તેને જોતો હોય, તો ફળ ઘણું નરમ થઈ જાય છે.

જન્મ સમય કેમ જરૂરી છે

લગ્ન સરેરાશ આશરે બે કલાકમાં બદલાય છે. જન્મ સમયમાં કલાક-દોઢ કલાકની ભૂલથી સાતમા ભાવની રાશિ જ બદલાઈ શકે, અને તેની સાથે સપ્તમેશ પણ. એટલે ભાવ વાંચતાં પહેલાં જન્મ સમય શક્ય એટલો પાકો કરી લો — હૉસ્પિટલની નોંધ, જન્મનો દાખલો કે જન્મ વખતે બનેલી કુંડળી. સમય બિલકુલ ખબર ન હોય તો પરંપરા ચંદ્ર લગ્નથી (ચંદ્રની રાશિને પહેલો ભાવ માનીને) સાતમું ઘર જુએ છે. એ સારો આધાર છે, પણ પૂરો જવાબ નથી.

સપ્તમ ભાવનો સ્વામી બાર ભાવમાં

સપ્તમેશ જ્યાં જઈને બેસે છે, જીવનસાથી સાથે જોડાયેલી વાતો એ જ ક્ષેત્રનો રંગ લે છે. સામાન્ય નિયમ સીધો છે: સપ્તમેશ કેન્દ્ર કે ત્રિકોણમાં (1, 4, 5, 7, 9, 10) હોય, સ્વરાશિ કે ઉચ્ચ રાશિમાં હોય, તો તે આધાર આપે છે. છઠ્ઠા, આઠમા કે બારમા ભાવમાં હોય, નીચ હોય કે અસ્ત (સૂર્યની બહુ નજીક આવીને નબળો) હોય, તો એ બાબતમાં થોડી મહેનત, ધીરજ અને ઉપાય જોઈએ — તેનો અર્થ "ખરાબ લગ્નજીવન" નથી. આ સામાન્ય ઝુકાવ છે; પાકી વાત આખી કુંડળીથી જ નક્કી થાય છે.

• પહેલા ભાવમાં — જીવનસાથી તમારા જીવનના કેન્દ્રમાં રહે છે અને તમારી ઓળખ પર ઊંડો પ્રભાવ પાડે છે. બંનેની અલગ ઓળખ પણ ટકી રહે.
• બીજા ભાવમાં — લગ્ન કુટુંબ સાથે ઊંડે જોડાય છે, અને લગ્ન પછી ઘરનો આર્થિક પાયો મજબૂત થવાનો યોગ બને છે. વાણીમાં મીઠાશ સૌથી મોટો ઉપાય.
• ત્રીજા ભાવમાં — જીવનસાથી ઘણી વાર નજીકના વિસ્તારમાંથી, કે મિત્રો-પડોશની ઓળખાણથી આવે છે; સાહસ અને વાતચીતનો શોખ.
• ચોથા ભાવમાં — ઘરપ્રેમી, શાંતિ ઇચ્છતો જીવનસાથી; લગ્નથી ઘરનું સુખ વધે છે, અને સાસુ સાથેનો સંબંધ મહત્ત્વનો બને છે.
• પાંચમા ભાવમાં — પ્રેમ અને બુદ્ધિનો મેળ; સમજદાર, સર્જનાત્મક જીવનસાથી, અને ઓળખાણથી લગ્નનો ઝુકાવ.
• છઠ્ઠા ભાવમાં — મહેનતુ, સેવાભાવી જીવનસાથી, ઘણી વાર કામના સ્થળે મુલાકાત. રોજની નાની ચર્ચાઓ વધવા ન દો — આ સ્થિતિ ધીરજ માગે છે.
• સાતમા ભાવમાં — સ્વામી પોતાના ઘરમાં, એટલે ભાવ બળવાન; સ્વાભિમાની, સંબંધને ગંભીરતાથી લેનારો જીવનસાથી.
• આઠમા ભાવમાં — સંબંધ ઊંડો પણ ધીમે ખીલે છે; સાસરિયાં અને સહિયારી મિલકતની બાબતો આવે છે. પારદર્શિતા અને ધીરજ આધાર છે; થોડો વિલંબ પણ થઈ શકે.
• નવમા ભાવમાં — ભાગ્યનો યોગ; ધર્મપ્રિય જીવનસાથી, ઘણી વાર દૂરના સ્થળનો. પરંપરા કહે છે કે લગ્ન પછી ભાગ્ય વધે છે.
• દસમા ભાવમાં — કારકિર્દી પર ધ્યાન આપતો જીવનસાથી; મુલાકાત કામથી, અને સાથે ધંધાનો યોગ. કામ-ઘરનું સંતુલન જરૂરી.
• અગિયારમા ભાવમાં — લગ્નથી લાભ અને નવા મિત્રો; જીવનસાથી તમારા સામાજિક વર્તુળ કે નજીકના વિસ્તારમાંથી.
• બારમા ભાવમાં — જીવનસાથી દૂરના શહેર કે વિદેશ સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે; ખર્ચ વધે છે, પણ શય્યાસુખનો ભાવ પણ આ જ છે. ખર્ચનું આયોજન સાથે કરો.

સાતમા ભાવના ગ્રહ — દરેક ગ્રહથી જીવનસાથીનો સ્વભાવ

સાતમા ભાવનો ગ્રહ જીવનસાથીના સ્વભાવ પર સૌથી સ્પષ્ટ છાપ છોડે છે, પણ દરેક કુંડળીમાં એકસરખું બોલતો નથી. પહેલાં આ ચાર બાબતો જુઓ:

1. ગ્રહ કઈ રાશિમાં છે — સ્વરાશિ કે ઉચ્ચ રાશિમાં હોય તો તેની સારી બાજુ આગળ આવે; નીચ રાશિમાં હોય તો કાચી બાજુ.
2. એ જ સપ્તમેશ છે કે નહીં — સાતમા ભાવનો સ્વામી પોતાના જ ઘરમાં બેઠો હોય તો તે ભાવની તાકાત છે, નબળાઈ નહીં. જેમ કે તુલા લગ્નમાં મેષનો મંગળ, કે કર્ક લગ્નમાં મકરનો શનિ.
3. કોની દૃષ્ટિ છે — ગુરુની દૃષ્ટિ કઠિન ગ્રહને પણ નરમ કરે છે; શનિ, મંગળ કે રાહુની દૃષ્ટિ થોડું દબાણ ઉમેરે છે.
4. આ લગ્ન માટે ગ્રહ શુભ છે કે નહીં — લગ્નેશ અને યોગકારક (એક જ ગ્રહ કેન્દ્ર અને ત્રિકોણ બંનેનો સ્વામી) એ કુંડળીમાં શુભ ગણાય છે. જેમ કે વૃષભ અને તુલા લગ્ન માટે શનિ, કે કર્ક અને સિંહ લગ્ન માટે મંગળ.

અમારો અહેવાલ પણ આમ જ તોલે છે: સાતમાના શનિ, મંગળ, રાહુ, કેતુને વધુ ભાર, સૂર્યને ઓછો; ભાવનો પોતાનો સ્વામી ત્યાં હોય તો ભાર નહીં, ઉચ્ચ હોય તો અડધો; ગુરુ, શુક્ર કે બુધનો આધાર ભાર ઘટાડે છે.

સાતમા ભાવમાં સૂર્ય — સ્વાભિમાની જીવનસાથી

સૂર્ય આત્મવિશ્વાસ, સન્માન અને અધિકારનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે સ્વાભિમાની, સિદ્ધાંતનો પાકો અને જવાબદારી ઉપાડનારો હોય. તે પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાંથી, કે વહીવટ, સરકારી કામ કે નેતૃત્વના ક્ષેત્રમાંથી હોઈ શકે.

ધ્યાનની વાત "હું" અને "આપણે"નું સંતુલન છે. બંનેનો અહં ટકરાય તો નાની વાત પણ માનનો પ્રશ્ન બની જાય. ફલદીપિકા જેવા જૂના ગ્રંથો આ સ્થિતિને દાંપત્યની ગરમી સાથે જોડે છે; આજની ભાષામાં — નિર્ણય સાથે મળીને લો અને એકબીજાની પ્રશંસા ખુલ્લા મનથી કરો. સિંહ રાશિનો સૂર્ય (કુંભ લગ્ન) અહીં સપ્તમેશ બનીને બળ આપે છે, જ્યારે તુલાનો સૂર્ય (મેષ લગ્ન) નીચ થઈને આત્મવિશ્વાસનો પાઠ શીખવે છે. કેટલીક કુંડળીઓમાં લગ્નમાં થોડા વિલંબનો ઝુકાવ પણ દેખાય છે.

સરળ ઉપાય: રવિવારે સૂર્યોદય સમયે તાંબાના લોટાથી સૂર્યને જળ ચઢાવો અને આ મંત્રની એક માળા કરો:

'ૐ હ્રાં હ્રીં હ્રૌં સઃ સૂર્યાય નમઃ'

ચંદ્ર સાતમા ભાવમાં — લાગણીશીલ અને કાળજી લેનાર જીવનસાથી

ચંદ્ર એટલે મન. સાતમા ભાવનો ચંદ્ર એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે લાગણીશીલ, કોમળ, કાળજી લેનારો અને લોકો સાથે જલદી હળીમળી જનારો હોય. પ્રાચીન ગ્રંથો તેને આકર્ષક જીવનસાથીનો યોગ કહે છે, અને આવી વ્યક્તિને સમાજમાં લોકપ્રિયતા મળે છે.

ધ્યાનની વાત મનના ચઢાવ-ઉતાર અને ક્યારેક એકબીજા પર લાગણીની નિર્ભરતા છે. સુદ પક્ષનો બળવાન ચંદ્ર સંબંધમાં હૂંફ આપે છે; વદ પક્ષનો નબળો ચંદ્ર, કે શનિ-રાહુ સાથે બેઠેલો ચંદ્ર, મન ભારે કરે છે — ત્યારે સાંભળવાની ધીરજ સૌથી જરૂરી. વૃષભનો ચંદ્ર (વૃશ્ચિક લગ્ન) ઉચ્ચ થઈને બહુ શુભ છે; વૃશ્ચિકનો ચંદ્ર (વૃષભ લગ્ન) નીચ થઈને લાગણીઓને ઊંડી પણ ગૂંચવાયેલી બનાવે છે.

સરળ ઉપાય: સોમવારે શિવલિંગ પર જળ કે દૂધ ચઢાવો, માતાના આશીર્વાદ લો, અને જપ કરો:

'ૐ શ્રાં શ્રીં શ્રૌં સઃ ચન્દ્રમસે નમઃ'

સપ્તમ ભાવમાં મંગળ — ઊર્જાવાન જીવનસાથી, અને માંગલિકની સાચી સમજ

મંગળ સાહસ, ઊર્જા અને કર્મનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે ઊર્જાવાન, સ્પષ્ટ બોલનારો, મહેનતુ અને રક્ષણ કરનારો હોય. મુશ્કેલીમાં તે પાછો હટતો નથી, અને સંબંધમાં આકર્ષણ અને જોશ ભરપૂર રહે છે.

ધ્યાનની વાત ઝડપથી આવતો ગુસ્સો અને તીખા શબ્દો છે. સાતમો ભાવ માંગલિક યોગનાં છ સ્થાનો (1, 2, 4, 7, 8, 12)માંનો એક છે, એટલે અહીંનો મંગળ માંગલિક કહેવાય છે. પણ શાસ્ત્રમાં તેની ઘણી છૂટ (પરિહાર) છે: મંગળ સ્વરાશિ મેષ કે વૃશ્ચિકમાં હોય (તુલા અને વૃષભ લગ્નમાં તે પોતે સપ્તમેશ છે), ઉચ્ચ રાશિ મકરમાં હોય, તેના પર ગુરુની દૃષ્ટિ કે યુતિ હોય, કે પરંપરા મુજબ સાતમા ભાવમાં કર્ક, સિંહ, ધન કે મીન રાશિમાં હોય. વર-કન્યા બંને માંગલિક હોય તો દોષ પરસ્પર કપાઈ જાય છે. એટલે "માંગલિક" શબ્દ સાંભળીને ગભરાવાની નહીં, પૂરી તપાસની જરૂર છે.

સરળ ઉપાય: મંગળવારે હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરો, મસૂરની દાળનું દાન કરો, અને જપ કરો:

'ૐ ક્રાં ક્રીં ક્રૌં સઃ ભૌમાય નમઃ'

બુધ સાતમા ભાવમાં — હસમુખો અને સમજદાર જીવનસાથી

બુધ બુદ્ધિ, વાણી અને વેપારનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે હસમુખો, વાતચીતમાં કુશળ, ભણેલો અને વ્યવહારુ હોય. તેનું મન યુવાન રહે છે — ઉંમર વધે તોય જિજ્ઞાસા અને રમૂજ ટકી રહે છે. સારાવલી આવા જીવનસાથીને વિદ્વાન અને ગુણી કહે છે.

ધ્યાનની વાત જરૂર કરતાં વધુ વિચારવું અને દરેક લાગણીને તર્કથી તોલવી છે. ચર્ચામાં જીતવું અને સંબંધમાં જીતવું એક વાત નથી — આ યાદ રહે તો બુધ બહુ શુભ ફળ આપે છે. કન્યાનો બુધ (મીન લગ્ન) ઉચ્ચ અને સ્વરાશિ બંને હોવાથી બળવાન છે. મીનનો બુધ (કન્યા લગ્ન) નીચ છે, પણ ત્યાં તે લગ્નેશ પણ છે, એટલે આખી કુંડળી જોઈને જ વાત કહેવાય. બુધ અસ્ત હોય તો વાતચીતની ગેરસમજથી બચો.

સરળ ઉપાય: બુધવારે લીલા મગનું દાન કરો, ગાયને લીલો ચારો ખવડાવો, અને જપ કરો:

'ૐ બ્રાં બ્રીં બ્રૌં સઃ બુધાય નમઃ'

ગુરુ સાતમા ભાવમાં — સમજદાર અને માર્ગ બતાવનાર જીવનસાથી

ગુરુ જ્ઞાન, ધર્મ અને વિસ્તારનો ગ્રહ છે, અને સાતમા ભાવ માટે સૌથી શુભ ગ્રહોમાં ગણાય છે. અહીં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે સમજદાર, સિદ્ધાંતવાળો, પરિવારને જોડી રાખનારો અને સલાહ આપવામાં આગળ હોય. ફલદીપિકા તેને ગુણી જીવનસાથીનો યોગ કહે છે. સાતમા ભાવથી ગુરુ લગ્નને પણ જુએ છે, એટલે લગ્ન પછી તમારો પોતાનો આત્મવિશ્વાસ પણ વધે છે.

ધ્યાનની વાત ઊંચી અપેક્ષાઓ છે. આદર્શ જીવનસાથીની શોધમાં ક્યારેક નિર્ણયમાં સમય લાગે, અને લગ્ન પછી "મને જ વધુ ખબર છે" જેવો ઉપદેશનો સૂર સંબંધમાં અંતર લાવી શકે. કર્કનો ગુરુ (મકર લગ્ન) ઉચ્ચ થઈને બહુ શુભ છે; મકરનો ગુરુ (કર્ક લગ્ન) નીચ છે, ત્યારે ગુરુની ઉપાસના ખાસ આધાર આપે છે. સ્ત્રીની કુંડળીમાં પરંપરા ગુરુને પતિનો કારક પણ માને છે.

સરળ ઉપાય: ગુરુવારે ચણાની દાળ કે હળદરનું દાન કરો, શિક્ષકો અને વડીલોનો આદર કરો, અને જપ કરો:

'ૐ ગ્રાં ગ્રીં ગ્રૌં સઃ ગુરવે નમઃ'

સપ્તમ ભાવમાં શુક્ર — પ્રેમાળ અને કલાપ્રિય જીવનસાથી

શુક્ર પ્રેમ, સૌંદર્ય, સુખસગવડ અને લગ્નનો સ્વાભાવિક કારક છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે પ્રેમાળ, આકર્ષક, કલાપ્રિય, મીઠું બોલનારો અને ઘરને સુંદર રાખનારો હોય. મેષ લગ્નમાં તુલાનો અને વૃશ્ચિક લગ્નમાં વૃષભનો શુક્ર પોતે સપ્તમેશ હોવાથી બહુ બળવાન છે; કન્યા લગ્નમાં મીનનો શુક્ર ઉચ્ચ છે.

ધ્યાનની વાત સુખસગવડ પર વધુ ધ્યાન, ખર્ચ અને ફિલ્મી અપેક્ષાઓ છે. એક જૂની ઉક્તિ છે 'કારકો ભાવ નાશાય' — કારક ગ્રહ પોતાના જ ભાવમાં હોય તો એ ભાવનું ફળ ઘટે. પણ ઘણા આચાર્યો આ નિયમ દરેક જગ્યાએ લગાડતા નથી, ખાસ કરીને શુક્ર સ્વરાશિ કે ઉચ્ચ રાશિમાં હોય ત્યારે. કન્યાનો શુક્ર (મીન લગ્ન) નીચ છે; શુક્ર અસ્ત હોય કે મંગળ-રાહુ સાથે હોય, તો ભરોસા અને સંયમ પર ધ્યાન જોઈએ.

સરળ ઉપાય: શુક્રવારે સફેદ મીઠાઈ કે ચોખાનું દાન કરો, લક્ષ્મીજીની પૂજા કરો, અને જપ કરો:

'ૐ દ્રાં દ્રીં દ્રૌં સઃ શુક્રાય નમઃ'

સપ્તમ ભાવમાં શનિ — પરિપક્વ અને ભરોસાપાત્ર જીવનસાથી

શનિ શિસ્ત, ધીરજ અને જવાબદારીનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં — એટલે પશ્ચિમ દિશાના ઘરમાં — તેને દિગ્બળ (દિશાનું બળ) મળે છે. અહીં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે પરિપક્વ, ગંભીર, મહેનતુ, ભરોસાપાત્ર અને વચનનો પાકો હોય. તે ઉંમરમાં મોટો હોઈ શકે, કે નાની ઉંમરે પણ વિચારમાં મોટો. આવો સંબંધ ધીમે ધીમે ઊંડો થાય છે અને સમય સાથે મજબૂત બને છે. શનિ લગ્નમાં થોડો સમય લઈ શકે, પણ એ સમય ઘણી વાર સાચી વ્યક્તિ અને સાચી તૈયારી સુધી પહોંચવાનો હોય છે.

ધ્યાનની વાત લાગણી ઓછી બોલવી છે. શનિવાળો જીવનસાથી પ્રેમ શબ્દોથી ઓછો, કામથી વધુ બતાવે છે; તેને ઠંડક ન સમજો, અને તમે પણ પ્રશંસા અને આભાર કહેવાની ટેવ રાખો. તુલાનો શનિ (મેષ લગ્ન) ઉચ્ચ છે, અને કર્ક તથા સિંહ લગ્નમાં શનિ પોતે સપ્તમેશ થઈને પોતાના ઘરમાં છે — આ સ્થિતિઓ બળ આપે છે. તુલા લગ્નમાં શનિ મેષમાં નીચ છે, પણ ત્યાં તે યોગકારક પણ છે, એટલે ફળ મિશ્ર રહે છે.

સરળ ઉપાય: શનિવારે પીપળા પાસે સરસવના તેલનો દીવો કરો, વડીલો કે શ્રમજીવીઓની સેવા કરો, અને જપ કરો:

'ૐ પ્રાં પ્રીં પ્રૌં સઃ શનૈશ્ચરાય નમઃ'

સપ્તમ ભાવમાં રાહુ — અલગ વિચારવાળો, મહત્ત્વાકાંક્ષી જીવનસાથી

રાહુ નવી વસ્તુઓ, દૂરની દુનિયા અને મોટી ઇચ્છાઓનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે કંઈક અલગ હોય — બીજા શહેર, પ્રદેશ કે વાતાવરણમાંથી, આધુનિક વિચારવાળો, મહત્ત્વાકાંક્ષી અને આકર્ષક વ્યક્તિત્વવાળો. રાહુ વાંચીને ગભરાનારા એ ભૂલી જાય છે કે રાહુ વિદેશ, ટેક્નોલોજી અને મોટાં સપનાંનો પણ ગ્રહ છે.

ધ્યાનની વાત ભ્રમ અને ઉતાવળ છે. રાહુ ક્યારેક વ્યક્તિની છબી અસલ કરતાં મોટી બતાવે છે, એટલે સંબંધ નક્કી કરતાં પહેલાં પરિવાર, કામ અને સ્વભાવની વાત ખુલ્લા મનથી અને નિરાંતે કરો; લગ્ન પછી પણ વાતમાં પારદર્શિતા રાખો. રાહુ પોતાની રાશિના સ્વામી જેવું ફળ આપે છે — શુભ ગ્રહની રાશિમાં અને ગુરુની દૃષ્ટિ સાથે તેનું ફળ ઘણું સંભળાઈ જાય છે. રાહુ સાતમામાં હોય તો કેતુ લગ્નમાં હોય છે, એટલે પોતાના મનની શાંતિનું પણ ધ્યાન રાખો.

સરળ ઉપાય: શનિવારે રાહુનો મંત્ર જપો, અને 'ૐ દું દુર્ગાયૈ નમઃ' મંત્રથી દેવીની ઉપાસના કરો:

'ૐ ભ્રાં ભ્રીં ભ્રૌં સઃ રાહવે નમઃ'

સપ્તમ ભાવમાં કેતુ — શાંત, ઊંડો અને આધ્યાત્મિક જીવનસાથી

કેતુ વૈરાગ્ય, અંતર્મુખતા અને અધ્યાત્મનો ગ્રહ છે. સાતમા ભાવમાં તે એવો જીવનસાથી બતાવે છે જે શાંત, ઓછું બોલનારો, ઊંડી સમજવાળો અને દેખાડાથી દૂર હોય. આવા સંબંધમાં ઘોંઘાટ ઓછો અને આત્મીયતા ઊંડી હોય છે; જીવનસાથીને પોતાની સ્વતંત્રતા પ્રિય હોય છે.

ધ્યાનની વાત અંતરનો અનુભવ છે. કેતુવાળો જીવનસાથી લાગણી ખુલ્લેઆમ કહેતો નથી, અને ક્યારેક લાગે કે તે પોતાનામાં ખોવાયેલો છે. તેનો ઉપાય ફરિયાદ નહીં, સાથે વિતાવેલો શાંત સમય છે — સાથે પૂજા, ફરવું કે કોઈ સહિયારો શોખ. કેતુ સાતમામાં હોય તો રાહુ લગ્નમાં હોય છે, જેથી તમારી પોતાની અપેક્ષાઓ મોટી થઈ શકે; બંને આ સમજી લે તો આ ધરી સંતુલિત રહે છે. લગ્નના નિર્ણયમાં થોડો સમય લાગવો પણ અહીં સામાન્ય છે.

સરળ ઉપાય: રોજ 'ૐ ગં ગણપતયે નમઃ' જપો, બુધવારે ગણપતિને દૂર્વા ચઢાવો, અને કેતુનો મંત્ર જપો:

'ૐ સ્રાં સ્રીં સ્રૌં સઃ કેતવે નમઃ'

ખાલી સાતમો ભાવ — એ કોઈ ખામી નથી

કુંડળીમાં નવ ગ્રહ અને બાર ભાવ છે, એટલે દરેક કુંડળીમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ ભાવ ખાલી રહે જ છે, અને ઘણી કુંડળીઓમાં સાતમો ભાવ પણ ખાલી હોય છે. તેનો અર્થ એ નથી કે જીવનસાથી નહીં મળે. ખાલી ભાવનું ફળ તેનો સ્વામી અને તેના પર પડતી દૃષ્ટિઓ નક્કી કરે છે.

ખાલી સાતમા ભાવને આમ વાંચો:

1. સપ્તમેશ કયા ભાવ અને રાશિમાં છે, અને કેટલો બળવાન છે.
2. સાતમા ભાવ પર કોની દૃષ્ટિ છે — ગુરુની દૃષ્ટિ સૌથી શુભ.
3. સાતમા ભાવની રાશિનો સ્વભાવ (નીચેનું કોષ્ટક).
4. શુક્ર અને (સ્ત્રીની કુંડળીમાં) ગુરુની સ્થિતિ.
5. નવાંશ કુંડળીનો સાતમો ભાવ.

ઉદાહરણ: મેષ લગ્નમાં સાતમો ભાવ ખાલી છે, અને સપ્તમેશ શુક્ર પોતાની ઉચ્ચ રાશિ મીનમાં બારમા ભાવમાં બેઠો છે. સંકેત સારા છે — કલાપ્રિય, પ્રેમાળ જીવનસાથી, કદાચ દૂરનો. ખાલી ઘર સૂનો ઓરડો નથી, ખુલ્લો દરવાજો છે.

સાતમા ભાવની રાશિ અને જીવનસાથીનો સ્વભાવ

સાતમા ભાવમાં જે રાશિ હોય, તેનો સ્વભાવ જીવનસાથીમાં ઝળકે છે. આ મોટો સંકેત છે — ગ્રહ અને સપ્તમેશ તેને ઘણો બદલી દે છે.

રાશિનું તત્ત્વ પણ સંકેત આપે છે: અગ્નિ રાશિઓ (મેષ, સિંહ, ધન) ઊર્જા, પૃથ્વી રાશિઓ (વૃષભ, કન્યા, મકર) સ્થિરતા, વાયુ રાશિઓ (મિથુન, તુલા, કુંભ) વાતચીત અને વિચાર, અને જળ રાશિઓ (કર્ક, વૃશ્ચિક, મીન) લાગણી.

શુક્ર અને ગુરુ — લગ્નના બે કારક

કારક એટલે કોઈ વિષયનો સ્વાભાવિક પ્રતિનિધિ ગ્રહ. લગ્ન માટે શુક્ર દરેક કુંડળીમાં કારક છે — પ્રેમ, આકર્ષણ અને દાંપત્યસુખનો. પુરુષની કુંડળીમાં શુક્ર પત્નીનો પણ કારક છે. સ્ત્રીની કુંડળીમાં પરંપરા ગુરુને પતિનો કારક માને છે, અને ત્યાં પણ શુક્ર દાંપત્યસુખ બતાવે છે.

• બળ — સ્વરાશિ (શુક્ર: વૃષભ, તુલા; ગુરુ: ધન, મીન) કે ઉચ્ચ રાશિ (શુક્ર: મીન; ગુરુ: કર્ક).
• નબળાઈ — નીચભંગ વગરની નીચ રાશિ (શુક્ર: કન્યા; ગુરુ: મકર), કે અસ્ત.
• સંગત — શનિ, રાહુ, કેતુ કે મંગળ સાથે બેઠો હોય કે તેમની દૃષ્ટિ હોય તો થોડું દબાણ.
• ભાવ — છઠ્ઠો કે આઠમો ભાવ કઠિન ગણાય છે. પણ બારમો ભાવ શુક્ર માટે કઠિન નથી — ફલદીપિકામાં તે શય્યાસુખનું સ્થાન છે અને શુક્ર ત્યાં સારું ફળ આપે છે.

એક વાત વધુ: લગ્ન માટે સાતમો ભાવ ફક્ત લગ્નથી નહીં, ચંદ્રથી અને શુક્રથી પણ જોવાય છે. ત્રણેયથી એક જ વાત નીકળે, તો એ સંકેત પાકો ગણાય છે. જૈમિનિ પદ્ધતિમાં દારાકારક (જે ગ્રહના અંશ પોતાની રાશિમાં સૌથી ઓછા હોય) પણ જીવનસાથીનો સંકેત આપે છે.

નવાંશ — લગ્નની સહાયક કુંડળી

નવાંશ (D9) દરેક રાશિને નવ સરખા ભાગમાં વહેંચીને બનેલી કુંડળી છે — દરેક ભાગ 3 અંશ 20 કળાનો. શાસ્ત્ર તેને લગ્નની અને ગ્રહોના અંદરના બળની કુંડળી માને છે. જન્મકુંડળી ઝાડ હોય, તો નવાંશ તેનું ફળ — ગ્રહ ખરેખર કેટલું ફળ આપશે, એ અહીંથી ખબર પડે છે.

નવાંશમાં આ બાબતો જોવાય છે:

• નવાંશ લગ્નથી સાતમો ભાવ અને તેનો સ્વામી — જીવનસાથીનો અંદરનો સ્વભાવ.
• નવાંશના સાતમા ભાવમાં કઠિન ગ્રહ છે કે શુભ.
• શુક્ર અને ગુરુ નવાંશમાં નીચ છે, કે સ્વરાશિ અથવા ઉચ્ચ રાશિમાં.
• વર્ગોત્તમ ગ્રહ — જે જન્મકુંડળી અને નવાંશ બંનેમાં એક જ રાશિમાં હોય; તે બહુ બળવાન ગણાય છે.

જન્મકુંડળીમાં નબળો દેખાતો ગ્રહ નવાંશમાં બળવાન હોય, તો તેનું ફળ સુધરે છે; અને ઊલટું પણ થાય છે. એટલે "સાતમામાં શનિ છે" જેવી કોઈ પણ વાત નવાંશ જોયા વગર અધૂરી છે. ધ્યાન રહે: નવાંશ લગ્ન સરેરાશ દર 13–14 મિનિટે બદલાય છે, એટલે નવાંશ માટે જન્મ સમય વધુ પાકો જોઈએ.

જીવનસાથી કેવો હશે — બધી કડીઓ જોડીને વાંચવાની રીત

દરેક વાત એક કડી છે. ક્રમથી જોડો:

1. સાતમા ભાવની રાશિ — સ્વભાવનો મૂળ રંગ.
2. સપ્તમેશ — ક્યાં બેઠો છે, કઈ રાશિમાં, કેટલો બળવાન.
3. સાતમા ભાવમાં બેઠેલા ગ્રહ — સ્વભાવ પરની સૌથી ઊંડી છાપ.
4. સાતમા ભાવ પરની દૃષ્ટિઓ — ગુરુનો આધાર, કે શનિ-મંગળ-રાહુનું દબાણ.
5. શુક્ર અને ગુરુ — લગ્નના કારકોનું બળ.
6. નવાંશ — અંદરની પુષ્ટિ.
7. ચંદ્ર અને શુક્રથી સાતમો ભાવ — મન અને પ્રેમની બાજુથી એ જ વાત.

જ્યાં ચાર-પાંચ કડીઓ એક જ દિશામાં ઇશારો કરે, ત્યાં જ વાત ભરોસાથી કહી શકાય. એક કડી કઠિન હોય અને બાકીની સારી, તો એ એક કડી બસ "અહીં ધ્યાન રાખો" એટલું જ કહે છે.

પતિ કેવો મળશે કે પત્ની કેવી મળશે — એવું પૂછનારા ઘણી વાર દેખાવ, શહેર અને નોકરી સુધી જાણવા માગે છે. જૂની પરંપરા સપ્તમેશથી દિશા અને અંતરના સંકેત આપે છે — સપ્તમેશ નવમા કે બારમા ભાવમાં હોય તો દૂરના સ્થળનો જીવનસાથી, ત્રીજા કે અગિયારમામાં હોય તો નજીકના વિસ્તારનો. આ સંકેત છે, માપ નહીં; તેનો શબ્દશઃ અર્થ ન લો.

સાતમા ભાવનો કોઈ એકલો ગ્રહ લગ્નનો નિર્ણય કરતો નથી; કઠિન ગ્રહ વિલંબ, પરિપક્વતા કે ધ્યાન તરફ ઇશારો કરે છે.

સાતમા ભાવ માટે ઉપાય — નિયમથી, શ્રદ્ધાથી

• જે ગ્રહની અસર, તેનો જ મંત્ર. સાતમા ભાવમાં બેઠેલા કે તેને જોતા કઠિન ગ્રહનો, કે નબળા સપ્તમેશનો મંત્ર પસંદ કરો. જપ રોજ 108 વાર (એક માળા), ઓછામાં ઓછા 43 દિવસ ખાડો પાડ્યા વગર.
• બંને કારકોને બળ. શુક્રવારે શુક્રનો અને ગુરુવારે ગુરુનો મંત્ર — ખાસ કરીને કારક નીચ, અસ્ત કે કઠિન ગ્રહો સાથે હોય ત્યારે.
• શિવ-પાર્વતીનું પૂજન. પરંપરામાં શિવ-પાર્વતી આદર્શ દંપતી છે. સોમવારે શિવલિંગ પર જળ ચઢાવીને 'ૐ નમઃ શિવાય'નો જપ દાંપત્ય માટે સૌથી સરળ અને સૌથી જૂના ઉપાયોમાં છે.
• દાન અને વ્રત. દાન પોતાની શક્તિ મુજબ કરો. વ્રત ત્યારે જ રાખો જ્યારે તબિયત સારી હોય.
• રત્ન. રત્ન પહેરવું હોય તો કોઈ જાણકારને આખી કુંડળી બતાવીને જ પહેરો; જે ગ્રહને શાંત કરવો હોય, તેનું રત્ન ઊલટી અસર કરી શકે છે.

કોઈ ઉપાય ગેરંટી નથી. નિયમ અને શ્રદ્ધાથી કરેલો ઉપાય આધાર આપે છે. સાંભળવું, આભાર કહેવો અને સાથે નિર્ણય લેવા — એ સાતમા ભાવનો રોજનો ઉપાય છે.

બંનેની કુંડળી કેમ — વિવાહ કુંડળી મિલન અને પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન

તમારો સાતમો ભાવ બતાવે છે કે તમે કેવા જીવનસાથી તરફ ખેંચાઓ છો અને સંબંધમાં તમારો પોતાનો પાઠ શું છે. પણ લગ્ન બે વ્યક્તિનું છે. એટલે સાચું ચિત્ર બંનેની કુંડળી સાથે રાખીએ ત્યારે જ બને છે.

લગ્ન પહેલાં — વિવાહ કુંડળી મિલન. સંબંધની વાત ચાલતી હોય તો વર-કન્યા બંનેની જન્મતારીખ, સમય અને સ્થળ ભરો. અમારો અહેવાલ અષ્ટકૂટના 36 ગુણ, માંગલિક, નાડી અને ભકૂટ દોષ અને તેની શાસ્ત્રીય છૂટ જુએ છે. સાથે જ બંનેનો સાતમો ભાવ, સપ્તમેશ અને તે કયા ભાવમાં છે, સાતમા ભાવના ગ્રહ, નવાંશના સાતમા ભાવના કઠિન ગ્રહ, અને લગ્ન, ચંદ્ર અને શુક્ર — ત્રણેયથી સાતમો ભાવ વાંચે છે. "કુંડળી કેવો જીવનસાથી બતાવે છે" એ વિભાગ બંને બાજુના સંકેત સામસામે મૂકે છે, અને સ્પષ્ટ લખે છે કે આ સંકેત છે, માપ નહીં. નિર્ણય ફક્ત 36 ગુણથી નથી થતો — 38 ગણતરીઓ પોતાના શાસ્ત્રીય ભારથી તોલાય છે, અને અહેવાલ ક્યારેય લગ્નની ના પાડતો નથી; ખામી હોય તો તેનો ઉપાય બતાવે છે.

લગ્ન પછી — પતિ-પત્ની કુંડળી મિલન. આ અહેવાલ બંનેનો સાતમો ભાવ વાંચે છે — તેમાં બેઠેલા અને તેને જોતા કઠિન ગ્રહ, સપ્તમેશની સ્થિતિ, અને ગુરુ, શુક્ર કે બુધનો આધાર. પછી લગ્નના કારક: પતિની કુંડળીમાં શુક્ર, પત્નીની કુંડળીમાં ગુરુ અને શુક્ર, નવાંશ સહિત. સાથે મંગળ (ક્રોધ અને આવેગ), ચંદ્ર (મન), બીજો ભાવ (વાણી), અને બંનેની હાલની દશા અને શનિનું ગોચર. અંતે ઉપાય અને અઠવાડિયાનો ક્રમ.

પ્રામાણિકતાથી કહીએ તો: અમારો અહેવાલ ધન કે સંતાનની ભવિષ્યવાણી કરતો નથી. તે બંનેની કુંડળીથી સંબંધ, મન, હાલનો સમય અને તેના ઉપાય બતાવે છે. જન્મ સમય ન હોય તો અહેવાલ સ્પષ્ટ લખે છે કે ભાવ અને નવાંશ અનુમાન પર છે. પતિ-પત્ની મિલનમાં, એ દિવસે ચંદ્રની રાશિ ન બદલાઈ હોય તો ભાવ ચંદ્ર લગ્નથી વંચાય છે — અને એ પણ અહેવાલમાં લખાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો